Reportage

Wasberencafés in Shanghai; heeft corona dan niets veranderd aan de Chinese omgang met wilde dieren?

Wasbeercafé De handel in wilde dieren is in China sinds corona aan banden gelegd. Maar wilde diersoorten vertroetelen mag er nog wel.

Hij heeft een zwart masker rondom zijn felle ogen. Daardoor heeft hij wel iets weg van een ouderwetse inbreker. Als je op hem af komt, maakt hij een vreemd, klepperend geluid. Voor je het weet slaat hij zijn klauwen naar je uit. Hij zit ook liever niet op schoot, maar de gitaarleraar van 22 met loshangend haar vindt hem juist schattig, dus op schoot moet hij. Van een mens kun je het als wasbeer nu eenmaal niet winnen.

De wasbeer heeft geen naam, en de gitaarleraar wil zijn naam liever niet geven. De wasbeer woont met een stuk of tien andere in een klein wasbeercafé op de derde verdieping van een winkelcentrumpje in het centrum van Shanghai. Klanten kunnen tegen betaling van zo’n 15 euro met hem spelen. Dat is inclusief drankjes.

Het wasbeercafé wekt de afschuw van Zhou Jinfeng. „Wij zijn er absoluut op tegen”, zegt Zhou, die in Beijing leiding geeft aan een Chinese ngo die zich inzet voor dierenwelzijn en het milieu. „Als ik zulke dingen hoor, stuur ik er meteen één van mijn mensen op af.”

„Zulke cafés zijn gevaarlijk voor mens en dier, en het is onethisch”, zegt hij. „70 procent van alle ziekten onder mensen is afkomstig van wilde dieren. De dieren kunnen ook niet tegen onze ziektekiemen.” Daarnaast leer je mensen zo een hele verkeerde manier van omgang met wilde dieren aan. „Mensen en wilde dieren moeten juist afstand van elkaar houden.”

Vooral schattig

Je zou denken dat er in China sinds corona – vermoedelijk sprong het nieuwe coronavirus daar over van dier naar mens – wel wat voorzichtiger wordt omgegaan met wilde dieren, maar in het café in Shanghai is daar niets van te merken. De jonge gitaarleraar vindt de wasberen vooral schattig, en zijn vriendin ook. „We hadden er filmpjes van gezien op internet, dus we dachten: dat is de moeite waard om op een zaterdagmiddag te doen.” Het blijkt veel leuker dan van een afstandje naar dieren kijken in een dierentuin.

Het wasbeercafé is niet onwettig. De dieren komen in China niet in het wild voor, maar je mag ze wel importeren. Als je daarnaast een vergunning voor een café hebt, dan houdt niets je meer tegen.

In het café lopen een stuk of acht dieren rond, kleine jonge en grotere oudere. Hun nagels zijn zo kort mogelijk geknipt en ze wonen in houten hokken van zo’n 60 bij 60 centimeter. De ruimte is met een glazen wand verdeeld in twee helften: in de ene helft zitten de wat oudere dieren, er staan hokken op het zeil. In de andere helft staan een sofa, klapstoeltjes en een koelkast met drankjes: daar zijn de jongere dieren en de meeste bezoekers.

Raul Ariano

Die krijgen bij binnenkomst een groot schort voorgebonden om te voorkomen dat de dieren op hun kleren plassen, poepen of kotsen. Want echt natuurlijke huisdieren zijn het niet: ze proberen ook steeds bij de mensen weg te komen. De eigenaresse zet bij elk groepje bezoekers een dier op schoot. Dat dier mag je voeren, vertroetelen en fotograferen.

Is de gitaarleraar niet bang een ziekte op te lopen nu bekend is dat het waarschijnlijk wilde dieren zijn die Covid-19 van vleermuis op mens hebben overgebracht? Daar heeft hij nog nooit over nagedacht. „Maar als het gevaarlijk zou zijn, dan was het vast wel verboden”, denkt hij.

Ook de eigenaresse van de zaak vindt het een vreemde vraag. „De dieren zijn niet echt wild, ze zijn speciaal gefokt om bij mensen te zijn en ze zijn ook ingeënt tegen allerlei ziekten. Bij jullie zou zoiets toch ook gewoon mogen?”

Zhou vecht niet alleen tegen dit soort cafés, maar tegen een breder scala aan problemen rondom wilde dieren en het milieu. Hij staat aan het hoofd van de China Biodiversity Conservation and Green Development Foundation (CBCGDF), een organisatie die vooral draait op donaties. Voor de ngo zijn enige tienduizenden vrijwilligers door het hele land actief.

