Recensie

Recensie Boeken

Zaïre Krieger vertaalt Gormans gedicht subliem en subtiel

Inauguratiegedicht Amanda Gorman Eindelijk ligt de vertaling van Amanda Gormans gedicht The Hill We Climb in de winkel. Zaïre Krieger heeft een magistrale vertaling afgeleverd, die bewust, maar subtiel afwijkt van het origineel.

Zaïre Krieger
Zaïre Krieger Foto Andreas Terlaak

Wie The Hill We Climb van Amanda Gorman, en vertaald door Zaïre Krieger, in handen heeft valt meteen op dat ontwerper Jim Hoover de inmiddels iconische Prada-kleding van Amanda Gorman subliem heeft weten te vertalen in het kaftontwerp.

En wie de voordracht van Gorman zag, beseft ook meteen waarom Krieger in verschillende interviews aangaf dat het belangrijk was om het ritme in de gaten te houden bij de vertaling. Heel lichtelijk struikelde Gorman bijvoorbeeld op 21 januari toen ze voordroeg:

This is the era of just redemption.

We feared it at its inception.

Het is een fragment dat veel oproept zeker door de zinnen die eraan voorafgingen:

For while we have our eyes on the future

History has its eyes on us.

Als 22-jarige schrijven over het ‘helen van een natie’, twee weken nadat er een gewelddadige couppoging is gedaan door de voormalige president op de plek waar je staat, is een loodzware opgave. Gorman struikelde ook omdat ze, als de helft van een vroeg geboren tweeling, werd geboren met een gehoorprobleem en daardoor een spraakgebrek opliep. Aan CNN vertelde ze dat ze door het nummer ‘Aaron Burr, Sir’ van de musical Hamilton uit haar hoofd te leren de uitspraak van haar r’en heeft leren verbeteren.

Lees ook: Zaïre Krieger wordt vertaler inauguratiegedicht Amanda Gorman

Het was deze intersectie van hoe de wereld met haar omgaat die er mede voor zorgde dat dr. Jill Biden haar vroeg. Ook de stotterende president Biden worstelde ermee dat de wereld niet ingericht was voor hoe hij sprak. Ook hij heeft zich moeten aanpassen. Het bovenstaande fragment heeft inhoudelijk vaart en kent een performancetechnische flow, waarin ook emotie en verantwoordelijkheid worden opgeroepen.

Amanda Gorman tijdens haar voordracht op 20 januari 2021

Foto Patrick Semansky

Battlerapper

Met de souplesse van een door de wol geverfde battlerapper vindt Krieger een uitweg voor de lettergrepen en emotionele knopen die Gorman strikt:

Terwijl wij staren naar de toekomst,

Houdt de geschiedenis ons in het oog.

Dit is de tijd van verzoening.

Waar we altijd al voor vreesden.

Dit is stukken anders dan de rechttoe-rechtaanvertaling die Katelijne De Vuyst voor Dagblad van het Noorden produceerde, de dag na de inauguratie. Het verschil tussen een tekst geschreven voor performance en een letterlijke vertaling is duidelijk. En wie Krieger dinsdagavond in het tv-programma Khalid & Sophie zag, snapt de vertaalkeuzes waarmee de geest, vaart en het ritme van Gorman behouden worden. Kriegers performance, in een Ancestral Anarchy-jurk uit de collectie van Daily Paper, zal de literatuurgeschiedenisboeken ingaan als een van de momenten dat Nederlandstalig Spoken Word werkelijk gezien en ondersteund werd.

Het magistrale aan de vertaling van Krieger is ook de subtiele omgang met het Amerikaanse jingoïsme waar Gormans gedicht doordrenkt van is en bij vlagen ook kritiek op levert. Gormans gedicht is een teken van machtsvertoon. Het helpt namelijk bij de normalisatie van het voortzetten van de gewelddadige onteigening van inheems land. De nieuwe president en vicepresident staan – hoe je het ook wendt of keert – voor een voortzetting van dat koloniaal geweld. Dat dat door de meeste mensen niet beseft wordt, komt sterk naar voren in het gedicht omdat er wel degelijk aandacht is voor het slavernijverleden van het land.

The loss we carry, a sea we must wade.

We’ve braved the belly of the beast.

Het verlies dat we bevaren, golven nog opwachtend.

We trotseerden de buik van het beest.

Deze regels aan het begin van het gedicht zijn verwijzingen naar The Middle Passage, de overtocht van de ontvoerde Afrikanen in schepen ten tijde van de slavernij. Onder andere In The Wake van Christina Sharpe gaat uitvoerig in op dit beeld dat Gorman beschrijft. Na deze krachtige herinnering aan het begin van het gedicht is het jammer om verderop te moeten lezen hoe Gorman een ongemakkelijk en geforceerd patriottisme oproept.

A nation that isn’t broken, but simply unfinished

Een natie die niet gebroken, slechts onvoltooid blijkt.

Wat houdt dat voltooien van de Amerikaanse natie dan in? Het land heeft nu een divers kabinet, maar het gooit nog steeds bommen op Somalië. In Gormans oorspronkelijke tekst wordt ‘country’ ook vaak aangehaald en dit is waar Kriegers vertaling heel vernuftig en taaltechnisch handig de ruimte geeft om als lezer kritisch te reflecteren op dat concept van de natiestaat.

To compose a country committed

Het stichten van een staat, stralend

En verderop

In every corner called our country

In elke hoek van ons herboren huis

Toen ik de titel The Hill We Climb voor het eerst hoorde, moest ik denken aan de vraag: ‘Is this the hill you want to die on?’ Gormans gedicht is een pleidooi voor goed nationalisme, maar Kriegers vertaling gooit roet in het eten. Het bevraagt de natie en laat ruimte voor de lezer of performer om een eigen antwoord te formuleren op de vraag of nationalisme de heuvel is waar ze op zouden willen sterven. Uit Kriegers vertaling zou je kunnen concluderen dat er meer is om voor te leven dan om voor te sterven.