Tata gaat overstag en stopt met vervuilende kolen

Vergroening Tata Steel heeft besloten te vergroenen door staal te maken op basis van aardgas en later waterstof. Dat is het minst belastend voor de omgeving van de fabriek in IJmuiden. Daar was afgelopen weken veel om te doen.

Leden van vakbond FNV tijdens een bijeenkomst in het Koekamp-park in Den Haag. De FNV was al langer voorstander van staal maken met aardgas en waterstof en demonstreerde daar ook regelmatig voor.
Leden van vakbond FNV tijdens een bijeenkomst in het Koekamp-park in Den Haag. De FNV was al langer voorstander van staal maken met aardgas en waterstof en demonstreerde daar ook regelmatig voor. Foto Sem van der Wal / ANP

Tata Steel gaat de komende jaren de productie vergroenen door over te stappen op staal maken op basis van aardgas en later waterstof. Dat heeft het bedrijf woensdagmiddag bekendgemaakt. De optie om CO2 op te slaan – al bijna een jaar de officiële voorkeur van de directie – wordt geschrapt, omdat in dat geval de overlast voor de omgeving niet afneemt.

Afgelopen twee weken was de druk op de fabriek (negenduizend werknemers) om te kiezen voor aardgas en waterstof al toegenomen. Tata Steel, verantwoordelijk voor 7 procent van de nationale CO2-uitstoot, ligt onder vuur vanwege de impact op de omgeving. Zo bleek recent uit een RIVM-rapport dat kinderen die buitenspelen in Wijk aan Zee in aanraking kunnen komen met te grote hoeveelheden lood, wat hun gezondheid kan schaden.

Lees ook deze analyse: Nieuw RIVM-rapport zet bestaansrecht Tata Steel op politieke agenda

Het rapport zorgde ervoor dat de discussie over het verlagen van de CO2-uitstoot en de discussie over de overlast voor omwonenden met elkaar verknoopt raakten. Bij Tata Steel speelde al langer een discussie over de beste manier om de broeikasgasuitstoot omlaag te krijgen. De directie neigde naar CO2 afvangen en opslaan, mede omdat hier subsidie voor bestaat. De lokale afdeling van vakbond FNV maakte zich hard voor staal maken op basis van aardgas en later waterstof.

Veel politici en organisaties als Milieudefensie benadrukten de afgelopen dagen dat wat hen betreft de aardgas/waterstofroute de enige mogelijke was. Goed, bij CO2 afvangen daalde de broeikasgasuitstoot dan wel sneller, maar staal maken met aardgas en waterstof zou als bijkomend voordeel óók de impact op de omgeving verminderen: in dat geval verdwijnen namelijk de relatief vieze en stoffige kolen uit het productieproces.

Oproep linkse partijen

In de Tweede Kamer riepen met name linkse partijen vorige week minister Stef Blok op Tata Steel te dwingen te kiezen voor de waterstofroute. Eigenlijk wilde Tata Steel de resultaten van een vergelijkende studie van consultancybureau Roland Berger afwachten, maar het bedrijf ziet door de toegenomen discussie inmiddels nog maar één optie. „Dit is het beste voor de omgeving”, zei topman Hans van den Berg woensdag in een verklaring.

De fabriek noemt nog geen datum, maar de verwachting is dat één van de twee hoogovens binnen uiterlijk acht jaar zal zijn vervangen door een aardgasinstallatie. Dergelijke technologie is al beschikbaar en hoeft dus niet ontwikkeld te worden. Wanneer er vervolgens staal gemaakt kan worden met waterstof, is nog onduidelijk.

Lees ook dit interview met de topman van Tata Steel: : ‘Nul uitstoot van schadelijke stoffen lukt niet, dat is een dilemma’

In de nieuwe plannen zal de CO2-uitstoot wel minder snel afnemen dan bij het afvangen van CO2. Volgens Tata Steel zal de uitstoot in uiterlijk 2030 zo’n 3,9 miljoen ton lager liggen. Met CO2-afvang zou dat zo’n vijf miljoen ton zijn. In totaal stoot de fabriek op dit moment jaarlijks zo’n twaalf miljoen ton CO2 uit. Volgens een woordvoerder biedt de aardgasroute echter de beste balans tussen omgeving en klimaatwinst. Wanneer er op grote schaal groene waterstof beschikbaar is, kan de uitstoot helemaal naar nul.

„Onontbeerlijk”, aldus de fabriek, is daarvoor wel dat er óók subsidie voor deze optie komt. Het Planbureau voor de Leefomgeving raamde de investeringen in deze optie enkele jaren geleden op rond de 1 miljard euro, nog afgezien van dat ‘groen’ staal duurder is en dus lastiger aan de man te brengen. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat laat weten dat het onderzoekt op welke wijze het Tata Steel, dat een gemiddelde jaarwinst kent van 300 miljoen euro, financieel kan bijstaan bij de „belangrijke stap voorwaarts”. Daarvoor gaat het ook in gesprek met Brussel over wat er wel en niet mogelijk is op het gebied van staatssteun.

Positieve reacties

Na het besluit van Tata Steel klonken woensdag veelal positieve reacties. De FNV vierde het nieuws als een overwinning en gedeputeerde Jeroen Olthof sprak van een „belangrijke stap” om de IJmond, zoals de regio rondom de fabriek heet, schoner te maken. Van milieuorganisaties is al langer bekend dat ook zij de aardgas/waterstofroute steunen: over het algemeen zijn zij geen fan van CO2-opslag, omdat ze dit zien als uitstel van bedrijven om hun productieprocessen écht te veranderen.

De lokale bewonersorganisatie Frisse Wind Nu sprak ook van „voorzichtig goed nieuws”, maar wees er, evenals het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, wel op dat de plannen op de korte termijn niks betekenen voor de overlast in de omgeving van de fabriek. Het terrein van Tata Steel mag het komende decennium dan totaal op de schop gaan, daar valt de komende jaren nog weinig van te merken.

Dat erkende Tata Steel zelf ook: de komende tijd zal de verbetering in de leefomgeving vooral moeten komen van maatregelen die het bedrijf al enige tijd geleden heeft aangekondigd. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het plaatsen van een doekfilter, dat de looduitstoot omlaag moet krijgen. Naar verwachting is dit in 2023 geplaatst.

Dit artikel is aangevuld om 20.40u.
Lees ook dit artikel: Hoe de relatie tussen Tata en omwoners drastisch veranderde: van trots naar afschuw