Hof dwingt conservatief Mexico tot legaliseren van abortus

Mexico Politiek en maatschappij waren er nog niet klaar voor, maar na een historische uitspraak van het Hooggerechtshof zal Mexico zich bij een select rijtje Latijns-Amerikaanse landen voegen dat abortus legaliseert. „Het moederschap zal gewenst zijn, of niet zijn.”

Een Mexicaanse houdt een protestbord omhoog met de tekst ‘Het is mijn lichaam. Ik beslis!!’, tijdens een betoging voor het Hooggerechtshof dat dinsdag besloot dat abortus niet strafrechtelijk vervolgd kan worden.
Een Mexicaanse houdt een protestbord omhoog met de tekst ‘Het is mijn lichaam. Ik beslis!!’, tijdens een betoging voor het Hooggerechtshof dat dinsdag besloot dat abortus niet strafrechtelijk vervolgd kan worden. Foto DANIEL BECERRIL/Reuters

Het Mexicaanse federale Hooggerechtshof heeft het een-na-grootste katholieke land ter wereld dinsdag met een baanbrekend vonnis tot legalisering van abortus gedwongen. De hoge rechters bepaalden unaniem dat de noordelijke deelstaat Coahuila zwangerschapsonderbrekingen niet langer strafrechtelijk mag vervolgen. Het Hof acht dit in strijd met twee grondwetsartikelen: het eerste (recht op gelijkheid) en het vierde (recht op individuele zelfontplooiing). De uitspraak heeft onmiddellijke precedentwerking voor heel Mexico.

Er zal nu een wet moeten komen die abortus formeel legaliseert. Mexico (128 miljoen inwoners) zal zich dan bij een beperkt rijtje Latijns-Amerikaanse landen (Cuba, Uruguay en Argentinië) voegen die deze stap al zetten in een op dit punt overwegend conservatieve regio. Ook zouden vrouwen die in de cel zitten voor hun abortus nu vrij kunnen komen.

De discussie gaat niet tussen wel of geen abortus, maar over veilige abortus of clandestiene abortus. En die laatste brengt levens in gevaar

Alejandro Encinas staatssecretaris

Mexico is opgezet als federale republiek met 32 deelstaten en vier daarvan, waaronder het hoofdstedelijke district D.F., legaliseerden abortus de afgelopen jaren. Maar in de 28 overige deelstaten konden vrouwen en artsen nog worden vervolgd. In Coahuila bijvoorbeeld riskeerden vrouwen onder artikel 196 van het strafboek tot drie jaar cel.

Wie geen buskaartje of vliegticket kan betalen naar de hoofdstad of een van de drie deelstaten met legale abortusklinieken, is aangewezen op riskante clandestiene ingrepen. Naar schatting treedt daarbij in een derde van de gevallen complicaties op, soms met dodelijke afloop.

Lees ook dit artikel over abortus in Latijns-Amerika

Behoedzame president

De Mexicaanse regering verwelkomde dinsdag bij monde van staatssecretaris Alejandro Encinas van Mensenrechten de uitspraak: „Elke vrouw en zwanger persoon heeft het recht om vrij te beslissen over haar seksuele en reproductieve leven”, schreef hij op Twitter. „De Staat heeft zich niet te bemoeien met die beslissing en moet al helemaal niet het strafrecht gebruiken om het te reguleren.”

Volgens Encinas gaat de discussie niet tussen „wel of geen abortus, maar tussen veilige of clandestiene abortus” en brengt die laatste vorm „levens in gevaar, vooral van armere vrouwen”. Daarom zullen de wetgevende en uitvoerende macht nu over een wetsvoorstel gaan overleggen om „abortus niet alleen te decriminaliseren, maar ook te garanderen dat die gratis en veilig toegankelijk wordt”. Daarbij moet onder meer bepaald worden tot in welke week van de zwangerschap deze onderbroken mag worden.

De uitspraak van het Hof werd dinsdag verwacht, maar de links-nationalistische president Andrés Manuel López Obrador wilde er eerder op de dag in zijn dagelijkse ochtendpersconferentie nog niet op vooruitlopen. „Ik ga mijn presidentschap hier niet aan branden”, zei hij. „Als het thema nu bij het Hof ligt, laat hen het dan oplossen.” Eerder suggereerde hij dat over de kwestie moest worden besloten door „vrouwen”, „het volk” of per referendum.

AMLO, zoals de president in de volksmond heet, heeft een moeizame verhouding met de vrouwenbeweging. Zo kreeg hij ook binnen zijn eigen partij Morena veel kritiek, toen hij geen afstand nam van een hoge partijgenoot die aangeklaagd is voor meerdere verkrachtingen. Ook onder zijn bewind blijft Mexico een land waar dagelijks elf vrouwen vermoord worden. Op internationale Vrouwendag moest hij zijn paleis laten barricaderen om het te beschermen tegen betogende (en soms vandalistische) feministen.

Kritiek van de kerk

Abortus, weet de populistische president, blijft een controversiële ingreep voor veel Mexicanen en de tegenstanders ervan zijn goed georganiseerd. Conservatieve groepen en de katholieke kerk waarschuwden voorafgaand aan het vonnis tegen opheffing van de strafbaarstelling. Zo schreven de bisschoppen in het commentaar van hun weekblad Desde la Fe, dat dit „personen zal indelen in een eerste en tweede klasse”, omdat „niet al het menselijk leven nog evenveel bescherming geniet”. Het Hof zou „niet moeten toegeven aan de druk van een ideologische modegril”.

Ook liet het bisschoppenblad een peiling houden waaruit blijkt dat een meerderheid (57 procent) van de Mexicanen voor een abortusverbod is, 29 procent is voor legalisering, 14 procent heeft geen mening. Andere peilingen onderschrijven dit, al groeit het aantal voorstanders van legalisering wel, vooral onder jongere generaties. Dit geldt zeker in gevallen dat het leven van de moeder in gevaar is of als de zwangerschap het gevolg is van seksueel geweld.

Vrouwenrechtenactivisten juichten de uitspraak, die het resultaat is van hun lange juridische strijd, juist toe. In onder meer Saltillo, de hoofdstad van Coahuila, kwamen feministen bijeen om te vieren dat voortaan „het moederschap gewenst zal zijn, of niet zal zijn”.