Reportage

Het moet afgelopen zijn met partijen die elkaar uitsluiten, zegt informateur Remkes

Informateur Johan Remkes, de ‘loodgieter’ uit Groningen, geeft zichzelf een maand om een kabinet te formeren. Met focus op de inhoud.

Johan Remkes start als informateur.
Johan Remkes start als informateur. Foto David van Dam

Van het statige provinciehuis in Maastricht naar de Oude Zaal van de Tweede Kamer op het Binnenhof in Den Haag. Woensdag maakte Johan Remkes (VVD) daar als informateur zijn opwachting. Vooral aangezocht als politiek crisismanager, om de vastgelopen formatiegesprekken tussen VVD, D66, CDA, ChristenUnie en het blok van PvdA en GroenLinks weer vlot te trekken.

Wat zijn voorganger, informateur Mariëtte Hamer (PvdA) na maanden niet is gelukt, moet Remkes opnieuw proberen. In eerste instantie een minderheidskabinet van VVD, CDA en D66. Al is het niet uitgesloten dat het uiteindelijk toch nog uitdraait op een meerderheidskabinet met PvdA en GroenLinks. En waar Hamer na maanden praten strandde, wil Remkes zijn klus uiterlijk volgende maand geklaard hebben.

Eerst zal hij met VVD, CDA en D66 praten, benadrukte Remkes woensdag. Maar de andere drie hoofdrolspelers zijn niet op voorhand afgeschreven, anders heeft zo’n minderheidskabinet, dat steun van derden nodig heeft, geen toekomst. Verwacht hij wél te slagen, waar Hamer stukliep? En denkt hij dat er toch een kabinet mogelijk is dat kan steunen op een Kamermeerderheid? „Je moet in zo’n proces nooit iets uitsluiten”, zei hij. En dus ook het mislukken van de opdracht niet. „Succes is niet gegarandeerd.” Het moet wel snel gedaan zijn met de partijcultuur van elkaar uitsluiten. „Als die houding blijft, dan ben ik er snel klaar mee.”

De keuze voor Remkes lijkt een laatste kans voor de Tweede Kamer om tot een kabinet te komen. De 70-jarige Remkes, fervent shagroker, geldt als het ‘oliemannetje’ van bestuurlijk Nederland. De bulldog van de provincie was al snel zijn bijnaam toen hij in Noord-Holland in 2010 aantrad als commissaris van de koningin en daar de ene na de andere corruptieaffaire aantrof.

De ‘loodgieter uit Groningen’ noemde hij zichzelf, toen hij in 2019 Noord-Holland verruilde voor Den Haag, waar hij als waarnemend burgemeester moest puinruimen na het vertrek van partijgenote Pauline Krikke. Daarbovenop kwamen nog de justitiële onderzoeken naar mogelijke corruptiepraktijken van toenmalig wethouder Richard de Mos.

De ‘notenkraker’ is inmiddels zijn bijnaam, nadat hij afgelopen april door minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) werd gevraagd orde op zaken te stellen in Limburg. Daar was het gehele college van gedeputeerden, inclusief de commissaris van de koning, opgestapt na vermoedens van belangenverstregeling en onbehoorlijk bestuur.

Politiek routinier

Bij een crisis wordt Remkes ingevlogen. Een politicus met een lange staat van dienst: minister van Binnenlandse Zaken in de kabinetten-Balkenende II en III, oud-staatssecretaris in het tweede kabinet-Kok, Tweede Kamerlid en gedeputeerde in Groningen. Een routinier ook, met een tweetal spraakmakende adviescommissies op zijn naam: een in 2020 over de stikstofcrisis (Niet alles kan overal) met verregaander aanbevelingen dan het kabinet-Rutte III tot nu toe aandurfde, en een tweede over de herinrichting van het parlementaire stelsel: Lage drempels, hoge dijken’.

Remkes verwees woensdag zelf naar dat laatste advies, waarin hij ook al een lans had gebroken voor een minderheidskabinet. „Daar moeten we veel minder verkrampt mee omgaan”, zei hij in 2018 bij de presentatie van dat rapport. Zo’n kabinet heeft volgens hem ten onrechte het imago van instabiel. Maar in Denemarken hadden ze er inmiddels al goede ervaringen mee en de controlerende macht van het parlement komt juist beter uit de verf. Dat pleidooi herhaalde hij woensdag in zijn nieuwe rol als informateur.

Verstoorde verhoudingen

In Den Haag slaagde Remkes er als waarnemend burgemeester in een stabiel bestuurscollege achter te laten. In Limburg trof hij dit voorjaar een leeggelopen bestuurscollege aan, maar daar zit inmiddels een, door hemzelf aangetrokken, nieuw college van gedeputeerden. Daar is zijn klus nog niet af, er lopen nog integriteitsonderzoeken en zijn ‘opvolger’, een nieuwe gouverneur, is ook nog niet bekend.

Elke donderdagavond bracht de dienstauto hem de afgelopen maanden van Maastricht terug naar zijn huis in de binnenstad van Groningen. Hoe hij zijn nieuwe functie combineert met die van gouverneur in Limburg, is de vraag. Remkes sloot woensdag niet uit dat de Haagse formatietafel op enig moment verhuist naar elders, naar Groningen of Limburg, bijvoorbeeld.

Als informateur wil hij tempo maken en niet te veel tijd besteden aan verstoorde persoonlijke verhoudingen. Woensdag sprak hij met partijleiders Mark Rutte (VVD), Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA). Donderdag spreekt hij met Lilianne Ploumen (PvdA), Jesse Klaver (GroenLinks) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Tot nu toe willen VVD en CDA niet praten met PvdA en GroenLinks en wil D66 niet verder met de ChristenUnie.

„Het is aan de partijen zelf om uit de impasse te komen”, schetste Remkes zijn eigen positie woensdag. Daar moeten ze zelf verantwoordelijkheid voor nemen, „de onderlinge verhoudingen moeten groeien”. „Zelf wil hij zo snel mogelijk „de focus op de inhoud” hebben. „Want er zijn dringende problemen die om een oplossing vragen.”

Lees ook:dit interview met Remkes als puinruimer in Limburg

Een minderheidskabinet, alsnog een vijfpartijencoalitie of in het uiterste geval nieuwe verkiezingen: de komende weken moet blijken waar Remkes op uitkomt. Als het mislukt, hoeft hij, in tegenstelling tot zijn andere gesprekspartners, één ding niet te duchten: reputatieschade. Daar is Remkes ook niet bang voor, zei hij al na zijn klus als burgemeester in Den Haag. „Als je kiest voor het openbaar bestuur, dan weet je dat je niet de populariteitsprijs krijgt. Daar ben je ook niet voor ingehuurd.”