Gesloten liveblog

Tweede Kamer in debat over vastgelopen formatie

In dit blog houdt NRC het verloop van het Tweede Kamerdebat over de kabinetsformatie bij. Luister hier de podcast Haagse Zaken en schrijf je hier in voor nieuwsbrief De Haagse Stemming.

Geen brede steun voor benoeming Remkes tot informateur

Na een lange schorsing wordt de vergadering rond halfelf hervat, om te stemmen over een handjevol moties. Voor de motie van Rutte om Johan Remkes aan te wijzen als nieuwe informateur stemt een meerderheid, maar er is geen brede steun voor. Behalve door de vier huidige coalitiepartijen krijgt de motie steun van Volt, SGP, JA21, en de Groep Van Haga en de Fractie Den Haan. Alle overige partijen stemmen tegen, ook GroenLinks en PvdA.

Daarmee sluiten wij dit liveblog. Dank voor het volgen.

Hamer: Een minderheidsregering zal het heel moeilijk krijgen

Kort nadat informateur Hamer met haar inbreng begint, moet het debat worden stilgelegd als gevolg van een audiostoring. Hamer moet even later helemaal opnieuw beginnen en grapt. „Ik zou bijna zeggen dat dit symbolisch is voor deze formatie, om het allemaal opnieuw te doen.”

Hamer begint over de impasse voor de zomer, en hoe dit leidde tot het idee om D66 en VVD tijdens de zomer gezamenlijk een formatiestuk te laten schrijven. Volgens Hamer is er met „hart en ziel” aan dit document gewerkt. Het stemde haar zelfs zo optimistisch dat ze op dat moment echt geloofde dat het zou lukken om op inhoudelijke gronden nader tot elkaar te komen.

Helaas ontstonden er daarna bezwaren „van een andere aard dan de inhoud”, zegt Hamer. „Al met al heb ik moeten concluderen dat er op dit moment geen meerderheidsvariant te vinden is en dat rest mij slechts één advies: een minderheidsvariant onderzoeken. Dat vind ik persoonlijk buitengewoon onbevredigend.”

Hamer waarschuwt de Kamer. „Als een minderheidsvariant in dit gesternte begint zal dat zeer ingewikkeld zijn.” Ze wijst op het grote aantal partijen in de Kamer en op de spanningen die tussen partijen zijn ontstaan. Voor een minderheidsregering zal het moeilijk worden om steeds weer steun te vinden.

Hamer maakt zich over de politieke sfeer op dit moment. „Ik vind het lijntje tussen partijen om samen te werken dun, eerlijk gezegd dunner dan dat ik dat ooit heb gezien.” Ze maakt zich zorgen over de onderlinge verhoudingen tussen partijen. „Dat geldt niet alleen voor het midden, maar ook voor de flanken. U bent met z’n allen de volksvertegenwoordiging.” Ze eindigt met een oproep aan de Kamer om de zaak niet verder te laten voortslepen. „Onze parlementaire democratie ligt in uw aller handen, wees er zuinig op.”

Eerdmans: JA21 klaar om met minderheidskabinet te onderhandelen

JA21-fractievoorzitter Joost Eerdmans vindt het onbegrijpelijk dat er geen onderzoek is gekomen naar een rechts kabinet. Rechts-conservatieve partijen haalden een Kamermeerderheid op 17 maart, memoreerde Eerdmans, „maar de wil van de kiezer bleek geen relevante factor in de formatie”. „Partijen uitsluiten lijkt het nieuwe verbinden te zijn”, aldus Eerdmans.

Ondanks Eerdmans’ teleurstelling is JA21 van harte bereid te onderhandelen met een eventueel minderheidskabinet. „Wij staan klaar om de koers naar de goede kant te verleggen”, zei Eerdmans. Hetzelfde geldt voor SGP-leider Kees van der Staaij, die denkt dat een minderheidskabinet “een waardevolle impuls kan zijn om breder te kijken dan alleen de coalitiepartijen”. Tegelijkertijd waarschuwde Van der Staaij dat zijn partij geen minderheidskabinet kan steunen dat met plannen komt om medisch-ethische wetgeving te verruimen.

Denk-fractievoorzitter Farid Azarkan richtte zich vooral tot D66-leider Sigrid Kaag en vroeg zich af wanneer zij gaat inzien dat VVD-leider Mark Rutte het probleem is in deze formatie. „Laat Nederland vrij en Rutte vallen”, zo parafraseerde hij de verkiezingsslogan van D66.

Twitter avatar alonsoNRC Stéphane Alonso Volgens Azarkan is Rutte het probleem in deze formatie en valt het Kaag aan te rekenen dat ze dat na al die maanden nog niet inziet. Hij heeft een nieuwe slogan voor D66: ,,Laat Nederland vrij en Rutte vallen.”