Lees ook: Terug naar Wuhan: op corona volgde de onderdrukking

Zhou, in Mao-jasje, is voor zijn functie gevraagd omdat hij veel maatschappelijk aanzien geniet als voormalig lid van het Nationale Volkscongres, de Chinese versie van een parlement. Zijn ngo onderhoudt contacten met zo’n honderd organisaties door heel China. Als een van de weinige roept de CBCGDF overheden en grote bedrijven daadwerkelijk op het matje.

Dat Mao-jasje is niet omdat hij nou zo’n fan is van Mao. Het is om aan zijn tegenstanders te laten zien dat hij een echte Chinees is die van zijn land houdt, eentje die handelt in het landsbelang en niet in het belang van vijandige buitenlandse krachten.

„Ik leg ook altijd uit dat niet alle denkbeelden die uit het buitenland komen slecht zijn”, zegt hij. Dan noemt hij bijvoorbeeld het marxisme, dat ook niet oorspronkelijk Chinees is maar er wel een onaantastbare positie heeft. „Daarna houden ze er meestal wel over op”, zegt hij lachend. „Ze” zijn de grote bedrijven en plaatselijke overheden die milieuschade veroorzaken.

„We zijn van oorsprong een buitenlandse ngo, opgericht door een Engelse hertog die het paterdavidshert wilde terugfokken in China”, vertelt Zhou. Dat is gelukt, maar buitenlanders maken nu geen deel meer uit van de organisatie. Het is ook vrijwel onmogelijk geworden om als ngo nog geld uit het buitenland te ontvangen. Ondanks die veranderingen blijft de ngo zich inzetten voor wilde dieren.

Zhou kent nog tal van andere voorbeelden van hoe die in China worden ingezet voor vermaak. „Er is een hotel in Harbin waar ze ijsberen houden in de lobby”, zegt Zhou. Het loopt er storm. „Je kunt de ijsberen dag en nacht vanuit je hotelkamer en het restaurant bekijken. Slapen met ijsberen noemen ze het.”

Verbod

Heeft corona dan niets veranderd aan de omgang met wilde dieren in China? „Er is juist heel veel veranderd, en heel snel”, vertelt Zhou. „Vorig jaar januari hebben we een brief geschreven aan het ministerie van Bosbouw, dat ook over wilde dieren gaat. Die hebben meteen daarop besloten om de handel in wilde dieren te verbieden.”

Dat verbod zou gelden zolang er corona heerste. „Daar waren we het niet mee eens, dus we hebben ook het Volkscongres geschreven.” Resultaat was dat het verbod ook na corona werd gehandhaafd. Toch is Zhou niet tevreden, want het gebruik van wilde dieren voor medicijnen is nog steeds toegestaan.

Zhou hoopt dat ook dat snel verboden wordt. „Jullie denken dat het bij ons een traditie is dat we wilde dieren gebruiken voor medicijnen, maar zo zit het niet”, licht Zhou toe. Het heeft veel minder te maken met traditie dan met geldzucht, zegt hij. Neem bijvoorbeeld de schubben van het schubdier: traditioneel staan die helemaal niet in hoog aanzien in de Chinese traditionele geneeskunst. „Die schubben werden gezien als gevaarlijk en giftig, als iets wat je alleen in noodgevallen gebruikt.”

Raul Ariano

Dat idee veranderde toen mensen er handel in begonnen te zien. „De jacht op geld is de drijvende kracht geweest achter de vrijwel volledige uitroeiing van het schubdier in China”, aldus Zhou. „Als je veel geld wilt verdienen, dan is schaarste namelijk waardevol. En wilde dieren zijn schaars. De handel in wilde dieren is zo een direct gevolg van de economische hervormingen in China.” Boeren en jagers gingen op zoek naar de dieren om er rijk mee te worden.

Zhou vertelt dat ook het fokken van wilde dieren op boerderijen heel schadelijk kan zijn. „Er waren boeren in het noordoosten van China die een bepaald soort wilde kikker fokten”, vertelt hij. Maar om ze te kunnen fokken, moesten ze eerst uit het bos worden gehaald. „Om ze makkelijk te kunnen vangen, hebben de boeren eerst het hele bos gekapt.”

Zhou twijfelt er niet aan dat corona van dier op mens is overgedragen via wilde dieren. „Vroeger hadden we het daar veel over, maar door corona is dat een heel gevoelig onderwerp geworden. Het is niet meer zo makkelijk om daarover te spreken”, zegt hij. „Maar het moet wel worden uitgezocht, anders komt er de volgende keer een nieuwe ziekte die én heel besmettelijk én heel dodelijk is.”

In het wasbeercafé zien ze het probleem niet zo. De gitaarleraar heeft juist een heel plezierige middag gehad voor zijn 15 euro, echt waar voor zijn geld. „Ik zou zo’n bezoek aan iedereen aanraden.