Reportage

In het Friese Ternaard vrezen ze Groningse toestanden

Gaswinning Waddenzee Bewoners van het Friese Ternaard zijn fel tegen het winnen van gas in de Waddenzee. Ze vrezen aantasting van de natuur en bodemdaling. „De provincie is tegen, de gemeente is tegen en de bewoners zijn tegen. Toch gaat het door.”

Afgelopen zaterdag werd in Ternaard een demonstratie georganiseerd door de lokale politiek tegen de geplande gaswinning in de Waddenzee. Er kwamen zo’n tweehonderd mensen opdagen.
Afgelopen zaterdag werd in Ternaard een demonstratie georganiseerd door de lokale politiek tegen de geplande gaswinning in de Waddenzee. Er kwamen zo’n tweehonderd mensen opdagen. Foto Kees van de Veen

Het is stil op de dijk tussen Wierum en Ternaard. Een penseelstreepje donkerblauw onderscheidt in de verte de grijze lucht van het water. Alleen een groepje witte meeuwen dobbert in de verder lege Waddenzee, wachtend op de eb, waarna ze zich te goed kunnen doen aan de zeediertjes in het drooggevallen wad. „Als mijn hoofd vol zit, kom ik hier”, zegt Anna Anjema, bewoonster van het Friese dorp Ternaard. „Lopend achter de zeedijk, langs het water, kom ik echt tot rust.”

Maar Anjema vreest net als veel bewoners dat die rust binnenkort wordt verstoord. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) is namelijk van plan om vanaf 2023 gas te gaan winnen onder de Waddenzee. Al jaren spreekt Anjema zich namens stichting Fêste Grûn (vaste grond), die bewoners informeert over gaswinning, uit tegen de komst van de nieuwe gaswinningslocatie. En daarin staat ze niet alleen. „De provincie is tegen, de gemeente is tegen en de bewoners zijn tegen”, zegt Anjema. „Maar toch gaat het door.”

Nu de Groningse gaskraan in de komende jaren wordt dichtgedraaid, zoekt de NAM naar gas in kleinere gasvelden. Daarvan telt Nederland er 240, waarvan de helft onder de Noordzee. Het gasveld bij Ternaard, dat grotendeels onder de Waddenzee ligt, is het grootste Nederlandse gasveld dat nog niet in productie is. Als de plannen doorgaan, wordt daar de komende vijftien jaar tussen de 4 en 7,5 miljard kubieke meter aardgas opgepompt.

Maar natuur- en milieuorganisaties verwachten onherstelbare schade aan de natuur in de Waddenzee. Boeren zijn bang voor verzilting van hun akkers. En bewoners vrezen bevingen en bodemdaling, waardoor hun huizen net als die van de Groningers mogelijk beschadigd raken.

Toch is demissionair minister Stef Blok (Economische Zaken en Klimaat, VVD) voorstander van gaswinning in de Waddenzee, zo blijkt uit het voorlopige bestemmingsbesluit dat eind augustus werd gepubliceerd. Volgens de minister is de komende jaren aardgas nodig voor de Nederlandse energiebehoefte en heeft de productie van Nederlands gas een minder hoge CO2-uitstoot dan wanneer gas wordt geïmporteerd.

Lees ook:Veel onbegrip over nieuwe boringen in de Waddenzee

Laatste hoop

En daarmee lijkt de kous af. Maar de bewoners geven niet op. Zaterdag vond een demonstratie plaats waar zo’n 200 mensen op afkwamen en een petitie van milieuorganisatie de Waddenvereniging tegen de gaswinning werd ruim 40.000 keer ondertekend. Deze woensdag is de laatste hoop van de bewoners gevestigd op de Tweede Kamer, die over de gaswinning in Ternaard debatteert.

„Een groot mysterie”, noemt Frank Petersen van de Waddenvereniging de Waddenzee. Als twee keer per dag de zee verdwijnt en het Wad droog valt is „het een grijze smurrie”. Maar wel een smurrie die vol zit met kleine schelpdiertjes waar vogels van afhankelijk zijn. „De Waddenzee is een onmisbare schakel voor veel vogelsoorten die hier leven of op trektocht zijn en de kraamkamer voor sommige vissoorten”, zegt Petersen.

Maar zo rustig en stil als de Waddenzee vanaf de dijk tussen Wierum en Ternaard lijkt, is die niet. „Er wordt gebaggerd, gevist, er is zoutwinning en gaswinning, terwijl het Waddengebied behoort tot het Unesco Werelderfgoed vanwege zijn uniciteit en belangrijke rol voor de natuur”, zegt Petersen. En nieuwe gaswinning zorgt voor nog meer onrust, vreest de Waddenvereniging. De bodem zal dalen, waardoor tijdens de getijden meer water op het Wad achterblijft. „En minder drooggevallen zeebodem betekent minder beschikbare voedselgrond voor de vogels”, zegt Petersen.

