Recensie

Recensie Muziek

Viotti kleurt met Haydns ‘Missa’ buiten de genrehokjes

Opera In zijn tweede productie als opera-chef mixte Lorenzo Viotti een Haydn-mis met live elektronica en dans. Het ademde verbeeldingskracht en lef, met het geweldige operakoor als ster.

Haydns Missa in tempore belli door De Nationale Opera.
Haydns Missa in tempore belli door De Nationale Opera. Foto Bart Grietens

Messcherpe knispergeluiden, een technobeat die resoneert in je middenrif. Het nieuwe muziekfestival Gaudeamus in Utrecht gaat woensdag pas van start, maar wie avontuurlijke klanken wilde horen kon maandagavond alvast terecht bij een enscenering van Haydns Missa in tempore belli door De Nationale Opera. Het avontuur zat hem onder meer in de bijdrage van de Israëlisch-Zwitserse dj en componist Janiv Oron, die van achter een tafel vol apparaten en snoertjes live elektronische muziek creëerde tussen Haydns misdelen. Maar de hele voorstelling, met koor, orkest, vier solisten, negen dansers en twee videokunstenaars, ademde verbeeldingskracht en lef.

Na Zemlinsky’s opera Der Zwerg, deze maand nog te zien, is het de tweede productie waarmee Lorenzo Viotti zich presenteert als nieuwe chef-dirigent van DNO. Het is een onomwonden visitekaartje: is Der Zwerg al weinig courant repertoire, de multidisciplinaire en theatrale benadering van Haydns Missa, met glansrollen voor het operakoor en de dansers van Het Nationaal Ballet, kleurt nadrukkelijk buiten de genrehokjes. Dat is wat beroepsverbinder Viotti wil. Dat hij als ex-slagwerker voor Haydns ‘Paukenmis’ koos zal wel geen toeval zijn.

Haydns Missa in tempore belli door De Nationale Opera. Foto Bart Grietens

Hoe maak je een mis theatraal? Regisseur Barbora Horáková gaf in haar DNO-debuut de vier vocale solisten ieder een indringend achtergrondverhaal. Ze putte daarvoor uit waargebeurde verhalen over abortus, homoseksualiteit, ziekte en scheiding, waarin religieuze strengheid botst op humanistische waarden en individuele vrijheid. Choreograaf Juanjo Arqués verbeeldde ze door te schakelen tussen heel diverse sferen, tableaus en motoriek: van een intense homo-erotische ontmoeting in een nachtclub tot een sereen levend kruisbeeld dat tot madonna transformeerde.

Erg concreet waren de verhalen trouwens niet – het hielp om vooraf het programmaboek goed te lezen. Maar dat deerde niet: juist de suggestie en de montage van harde contrasten, zowel muzikaal als visueel, vormden een grote kracht. Horáková’s witte toneelbeeld vol spiegelingen en dubbelingen was kaal en strak, én liet ruimte voor gruizigheid: gemorste aarde op de witte vloer, kunstenaar Hervé Thiot die losjes een kathedraal schetste op het achterdoek. Deze mis zou je een troostrijke viering van menselijkheid kunnen noemen.

Haydns Missa in tempore belli door De Nationale Opera. Foto Bart Grietens

In de prima solistencast maakte sopraan Janai Brugger indruk met haar stralende en krachtige performance. Het Nederlands Philharmonisch speelde uitstekend, met als uitschieter het duet van paukenisten Theun van Nieuwburg en Marc Aixa Siurana, dat haydnesk begon maar al snel rockte als een drumband. Daarna liet Viotti het ‘Agnus Dei’ a capella beginnen, alsof hij wilde onderstrepen dat zijn geweldige operakoor, eerst op een hoge zwevende tribune, uiteindelijk in vol ornaat op de vloer, de echte ster van de avond was.