Eerste studie van Van Goghs uitgeputte man herontdekt

Tekeningen van Vincent van Gogh Dat de tekening er was, was uit de brieven al wel bekend. Donderdag presenteerde het Van Gogh Museum de studie die Vincent van Gogh in 1882 maakte voor het eerst aan het publiek.

Vincent van Goghs Studie voor ‘Worn Out’ hangt in het Van Gogh Museum naast de uiteindelijke tekening en de litho door Van Gogh
Vincent van Goghs Studie voor ‘Worn Out’ hangt in het Van Gogh Museum naast de uiteindelijke tekening en de litho door Van Gogh Foto Jelle Draper

Op de tekening heeft een oude man zijn hoofd in zijn handen, een voet staat raar scheef, de broek heeft een verstelde binnenpijp en zijn houding is net onhandiger, wat ruwer. We hebben het over Vincent van Goghs Studie voor ‘Worn Out’, die donderdag voor het eerst publiekelijk werd getoond. Deze voorstudie uit 1882, die hij maakte voor de tekening Worn Out en de litho At eternity’s gate, is inmiddels gekwalificeerd als een echte Van Gogh en is tot begin volgend jaar te zien naast het uiteindelijke resultaat.

De familie die de tekening in bezit heeft, wilde nooit eerder dat deze getoond werd aan het publiek. Dat de tekening er was, was weliswaar bekend uit de brieven, en eind jaren tachtig was er al een rapport verschenen op basis van de tekening, maar het werk bleef toch lang met veel onduidelijkheid omgeven. Zeven jaar geleden werd de tekening opnieuw bestudeerd, en andermaal werd bevestigd dat het om een echte Van Gogh ging.

Vincent van Goghs Studie voor ‘Worn Out’

Waarom de tekening nu pas voor het eerst onthuld wordt, kan het Van Gogh Museum niet zeggen, ook niet wie de eigenaar is. Of het museum de tekening kan aankopen is eveneens onbekend. Vooralsnog gaat die 2 januari 2022 terug naar de familie, die deze sinds 1910 in bezit heeft.

Lees ook: Nu staat echt vast: hier zette Van Gogh een paar uur voor zijn dood zijn ezel neer

Oude Mannenhuis

Bijzonder is dat de tekening niet alleen het proces mooi laat zien van de studie naar het eindresultaat, maar ook de overgang van de emotie van de man. Waar in de voorstudie de uitgeputte man iets rauws heeft, is de man op de tweede tekening een verslagen man geworden. Op de voorstudie is bijvoorbeeld nog een klein stukje van zijn oog te zien, waar die op de uiteindelijke tekening geheel verborgen is achter de knuisten van de man.

Het model, Van Goghs favoriet, met wie hij rond 1882 werkte in het Oude Mannenhuis, was Adrianus Jacobus Zuyderland (1810-1897). Van Gogh tekende de man met het kale hoofd van ruim zeventig jaar maar liefst veertig keer.

De voorstudie van de vermoeide Zuyderland maakte Van Gogh zittend, terwijl hij het uiteindelijke resultaat staand maakte. Het verklaart enkele verschillen. De ongemakkelijk getekende schoen is onhandig neergezet omdat de schilder en het model te dicht op elkaar zaten. Op het uiteindelijke resultaat zie je meer kaalhoofdigheid dan op de voorstudie. Dat is omdat hij is gaan staan, daardoor is er ook meer afstand. Zuyderland heeft op het eindresultaat de benen wat dichter bij elkaar en de ellebogen wat dichter bij het lichaam dan op de voorstudie.

Beide tekeningen werden op dezelfde dag gemaakt, waarbij het verschil in houding voortreffelijk laat zien hoe de emotie van een en dezelfde man kan veranderen. Zet de ellebogen niet te ver uit van je lichaam en je maakt een nog verslagener indruk. Zolang de twee nog even bij elkaar hangen, is het voor de kijker meteen een voorstudie in emotie.

Meer info: vangoghmuseum.nl