Mohamedou Ould Slahi in ontbijtprogramma ‘Good Morning Britain’, eerder dit jaar.

Foto ITV/Shutterstock

Interview

‘Uit eigen ervaring weet ik nu dat wanneer je de VS tegen je hebt, je de hele wereld tegen je hebt’

‘The Mauritanian’ Mohamedou Ould Slahi zat veertien jaar in Guantánamo Bay. Het boek dat hij daarover schreef is verfilmd. Hij is nooit aangeklaagd of berecht. „Mijn ondervragers volgden de wetten van de rechtsstaat niet meer.”

Een formele aanklacht kreeg hij nooit, een proces evenmin, maar in 2002 verdween Mohamedou Ould Slahi toch voor veertien jaar achter slot en grendel.

Slahi, nu vijftig jaar, werd geboren in Mauritanië. Met een studiebeurs op zak vertrok hij op zijn achttiende naar Duitsland om techniek te studeren, maar in 1991 onderbrak hij zijn studie om in Afghanistan met de moedjahedien tegen de communisten te vechten en doorliep hij een training bij Al-Qaida. Maar eenmaal daar zag Slahi naar eigen zeggen dat de moedjahedien het land vernietigden. Hij verbrak alle contacten met Al-Qaida, en keerde terug naar Duitsland om verder te studeren en te werken.

Begin 1999 ontving Slahi een telefoontje van zijn neef Mahfoud Ould al-Walid, de geestelijk adviseur van Osama bin Laden. Op aanwijzing van de VS verscheen hij daarna op de radar bij de Duitse autoriteiten. Vanaf dat moment lag zijn leven onder een vergrootglas. Eind 1999 vertrok hij naar Canada voor een nieuw bestaan.

Maar ook zijn nieuwe leven in Canada was van korte duur: de Amerikanen brachten hem in verband met ‘millenium bomber’ Ahmed Ressam, een Al-Qaida-lid dat tijdens de millenniumwisseling de luchthaven van Los Angeles (LAX) wilde opblazen. Slahi zou Ressam hebben geholpen, maar hard bewijs daarvoor was er niet.

In 2000 keerde de Mauritaniër terug (pdf) naar zijn geboorteland, al zou ook die bestemming tijdelijk blijken. De grofweg anderhalf jaar die hij er als elektrotechnicus werkte in hoofdstad Nouakchott, zou voorlopig zijn laatste tijd zijn als vrij man.

Op 29 september 2001 kreeg Slahi het verzoek zich in zijn geboorteland te melden voor verhoor. De FBI wilde hem ondervragen over zijn betrokkenheid bij de aanslagen van 11 september in de VS. Volgens de Amerikaanse politiedienst hield Slahi zich bezig met het werven van rekruten voor Al-Qaida. Slahi ontkende, zoals hij dat in de weken van verhoren die volgden zou blijven doen.

Bekijk ook: Guantanamo Bay: twintig jaar buiten de rechtsorde

Na een tussenstop van zeven maanden in een gevangenis in Amman, Jordanië, bracht de CIA hem via nog een tussenstop op de Amerikaanse legerbasis Baghram in Afghanistan over naar Guantánamo Bay in Cuba. Dag van aankomst: 5 augustus 2002. Nog altijd lag er geen officiële aanklacht op tafel. Dat zou ook zo blijven, veertien jaar lang.

In 2016 lieten de VS Slahi vrij. Hij woont nu in Mauritanië. Eerder dit jaar kwam de film The Mauritanian, gebaseerd op zijn boek Guantánamo Diary (2015), uit. Het interview is via een videoverbinding.

Hoe gaat het met u?

„Het gaat goed! Een stuk beter dan in Guantánamo Bay”, zegt hij lachend in het Engels.

Wat betekent Guantánamo Bay voor u sinds uw gevangenschap?

„Dictatuur, angst en pijn.”

Heeft u nu uw oude leven terug?

„Nee. Tot de dag van vandaag word ik soms nog getriggerd, waardoor ik niet kan eten, niet drinken en niet slapen. Ik heb medische hulp nodig, fysiek en mentaal. Ik wil mijn verhaal kunnen blijven delen. Ik wil blijven schrijven en praten over mijn ervaringen met de VS en Guantánamo Bay.”

Mohamedou is niet alleen getraumatiseerd geraakt door zijn lange detentie, maar ook door de martelingen. Slahi maakte volgens de Amerikanen deel uit van een grote samenzwering tegen de VS. Hij zou rekruteren voor Al-Qaida. Tijdens een van zijn eerste verhoorsessie in ‘Gitmo’ kreeg hij van de FBI te horen dat hij in het plaatje paste van een terrorist: hij was Arabisch, jong, spande zich in voor de jihad, spreekt vreemde talen, kwam in vele landen, en was geschoold in een technische discipline. Net als de vliegtuigkapers.

