Het achter elkaars rug om praten is op Urk tot kunst verheven

Zap In de realityserie Urk! (SBS6) gaat het niet over de nazi-kostuums waarmee het dorp onlangs in het nieuws kwam. Maar ook het Urk van Urk! heeft zijn onschuld wel verloren.

Jacomien en Ap op weg naar de groothandel in Urk!.
Jacomien en Ap op weg naar de groothandel in Urk!. Beeld SBS6

De ene televisiedag wordt in Urk het fascisme nagespeeld, de andere dag is alles weer folklore. Maandag haalde een verslaggever van PowNed ontluisterende quotes op over het nazi-verkleedfestijn dat Urker jongeren er in het weekend aanrichtten. Daarbij werden gevangenen met een jodenster onder schot gehouden door Duitse soldaten. „De een heeft dit aan, de ander heeft dat aan”, zei een Urker jongere. „Gewoon een besloten feestje en dan nog even het dorp in.” En toen kreeg de verslaggever een ei naar haar hoofd. Een andere Urker sloeg bij de eerste de beste vraag de microfoon weg: „Anders ga je de haven in.”

Het Urk van de nieuwsberichten is een radicaliseringsestafette van het intimideren van een migrantengezin, avondklokrellen, terrorisme tegen een teststraat en geweld tegen de pers. Maar dinsdagavond zagen we ook het Urk van Urk!. In die realityserie (SBS6) gaat het niet over nazi-kostuums, maar over de ‘dracht’ op Urker dag. Kapper Teun corrigeert zijn nieuwe Friese vlam Jeroen dadelijk wanneer deze over een ‘kostuum’ spreekt.

Selfie-survival

‘Teun Föhn’ is dankzij de serie een lokale beroemdheid. Een wandeling door het dorp heeft voor hem alle trekken van een selfie-survival. Die faam weerhoudt zijn dorpsgenoten er niet van om achter zijn rug grappen te maken over de harde worst die aangeschaft moet worden als Teun op bezoek komt. Als het over een mogelijk huwelijk van Teun gaat, zegt zijn vriend Ap: „Zo kleverig, bah.” Diens snackbar-collega Jacomien: „Kleef kleefje, klef en bef, in en uit mijn reet. Letterlijk en figuurlijk!”

Jacomien is even later verbaasd dat er voor de snackbar ook twee pakken Durex moeten worden ingeslagen. „Dat mag toch niet?” Ap legt uit dat woensdag „billendag” is op Urk en dat als de jongeren weten dat er condooms in de snackbar zijn, ze meteen wat te eten kopen. Ondanks die voorzieningen heeft Urk nog steeds het hoogste geboortecijfer van Nederland.

Intussen leerden we hoe een kind vroeger werd medegedeeld dat er een nieuw kind op komst was. Dan was moeder „in een spijker getrapt”. Opmerkelijk was een scène waarin er collectief gekeken werd naar de belevenissen van de Urkse twintiger Mathilde in de hottub van Lang leve de liefde (ook SBS6). De vrouwen vonden het geestig, maar de enige man bekende moeite te hebben met het onkuise tafereel.

Bami in de vuilnisbak

Het achter elkaars rug om praten blijkt op Urk tot kunst verheven. Zo zien we hoe Greetje bij een bevriend echtpaar een pan bami komt brengen, in de veronderstelling dat hun nieuwbouwkeuken nog niet af is. De vrouw heeft haar hielen nog niet gelicht of de gulle gift wordt in de vuilnisbak gekieperd. „We gaan niet de bami van een ander eten, zeker niet met corona.” Maar het pannetje moet nog terug. „Héérlijk, die bami!”, klinkt het bij het tegenbezoek.

Minder omfloerst gaat het eraan toe in de column die Greetje voor Urk FM heeft geschreven: „Als je een biefstuk of een natte worst [dialect voor verse worst] eet, beledig je een veganist.” Het is een vast onderdeel van Urk!: het langdurig klagen over het „gezeik” van de buitenwereld. Heel Den Haag zit vol „diversiteit” en „in elke reclame moet een gekleurde zitten of een transgender of een homoseksueel”. Intussen menen de Urkers zelf dat zij zich van de rest van de wereld onderscheiden omdat ze „niet zeiken”. Wonderlijk.

Zo heeft ook het Urk van Urk! zijn onschuld wel verloren. Je voelt steeds nadrukkelijker de beklemming van een gesloten gemeenschap, want buiten huist de vijand. Er wordt een lokaal gezegde aangehaald: „De duvel vecht zich dood op een zwijgend mens.” En anders krijgt de duvel nog een ei naar zijn hoofd.