Nederland lijdt aan talkshowmoeheid

Zap De kijkcijfers van de vier Nederlandse talkshows vallen tegen en dat heeft vooral te maken met de nieuwshonger van de voorbije anderhalf jaar. Opvallend genoeg was de grootste opkikker maandagavond het alom gesmade Khalid & Sophie.

De door Özcan Akyol opgespoorde schrijver Lex Kroon (80) in Khalid & Sophie.
De door Özcan Akyol opgespoorde schrijver Lex Kroon (80) in Khalid & Sophie. Beeld BNNVARA

Ik hield talkshowmoeheid altijd voor een beroepskwaaltje voor tv-recensenten, best behandelbaar met periodieke onthouding, maar sinds kort blijkt het een volksziekte: de Nederlandse televisiekijker keert zijn vier (!) dagelijkse talkshows de rug toe. De kijkcijfers van Kahlid & Sophie en Johnny de Mols HLF8 blijven achter bij de verwachtingen, die van Op1 en Jinek bij de in het verleden behaalde resultaten.

Achteraf bezien leden we anderhalf jaar aan plofkijkcijfers: door de lockdowns zaten miljoenen Nederlanders thuis opgesloten met hun naasten en een tv. Bovendien gaf de corona-nieuwshonger de praatprogramma’s een kwaliteitsimpuls: maandenlang kwamen hoofdzakelijk mensen in beeld die verstand van zaken hadden. Zelfs toen de onvermijdelijke nieuwsverdunning had toegeslagen, bleef de kans aanzienlijk dat een gesprek belangrijk was.

Nu zijn de bordjes verhangen. Het coronagesprek is endemisch geworden. Maandag zat horecabaas Robèr Willemsen weer eens bij Jinek. Hij zei: „Dit is de zoveelste keer dat de spelregels worden veranderd. Wij zijn niet blij.” Hij had het twaalf maanden geleden kunnen zeggen. Zoals D66-Kamerlid Jan Paternotte ook vorig jaar had kunnen verzekeren dat hij het gevoel begreep, maar naar de wetenschap wilde luisteren.

Inhoudelijke overbodigheid

Op1-presentator Tijs van den Brink opperde vorige week op de radio dat ze misschien een beetje vergeten waren hoe het moest, een talkshow maken. Wat doen zoekende redacties? Die organiseren gesprekken over televisie met mensen van televisie. Een rubriekje over 70 jaar tv. Nieuws uit Afghanistan? Daar is Jeroen Pauw weleens geweest! Het is de pijnlijkste reflex in televisieland: als een programma cijfermatig onder druk komt te staan, dreigt het richting inhoudelijke overbodigheid te worden gestuurd.

Ik begon maandag met frisse moed. Eva Jinek had een zwak interview met Ronald Koeman (reclame voor een Videoland-documentaire) en een iets boeiender gesprek met actrice Nazmiye Oral (over een Netflix-serie). Gelukkig volgde er nog een fijn samenzijn met de ongeneeslijk geïnspireerde Herman van Veen. „We moeten fascinerend zijn voor elkaar.”

De grootste opkikker van de avond was, het verbaasde mij ook een beetje, het alom gesmade Khalid & Sophie. Daar kreeg Hans Clevers de tijd om royaal uit te weiden over celbiologie en om het onsterfelijkheidsverlangen van overschattingskunstenaars als Elon Musk te relativeren. Als je hersenen vervangen moeten worden, ben je jezelf kwijt.

Drieduizend exemplaren

Het hoogtepunt was Lex Kroon (80), de auteur van Ik lach om niet te huilen, het boek dat ooit in een gevangenisbibliotheek de kleine crimineel Özcan Akyol voor de literatuur wist te winnen. Het boek was al jaren uitverkocht en ook de schrijver – eens als sjoemelende koppelbaas te gast bij Sonja Barend – was zoek geraakt. In zijn eigen woorden: „Ik heb jarenlang met de bulldog naast me tegen de televisie zitten praten, met een stevige bolknak tussen de lippen.”

De herrezen schrijver dronk met volle teugen van zijn nieuwverworven roem. Hij vertelde over zijn vader die een Poolse violist was die hij nooit had gekend en over zijn vriendschap met de in 2010 overleden violist Frans Poptie. Hij was Akyol dankbaar, door wiens initiatief er nu ineens een herdruk lag: „Ik heb alles aan hem te danken, hij is beter dan een reclamebureau. Drieduizend exemplaren!”

Dat worden er nog wel meer, afgaande op de virtuoze citaten die uit deze schelmenroman werden gelicht. Misschien was deze aflevering van Khalid & Sophie niet voldoende om ons van talkshowmoeheid te genezen, maar tegen leesmoeheid heeft het zeker geholpen.

Correctie (14 september 2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Lex Kroon bevriend was met schrijver Frans Pointl. Dat klopt niet, hij was bevriend met jazzviolist Frans Poptie.