Maar u was ook geen onbekende bij de Amerikanen, gezien uw verleden. Kwam het dan toch als een verrassing dat u opgepakt werd na 9/11?

„Ja, ik was wel verrast. Ik heb niets te maken gehad met de aanslagen. Ik herinner me wel dat ik er bang voor was.”

Op Guantánamo Bay kreeg Slahi te maken met wat de Amerikanen eufemistisch ‘enhanced interrogation techniques’ noemden: afranselingen, doodsbedreigingen, aanranding en vastketenen. Deze ‘verzwaarde verhoormethodes’ werden goedgekeurd en bekrachtigd door de toenmalige minister van Defensie, Donald Rumsfeld, op 22 december 2002. Voor Mohamedou Ould Slahi’s martelingen is officieel om goedkeuring verzocht via een zogeheten ‘speciaal ondervragingsplan’, waar Rumsfeld, die eerder dit jaar overleed, ook mee instemde.

Waarom denkt u dat de VS de gedetineerden zijn gaan martelen, terwijl het onbetrouwbare verklaringen oplevert en het bewijs ontoelaatbaar is in de rechtszaal? Dat wisten de Amerikanen toen ook. Was het wraak?

„Ik herinner me dat George W. Bush zei dat Al-Qaida met de aanslagen op het World Trade Center de Amerikaanse leefstijl heeft aangevallen. Een leefstijl die Amerika nooit zal opgeven. En dat is best ironisch, want het eerste wat Amerika deed na 11 september, was de regels van de rechtsstaat negeren. De president van Amerika opende Guantánamo Bay én alle Arabieren en moslims werden buiten de rechtsstaat geplaatst. Beangstigend. De VS veranderden van een vrij, democratisch land in een fascistisch regime. Amerika werd extreem nationalistisch.

„Martelen is een misdaad. Het is erg laf. Je hebt de ‘man’ als het ware al op z’n knieën. De VS kregen een obsessie voor autoritarisme, macht. Dit zag ik terug bij mijn ondervragers. Zij volgden de wetten van een rechtsstaat niet meer.”

Heeft Europa, als bondgenoot van de VS, ook steken laten vallen na 9/11?

„Ja, dat de VS, de zogenoemde leiders van de vrije wereld, zo diep konden vallen is ook hen aan te rekenen. De Fransen, Duitsers en Britten lieten de VS hun gang gaan. Ze hadden moeten zeggen: je kunt moslims niet buiten de wet plaatsen, terwijl die wel blijft gelden voor witte christenen. Ik moest bijvoorbeeld de militairen die mij verhoorden een lijst overhandigen met al mijn moslimvrienden.

Hiermee wakkerden ze het extremisme in mijn deel van de wereld alleen maar aan. Die fundamentalisten konden zeggen: we zeiden toch al dat die VS de vijand zijn. Door niet te zeggen dat de VS in een extreem bewind veranderden, verraadden Europeanen uiteindelijk ook de Amerikaanse bevolking. Terwijl de VS de Europeanen wel van de nazi’s redden.”

Het is volgens Slahi nog niet te laat om de schandvlek van Guantánamo Bay enigszins te repareren. De VS zouden Gitmo moeten sluiten en de veertig gedetineerden die nog vastzitten, vrijlaten. Wie niet gerepatrieerd kan worden, zou bijvoorbeeld door Europese landen opgenomen kunnen worden. Sommige EU-landen deden dat de afgelopen jaren al, om president Obama (2009-2017) te helpen met de door hem beloofde sluiting.

Nederland nam geen enkele gevangene op. Wat vindt u daarvan?

„Nederland moet het actief aanbieden. Ik kan je verzekeren, als jij je nu meldt in Nederland en zegt: ik heb bescherming nodig, want ik word onderdrukt door de VS, dan lachen ze je recht in je gezicht uit. Mensen denken onbewust nog steeds: Amerika is een vrij land.”

Ook al is Slahi nu bijna vijf jaar uit de cel, door de trauma’s die hij opliep voelt hij zich nog niet helemaal vrij. Daarnaast kan hij niet buiten zijn land reizen, terwijl de medische en psychische hulp die hij nodig heeft volgens hem het beste in Europa te krijgen is. Maar onder andere Duitsland en het Verenigd Koninkrijk willen hem geen visum geven, omdat de VS dit blokkeren. „Het is makkelijker mensen te redden van landen als de Verenigde Arabische Emiraten of Egypte of Saoedi-Arabië, dan van de VS. Uit eigen ervaring weet ik nu dat wanneer je de VS tegen je hebt, je de hele wereld tegen je hebt.”

Lees ook dit interview met Jodie Foster over de verfilming van het boek van Slahi