Ploumen en Klaver: wij gaan straks hard oppositie voeren

Ploumen (PvdA) en Klaver (GroenLinks) laten er geen misverstand over bestaan dat ze een minderheidskabinet niet zonder meer zullen gedogen. „De PvdA zal tegen voorstellen voor een minderheidscoalitie stemmen”, zegt Ploumen. „Tegen rechts beleid zullen we keihard oppositie voeren.”

Klaver zegt het zo: „Als wij nu te eng zijn om mee te praten dan zijn we dat straks ook in de oppositie. Als er maar een minuut de indruk is ontstaan dat we een minderheidskabinet gaan gedogen - vergeet het.”

Twitter avatar pimvandendool Pim van den Dool Ploumen (PvdA) sluit steun aan minderheidskabinet van VVD praktisch uit door te zeggen: „Tegen rechts beleid zullen wij keihard oppositie voeren.” #formatiedebat

VVD en CDA gaven onlangs aan dat ze niet verder willen praten met GroenLinks en PvdA samen. Ze vinden dat één linkse partij te veel. Het resultaat is volgens Ploumen „een treurig schouwspel” en een gemiste kans om meer debat aan te zwengelen, in het kader van de door iedereen zo gewenste nieuwe bestuurscultuur. „Nederland is gebaat bij een politiek met confrontaties over ideologieën, visies en ideeën.”

Ploumen vindt dat Rutte en Hoekstra „persoonlijk gewin boven maatschappelijke verantwoordelijkheid” hebben gesteld. Ze wijst erop dat Rutte vóór de verkiezingen nog pleitte voor een brede coalitie en dat het kabinet tijdens de coronacrisis steeds heeft gezegd „dat we het samen moeten doen”. Rutte handelt daar nu niet naar, zegt ze.

„We vragen van al die helden in de zorg om extra stapje te doen”, zegt Klaver, „en wat doen wij?” Hij wijst erop dat „1 op de 12 kinderen” in Nederland opgroeit in armoede en dat Nederland „jaar na jaar” achterloopt met klimaatdoelstellingen. „Met een beetje politieke moed hadden we met elkaar kunnen onderhandelen over een meerderheidscoalitie. Dan had de VVD moeten uitleggen dat ze toch met die enge mensen van GroenLinks gaan praten en wij dat we toch met die verschrikkelijke man Mark Rutte gaan praten. Ik durf dat aan.”

Segers: politieke midden bedreigd door eigen onmacht

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers heeft opnieuw zijn zorgen uitgesproken over het functioneren van het politieke midden, dat volgens hem door zichzelf bedreigd wordt. „Als we zo doorgaan, zullen we getuige zijn van een implosie van dat midden, met dramatische gevolgen voor de bestuurbaarheid van het land en het vertrouwen in de politiek.” Segers hekelt de partijpolitieke blokkades die de vorming van een meerderheidskabinet onmogelijk maken. „Iedereen zegt zelf redelijk te zijn, maar die ander moet bewegen. Het resultaat is dramatisch onvermogen om tot samenwerking te komen.”

Nu de meerderheidsvarianten van tafel lijken, steunt Segers het idee van de VVD om te kijken naar de opties voor een minderheidskabinet. De ChristenUnie staat open voor samenwerking met zo’n kabinet, zegt Segers. „Aan ons mag het niet liggen.”

CDA steunt VVD-motie voor onderzoek minderheidskabinet

Het debat is verder gegaan met de inbreng van CDA-leider Wopke Hoekstra, die „tot zijn verrassing en teleurstelling” heeft moeten constateren dat de meerderheidsvarianten waarover het CDA wilde praten niet mogelijk zijn gebleken. Voortzetting van de huidige coalitie met VVD, D66 en ChristenUnie was voor Hoekstra’s partij het meest logisch, zei hij. „Deze coalitie heeft goed gefunctioneerd en is door de kiezer beloond met een groter mandaat dan in 2017.”

Opvallend genoeg krijgt Hoekstra geen enkele interruptie over zijn weigering om met PvdA én GroenLinks om de tafel te gaan. De CDA-leider gebruikte dezelfde argumenten als VVD-leider Mark Rutte: twee linkse partijen zou uit verhouding zijn en bovendien niet nodig voor een meerderheid. Het CDA wil nu net als de VVD dat er onderzocht gaat worden of er een minderheidskabinet te vormen is. Hoekstra denkt dat zo’n kabinet ook nadelen heeft, „maar gegeven het groeiend ongeduld en onbegrip vinden we dat we zo verder moeten”.

