Zorgmedewerkers in het Erasmus MC in Rotterdam.

Foto David van Dam

Interview

‘Als je alles open gooit, krijg je in de winter ook meer griep én Covid-19’

Ernst Kuipers en Diederik Gommers In plaats van meer is er na anderhalf jaar coronacrisis minder personeel voor de IC’s van de ziekenhuizen. De voorzitters van het Landelijk Netwerk Acute Zorg en van alle IC’s leggen uit waarom.

In de ziekenhuizen hadden ze gehoopt er beter voor te staan, met meer IC-personeel, na anderhalf jaar coronacrisis. Maar er zijn juist zoveel gespecialiseerde verpleegkundigen vertrokken uit de ziekenhuizen, dat er voor de intensive cares van Nederland nu minder verpleegkundigen beschikbaar zijn dan begin 2020. Voorzitter van alle IC’s, Diederik Gommers: „We hebben voor alle IC’s 2.775 man personeel – drie gespecialiseerde verpleegkundigen per bed in diensten van acht uur – dus voor ongeveer 925 bedden. We hadden eind 2019 genoeg mensen voor 950 bedden – 2.850.”

Op de veertiende verdieping van het Erasmus MC in Rotterdam legt ziekenhuisdirecteur Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, uit waarom de capaciteit zo krap is. Gommers praat mee via Zoom, vanaf zijn vakantieadres.

Waarom zijn er sinds vorig jaar niet meer verpleegkundigen opgeleid of aangetrokken?

Kuipers: „Dat is niet gelukt. Er waren altijd veel vacatures en nu is de arbeidsmarkt ook nog oververhit. Opleiden in de zorg is arbeidsintensief, het is on the job praktijkbegeleiding. Het is vaak 1-op-1, op de afdeling, je hebt niet genoeg aan een extra collegezaal. We zijn er hard mee bezig, maar je ziet de aantallen maar moeizaam omhoog gaan. Ook al voor Covid-19 haalden we de aantallen voor de instroom bij de vakopleidingen niet.”

Gommers: „We leiden absoluut op, maar in de praktijk was dat lastig omdat veel verpleegkundigen het al veel te druk hadden. Helaas zien we in heel Nederland dat de uitstroom groter is dan de instroom. We moeten proberen de verpleegkundigen die we hebben vooral te behouden.”

Waarom vertrekken mensen?

Gommers: „Mensen kiezen voor dit werk, maar hebben in de coronacrisis ook nagedacht, zoals iedereen. Wil ik mijn ouders vaker zien, of mijn kinderen? Sommige mensen hebben besloten dat dit niet het werk is waar ze voor gekozen hebben. We zien altijd al dat als de economie aantrekt meer mensen overstappen naar het bedrijfsleven, omdat je daar meer kunt verdienen en geen nachtdiensten hebt. Verpleegkundigen knappen af op nachtdiensten en de relatie met je privéleven. Terwijl de capaciteit van je IC afhankelijk is van nachtdiensten, overdag is er genoeg personeel.”

De CAO-onderhandelingen voor de universitair medische centra, 70.000 werknemers, zijn vastgelopen, middenin de coronacrisis. Waarom betaalt u het personeel niet beter?

Kuipers: „Die onderhandelingen kunnen moeizaam verlopen omdat ziekenhuizen hun salarisstijgingen moeten betalen met krappe winstmarges, afgelopen jaar tussen de 1 en de 2 procent. Er liggen ook substantiële looneisen op tafel. Wij hebben nu aangeboden om naar verhouding meer te doen voor de middengroepen zoals verpleegkundigen, maar dat hebben de vakcentrales afgewezen.”

„Als je hetzelfde percentage toepast op alle 70.000 medewerkers wordt het loongat steeds groter, hier in het EMC werken ruim 2.000 verpleegkundigen en zo’n 800 medisch specialisten. Als je hetzelfde stijgingspercentage toepast – dat is wat er altijd gebeurde – dan gaat meer dan de helft van het bedrag naar de artsen omdat zij meer verdienen.”

De FNV zegt in een reactie dat ze het bod afwees omdat nog lager betaald personeel – verzorgers en assistentes – er volgens de vakbond alsnog te weinig bij krijgt.

Wat doen jullie verder om verpleegkundigen te behouden?

Gommers: „We hebben met de IC van het Erasmus MC onlangs een groot feest gehouden om het personeel te bedanken. Ook hebben 190 verpleegkundigen een vragenlijst ingevuld over hun psychische gezondheid en die krijgen, als dat nodig is, twee of vier hulpgesprekken. We doen echt moeite om ziekteverzuim te voorkomen, de psychische belasting is ongelofelijk groot. Dat anderhalf jaar ‘aan staan’ wordt door iedereen op een andere manier verwerkt.”

Het najaar komt eraan, kunnen ziekenhuizen met dit personeelstekort een nieuwe coronagolf aan?

Kuipers: „Voor het najaar houden we voor de IC nu rekening met de volgende aantallen: je hebt altijd zo’n 350 acute patiënten, denk aan ongelukken of gecompliceerde zwangerschappen. Als je volledig draait, liggen er zo’n 400 post-operatieve patiënten, dan heb je al 750 IC-patiënten. Als je alles open gooit, alle maatregelen opheft, krijg je in de winter ook meer griep én Covid-19. Zeg 200 IC-bedden voor influenza en permanent 200 Covid-19 of nog wat meer. Dan zit je alweer lange tijd rond de 1.350 IC-bedden.”

Lukt dat qua personeel?

Gommers: „We hebben dan 1.200 extra verpleegkundigen nodig om landelijk die 1.350 IC-bedden te regelen. Dat betekent dat je veel hulp nodig hebt elders uit het ziekenhuis. Dat gaan we niet halen als je ook de gewone zorg wil blijven doen. De makkelijkste knop om aan te draaien, is wéér operaties uitstellen, maar dat willen we niet. Die andere patiënten hebben ook recht op hun behandeling. We zien dat kanker- en hartpatiënten slechter op de behandeltafel komen, omdat ze lang hebben moeten wachten.”

„Iedere niet-gevaccineerde Covid-19-patiënt krijgt zijn zorg (95 procent van de Covid-19-patiënten die nu nog in het ziekenhuis belanden, is ongevaccineerd) maar die andere zorg moet ook doorgaan. De andere verpleegkundigen kunnen niet steeds bijspringen voor Covid-19.

We moeten af van het idee: de ziekenhuizen moeten maar opschalen. Dan hebben we over twee jaar helemaal geen personeel meer.”