Aan de andere kant van de dijk vrezen ze ook voor de gevolgen van gaswinning. Door al jaren bestaande gaswinning bij naastgelegen dorpen als Paesens Moddergat, Anjum en Blije merken boeren dat er verzilting optreedt. Ook op de akkers daalt de bodem, waardoor zeewater makkelijker een weg onder de dijk door vindt. En dat is iets waar de gemeente zich erg veel zorgen om maakt, zegt burgemeester Johannes Kramer (Fryske Nasjonale Partij) van de gemeente Noardeast-Fryslân, waar Ternaard en Wierum onder vallen. „Dit gebied produceert een groot deel van de pootaardappelen die de hele wereld overgaan”, zegt Kramer. „Op die grond treedt al verzilting op en we vrezen dat het erger wordt.”

Maar bovenal stuit de winning van gas in Ternaard op verzet vanwege de vrees voor Groningse toestanden. De afgelopen jaren is met bewoners gepraat om risico’s zoveel mogelijk te beperken en volgens de minister blijkt uit onderzoeken dat de winning veilig kan. Toch zijn de bewoners er niet gerust op, zegt Geertje Schoorstra, voorzitter van Dorpsbelangen Ternaard. „Wij zijn altijd tegen de gaswinning geweest, omdat we de onzekerheid over mogelijke schade aan huizen door bodemdaling of aardbevingen niet willen.”

Ondanks afspraken met het ministerie en de NAM over jaarlijkse monitoring van de gevolgen van de gaswinning in het gebied, blijft burgemeester Kramer bezorgd. „Ook in Groningen is lang gezegd dat de gaswinning geen negatieve gevolgen zou hebben voor de bewoners, maar dat bleek uiteindelijk wel. Mensen zijn ongerust over hoe de bodem op de lange duur reageert. Alleen als we geen gas winnen, hebben we daar zekerheid over.”

Demonstratie bij de NAM-gaslocatie in Ternaard. Foto Kees van de Veen

60 miljoen compensatie

Toch lijken de NAM en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) te hebben geleerd van Groningen. Bewoners konden de afgelopen jaren meepraten over de gaswinning in het gebied én de omgeving wordt ervoor gecompenseerd. Als de gaswinning doorgaat, zal de nabije omgeving van de dorpen de komende tien jaar 60 miljoen ontvangen aan aardgasbaten. Dat geld moet een impuls aan de regio geven. De NAM is daar „zeer positief” over, schrijft een woordvoerder. Ternaard moet dan ook als voorbeeld dienen voor toekomstige energieprojecten, waarbij ook de regio financieel profiteert van de bedrijvigheid in het gebied.

Hoewel 60 miljoen voor de dorpen Ternaard (ruim 1.300 inwoners) en Wierum (ruim 300 inwoners) een fors bedrag is en het ze een flinke impuls kan geven, levert het geen extra draagvlak op. „We zijn niet het meest rijke gebied van Nederland”, zegt burgemeester Kramer. „Maar alsnog hebben we liever geen gaswinning en geen 60 miljoen euro dan wel gaswinning en die 60 miljoen.”

Ook Dorpsbelangen Ternaard kijkt er zo naar, zegt voorzitter Schoorstra: „Uiteindelijk kun je de onzekerheid niet vertalen naar geld.” Daar komt bij dat de regio in eerste instantie vroeg om 448 miljoen euro, maar na onderhandelingen met de NAM kwam het uit op een bedrag van 60 miljoen euro voor regionale projecten. „Het voelt toch alsof we worden afgescheept met spiegeltjes en kraaltjes.”

‘Teleurstellend gesprek’

Afgelopen maandag kwam demissionair-minister Blok langs in Ternaard om de zorgen weg te nemen van de bewoners. „Maar dat was een teleurstellend gesprek”, zegt Schoorstra. Blok kwam in Ternaard met maar één mededeling: de vergunning zal naar alle verwachtingen worden verleend, omdat aan alle wettelijke voorwaarden is voldaan. En daarin heeft de demissionair minister gelijk, zei hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans van Universiteit Leiden eerder in NRC: „Blok heeft eigenlijk niet zo veel te willen, zijn handen zijn gebonden.” Toch zien bewoners en natuur- en milieuorganisaties ruimte in de wet om de gaswinning te stoppen ofwel uit te stellen.

Maar de bewoners wilden maandag vooral uitleg over waarom het zo noodzakelijk is om het gas onder de Waddenzee te winnen, terwijl de energietransitie is ingezet. „Hoeveel gas hebben we in Nederland nog nodig? En voor hoe lang?”, vroeg Schoorstra aan Blok. „Maar die vragen werden echt niet beantwoord.”

Burgemeester Kramer ziet naast de zorgen van bewoners een grotere discrepantie tussen de burgers en de overheid in het Waddengebied. „Als particulier mag je van de overheid nog geen oester vangen in de Waddenzee, omdat het beschermd gebied is. Maar de overheid kan zich alles permitteren wat het kwetsbare natuurgebied bedreigt”, zegt Kramer. „Daar zijn veel mensen woedend over, en daarin zou de overheid consequent moeten zijn.”

Protest in Ternaard. Foto Kees van de Veen