Verwarring over opdracht nieuwe informateur Remkes

Het debat gaat nu over de nieuwe informateur Johan Remkes en de opdracht die hij van de Tweede Kamer gaat meekrijgen. Rutte heeft hierover een motie ingediend, maar hierover ontstaat nu verwarring. In de motie staat dat Remkes de mogelijkheden voor een minderheidskabinet moet gaan onderzoeken, maar Kaag zegt dat een meerderheidskabinet wat haar betreft ook nog tot de mogelijkheden behoort.

Verschillende Kamerleden eisen nu duidelijkheid over welke opdracht de Kamer straks aan de nieuwe informateur meegeeft. ChristenUnie-leider Segers klinkt wat wanhopig, want heeft informateur Hamer, de voorganger van Remkes, niet alle meerderheidsopties al uitgebreid onderzocht?

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Segers klinkt bijna wanhopig, omdat @SigridKaag weer alles opnieuw lijkt te willen onderzoeken #formatie. Hamer heeft tocht echt ‘alles onderzocht’? In het kabinetsvak zit @mariettehamer te knikken
Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Kaag vindt nog steeds dat een meerderheidskabinet ook moet kunnen, zegt ze tegen @DassenLaurens, ‘vanuit de zes’: VVD (van de ritselaar), CDA, D66, PvdA, GL, CU. ‘Ik denk dat we eruit móéten komen’

Kaag vindt het „heel raar om te doen alsof er niet toch opties zijn voor een meerderheidskabinet”. Ze wijst er op dat ook een minderheidskabinet „brede steun” nodig zal hebben vanuit de Kamer om politiek te overleven. Ook daar zullen de gesprekken met Remkes dus over gaan. Ze kan, in antwoord op soortgelijke vragen van Dassen (Volt), ook niet toezeggen dat D66 „automatisch in een minderheidskabinet zal stappen”.

Volgens Rutte is de motie duidelijk. Remkes onderzoekt in principe een minderheidskabinet, maar als GroenLinks en PvdA toch besluiten om elkaar los te laten, zou een meerderheidskabinet weer in beeld kunnen komen. „Dat kan altijd gebeuren.”

Iets na zevenen wordt het debat geschorst voor een dinerpauze. Het zal worden hervat om 20u.

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning ‘Als Klaver toch nog in z’n eentje aan komt lopen’, zegt @markrutte, kan het een meerderheidskabinet worden #formatiedebat. ‘Of stel dat D66 tegen de CU zegt: die blokkade valt weg’

Segers tegen Kaag: ik voel me buitengesloten

ChristenUnie-leider Segers voelt zich „buitengesloten”, zegt hij tegen Kaag, die er geen geheim van maakt liever niet te willen regeren met confessionele partijen met een andere kijk op medisch-ethische kwesties. Segers is daar verbaasd over, zegt hij, omdat Kaag tijdens haar HJ Schoolezing maandag ook „mooie woorden over binnensluiten” sprak. „Wij willen ons constructief opstellen”, zegt Segers.

SGP-leider Van der Staaij noemt D66 „kampioen uitsluiting”. Kaag zegt dat ze geen voorzetting wil van het huidige kabinet, omdat ze denkt dat daarmee niet de vooruitgang kan worden geboekt die Nederland volgens haar wel nodig heeft. „Ik ben vanaf het begin transparant en consistent geweest over onze inzet.”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning ‘Wij hebben de ChristenUnie in veel variaties genoemd’, zegt @SigridKaag, ‘maar niet alléén, niet als voortzetting van het huidige kabinet’ #formatiedebat
Twitter avatar pdekoning Petra de Koning ‘D66 wordt kampioen uitsluiting’, @keesvdstaaij heeft een lijstje gemaakt #formatiedebat

Van der Staaij verbaast zich ook over Kaags „visie op koffiedrinken”. Kaag heeft eerder aangegeven dat ze de Haagse politieke traditie om problemen weg te masseren tijdens een kopje koffie niet altijd kan waarderen. Van der Staaij snapt dat niet, omdat Kaag als topdiplomate en minister van Buitenlandse Zaken ongetwijfeld heel veel koffie moet drinken. Kaag vertelt Van der Staaij dat het een misvatting is dat diplomatie alleen maar draait om koffiedrinken en contacten onderhouden. „Diplomaten hebben een doel, en het draait niet altijd om het persoonlijke.”

Twitter avatar pdekoning Petra de Koning Sigrid Kaag legt, op verzoek van @keesvdstaaij, haar ‘visie op koffie drinken’ uit: die vindt ze op het Binnenhof wel ‘zeer persoonlijk’, zij houdt het liever ‘zakelijk’ #formatiedebat

FVD-Kamerlid Van Houwelingen wil weten hoe Kaag het Nederlandse belang denkt te gaan verdedigen, aangezien ze nationalisme verwerpt en zich - volgens Van Houwelingen - opstelt als „globalist”. „Ik beschouw mezelf als patrtiot”, zegt Kaag. Iemand die „Europees handelt en Eurpees denkt” en dat juist doet „vanuit vaderlandsliefde”.

