Facebook houdt prominente gebruikers uit de wind

Moderatie Zo’n zes miljoen beroemde Facebookgebruikers krijgen een speciale behandeling van het concern, onthulde The Wall Street Journal. Overtredingen van de huisregels worden bij hen vaak toegelaten.

De Braziliaanse topvoetballer Neymar kreeg een speciale behandeling toen hij op Instagram wraakporno plaatste. Normaal zou het bericht direct verwijderd worden, maar dat gebeurde nu pas na een dag.
De Braziliaanse topvoetballer Neymar kreeg een speciale behandeling toen hij op Instagram wraakporno plaatste. Normaal zou het bericht direct verwijderd worden, maar dat gebeurde nu pas na een dag. Beeld EPA

Toen de Braziliaanse topvoetballer Neymar twee jaar geleden op Facebook en Instagram naaktfoto’s liet zien van een vrouw die hem van verkrachting beschuldigde, greep Facebook (moederbedrijf van beide platforms) niet meteen in. Terwijl het bericht volgens de eigen regels toch als ‘wraakporno’ geldt en onmiddellijk verwijderd hadden moeten worden. Ook hadden de accounts van de voetballer moeten worden opgeheven.

Maar Neymar heeft 86 miljoen volgers op Facebook en 160 miljoen op Instagram. En dus krijgt hij een speciale, milde behandeling – net als zo’n zes miljoen andere prominenten. Zijn bericht werd snel opgemerkt maar pas na een dag verwijderd, toen het al door 56 miljoen volgers was bekeken. En zijn accounts mochten blijven bestaan.

Dat Facebook massaal de hand licht met de eigen regels om beroemde gebruikers uit de wind te houden, werd maandag onthuld door The Wall Street Journal. De krant heeft de hand gelegd op vertrouwelijke correspondentie tussen medewerkers van Facebook en advocaten, waarin interne rapporten werden gedeeld die uitgebreid in gaan op deze praktijk.

Oversight Board misleid

Facebook-topman Mark Zuckerberg heeft afgelopen jaren herhaaldelijk bezworen dat alle gebruikers van Facebook en Instagram aan dezelfde regels moeten voldoen. Duidelijk was al lang dat van politici soms meer wordt geduld dan van gewone gebruikers.

Maar dat miljoenen sporters, filmsterren, journalisten, politici en anderen met toegang tot de media de regels mochten overtreden, is nieuw. Facebook heeft daarover eerder dit jaar de Oversight Board (de Raad van Beroep die het zelf heeft ingesteld) misleid: het zou slechts om kleine aantallen gaan, meer details wilde het concern niet geven.

Nu blijkt dat meer dan 16 miljard berichten van prominenten die eigenlijk meteen verwijderd hadden moeten worden (omdat ze bijvoorbeeld gewelddadig waren, pornografisch, nepnieuws of op andere gronden in strijd met de regels) aanvankelijk welbewust werden doorgelaten – voor ze in de meeste gevallen alsnog werden verwijderd.

Het systeem waarmee Facebook prominenten een speciale behandeling geeft, heet XCheck, of Cross Check. Het is bedacht om Facebook en Instagram te behoeden voor grote ophef.

Schandaal

Als berichten van gewone gebruikers worden verwijderd wegens schending van de regels kunnen zij boos zijn en sputteren. Maar als prominenten een strafmaatregel van het concern aanvechten, ontstaat er al snel een schandaal. En dan kan het makkelijk een pr-drama worden, want bij de vele miljoenen berichten die Facebook dagelijks (deels machinaal) controleert, worden regelmatig berichten ten onrechte verwijderd of gaan andere dingen mis, beseft het bedrijf.

Daarom bedacht men voor gebruikers die veel ‘publicitair lawaai’ kunnen maken een speciale regeling: plaatst zo iemand een ‘post’ die tegen de regels is, dan moet er eerst door een vaste medewerker nader naar gekeken worden. Soms volgt dan alsnog verwijdering, soms wordt vastgesteld dat iemand op de ‘witte lijst’ staat en voor het socialemediabedrijf ‘immuniteit’ geniet.

Lees ook: Facebook mocht Trump weren, maar krijgt er ook flink van langs

In een reactie zegt Facebook dat de kritiek op het systeem terecht is. Maar het bedrijf wijst er op dat het zélf ook al tot die conclusie was gekomen en werkt aan een aanpassing. Zo wordt geprobeerd het aantal accounts die bij overtredingen een extra zorgvuldige (wat in de praktijk vaak neerkomt op milde) behandeling krijgen te beperken.

Onacceptabel

In één van de stukken die The Wall Street Journal citeert noemen werknemers van Facebook het systeem „onacceptabel”. Facebook besefte ook dat de praktijk „een vertrouwensbreuk met de gebruikers” betekende. Maar toch zijn vorig jaar nog 10.000 nieuwe accounts op de ‘witte lijst’ gezet.

De kwestie laat een probleem zien waar zowel sociale media als regeringen mee worstelen. Hoe bepaal je wat wel en niet gezegd kan worden op sociale media, en vooral ook: wie bepaalt dat? Het gaat om miljarden berichten die dagelijks gedeeld worden, het zorgvuldig controleren daarvan is een vrijwel ondoenlijke opgave.

Eigenen overheden zich die taak toe, zoals in autoritaire staten al gebeurt? Of moeten de sociale media het zelf doen: particuliere, op winst gerichte ondernemingen?

Zuckerberg wil geen „scheidsrechter over de waarheid” zijn, zegt hij vaak. Maar hij kan ook niet zo maar alles op zijn platforms dulden. Vandaar de ‘richtlijnen voor de community’, de regels waar gebruikers zich aan moeten houden.

Maar echt álle gebruikers? Zou Facebook politici net zo moeten behandelen als iedereen? „Voor mij spreekt dat niet van zelf”, schreef een Amerikaanse expert op het gebied van vrijheid van meningsuiting, Jameel Jaffer, maandag op Twitter. „Als Facebook uitingen van politici verwijdert is dat een heel directe ingreep in het democratische proces. Dat wil niet zeggen dat het nooit moet gebeuren. Maar het zou goed zijn als het zo min mogelijk gebeurt.”

Voormalig president Trump stond lang op de lijst van prominenten die zich op Facebook veel konden veroorloven. Maar begin dit jaar werden er dan toch berichten van hem verwijderd, omdat ze gezien werden als aansporing voor het bestormen van het Capitool – een duidelijke schending van de regels. Uiteindelijk werd ook zijn account gesloten. Maar of het goed is dat Facebook de macht heeft een president de toegang tot zijn belangrijkste communicatiekanaal te ondernemen blijft een bron van discussie.

De Journal belooft op basis van de interne stukken nog met een reeks andere onthullingen te komen. Dinsdag onthulde de krant dat Facebook meer wist over de gevolgen van het gebruik van Instagram op de mentale gezondheid van jongeren, dan het publiekelijk heeft toegegeven.

Aanvulling (14 september 2021): Dit bericht is aangevuld met de onthulling van de Wall Street Journal van dinsdag over de mentale gezondheidsrisico’s op Instagram.