Opinie

Wappies, zombies en Hollywood

Wordt het wantrouwen tegen de coronavaccins gevoed door films? Coen van Zwol stelt vast: soms is een wetenschapper inderdaad de held, maar georganiseerde wetenschap is veel vaker de oorzaak. Hollywoodfilms wekken weinig vertrouwen in wetenschappelijk onderzoek.

Coen van Zwol

De Verenigde Staten zijn ’s wereld pandemische zorgenkindje. President Biden wil vaccinatie afdwingen nu Covid blijft oplaaien, Republikeinen planten in naam der vrijheid de hakken in het zand. Het debat is grondig gepolitiseerd, het wantrouwen in vaccins is groot. Heeft Hollywood daar nog iets mee te maken? Ik bedoel dan niet het handjevol beroemdheden van de Californische natuurgeneesschool dat openlijk antivaxer is. Maar films.

Onlangs was er enige ophef over antivaxers die al sinds december 2020 de postapocalyptische thriller I Am Legend uit 2007 als een profetie zien, acteur Will Smith besloot daarom te pleiten voor vaccinatie. In de film zoekt hij als eenzame wetenschapper in een verlaten New York wanhopig naar een medicijn: mensen zijn gemuteerd tot zombievampiers. En wel dankzij het Covid-vaccin, menen sommige antivaxers. De film speelt zich zelfs af in 2021!

Het is maar een film, werpt de overkant tegen. En nee, I Am Legend speelt in 2012. In spektakelfilms over een zombiecalyps of pandemie zijn vaccins überhaupt nooit de oorzaak van de ramp, wel vaak de oplossing. In het akelig profetische Contagion (2011) probeert een heldhaftige wetenschapper een veelbelovend vaccin op zichzelf uit als een vleermuisvirus de wereld lam legt. In Outbreak (1995) brouwen wetenschappers in een race tegen de klok een vaccin tegen een ebolavirus. Wetenschappers zijn helden: Will Smith die zich opoffert, Brad Pitt die in World War Z (2013) zichzelf injecteert met pathogenen als remedie tegen zombie-aanvallen.

Hoera voor Hollywood dus? Nou, soms is een wetenschapper inderdaad de held, maar georganiseerde wetenschap is veel vaker de oorzaak. Al een tijdje zijn gemanipuleerde virussen daarbij zeer in trek. In I Am Legend volgt de zombiecalyps op experimenten met het Krippenvirus, een gemanipuleerd mazelenvirus dat kanker moet genezen. In Rise of the Planet of the Apes (2011) gaat de mensheid ten onder als Big Pharma rommelt met het designervirus ALZ-113 tegen alzheimer, in 28 Days Later (2004) ontsnapt een tot biowapen opgepimpt virus uit een defensielab. Hollywoodfilms wekken weinig vertrouwen in de overheid, wetenschappelijk onderzoek of de farmaceutische industrie.

In haar in 2019 gepubliceerde boek Anti/Vax: Reframing the Vaccination Controversy bespreekt Bernice Hausman hoe spektakelfilms antivaxers in de kaart spelen. Niet zozeer om Hollywood op te roepen tot censuur, maar in haar pleidooi om antivaxers niet bij voorbaat af te serveren als wappies die niet voor rede vatbaar zijn. Hun angsten wortelen volgens haar in een breed gedragen wantrouwen dat films reflecteren en voeden – paranoia verkoopt. Films waarin de georganiseerde wetenschap en de overheid redding brengen, zoals in Contagion, zijn schaars.

Twee jaar pandemie heeft dat wantrouwen niet verminderd. Hoe zit dat met dat Chinese lab in Wuhan en ‘gain-of-function research’? Wat weten we over die RNA-vaccins van Pfizer en Moderna? En dat zich achter al dat wetenschappelijk gerommel dan een sinistere miljardair als Bill Gates verschuilt? Hollywood zou het niet anders verzinnen.

Coen van Zwol is filmrecensent.