PvdD-leider Ouwehand wil weten waarom VVD en D66 in hun gesprekken in de afgelopen weken zo weinig tot elkaar zijn gekomen op het gebied van klimaat. In het formatiestuk dat de twee partijen tijdens de zomer schreven worden zaken als de stikstofcrisis niet aangestipt. Rutte „verdient eigenlijk geen politieke vrienden meer”, vindt Ouwehand. Ze snapt niet dat D66 nog politieke steun verleent aan een kabinet dat gerechtelijke uitspraken over het klimaat (zoals Urgenda) niet uitvoert, en vraagt waarom D66 zijn ministers niet terugtrekt. „Ik zou het heel onverstandig en destabiliserend vinden om dat te doen”, zegt Kaag.

Wilders gekapitteld om gebruik van woord ‘corruptie’

Het formatiedebat werd zojuist opgeschrikt door een incident: PVV-leider Geert Wilders was boos dat hij niet nog een interruptie mocht plaatsen bij D66-leider Sigrid Kaag. Toen D66-Kamervoorzitter Vera Bergkamp hem het woord ontnam werd Wilders woedend en schreeuwde hij het woord „corruptie!” naar haar. Wilders insinueerde dat Bergkamp Kaag in bescherming nam en poneerde – niet voor het eerst – de onbewezen stelling dat VVD en D66 eerder dit jaar een geheime deal sloten over de verkiezing van Bergkamp tot Kamervoorzitter.

VVD-leider Rutte sprak Wilders aan op het woord corruptie, wat hij „totaal ongepast” noemde, en riep de PVV-leider op het terug te nemen. Wilders deed dat niet en noemde Rutte daarop „een gigantisch grote leugenaar”, waarop de VVD-leider het “heel zwak” noemt van Wilders dat hij niet op zijn woedeuitbarsting wil terugkomen. Ook D66-leider Kaag spreekt van „een valse aantijging” en noemt de woorden van Wilders „heel erg stuitend en verre van de waarheid”. SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen vat het relletje samen als „een schoolpleindebat”.

Kaag laat in het midden of zij minderheidskabinet steunt

D66-leider Sigrid Kaag zegt, net als VVD-leider Rutte, dat het „betreurenswaardig” is dat het na een paar maanden nog altijd niet gelukt is om een stabiele coalitie te vormen. Ze complimenteerde de PvdA en GroenLinks, die volgens Kaag „een moedige stap” hebben gezet door een gezamenlijke fractie bij de onderhandelingen te willen vormen. De D66-leider constateert teleurgesteld dat „wederzijdse blokkades een kabinet niet verder hebben gebracht”.

Of Kaag het voorstel van Rutte steunt om nu te kijken naar een minderheidskabinet maakt ze niet direct duidelijk. Volgens haar blijft D66 streven naar een „stabiele coalitie” die bestaat uit de zes partijen die de laatste tijd hebben gesproken en kan dit ook nog altijd een meerderheidskabinet zijn. Kaag noemt het document dat VVD en D66 deze zomer samen schreven nog altijd „een goede basis voor een regeerakkoord”. Ze hoopt „dat het lukt om de verschillen tussen de conservatieve en progressieve partijen te overbruggen”.

PVV-leider Geert Wilders vraagt Kaag naar haar HJ Schoo-lezing van maandag. Kaag zegt dat ze Rutte niet direct heeft willen aanvallen, maar heeft willen spreken over „een nieuwe bestuurscultuur die we met z’n allen moeten belichamen”. „Ik betrek dit ook op mezelf”, aldus Kaag, die zegt dat ze nog altijd bereid is om „zakelijke afspraken” te maken met VVD-leider Rutte.

Klaver: ‘geen seconde’ met Rutte gepraat over de inhoud

„Ik heb zelden zo’n onsamenhangend betoog gehoord”, zegt GroenLinks-leider Klaver bij de interruptiemicrofoon. De suggestie van Rutte dat de formatie is geklapt door inhoudelijke verschillen, verwijst Klaver naar de prullenbak. „Ik ben heel vaak langs geweest bij de informateur, maar wij hebben nog geen seconde met u onderhandeld over de inhoud.” Dat Rutte nu „met droge ogen” durft te zeggen dat er „vanuit de inhoud” moet worden geformeerd, vindt Klaver schaamteloos. „Hoe durft u?”

Rutte vindt dat Klaver „een merkwaardig betoog” houdt. Hij vindt het zijn goed recht om niet samen met GroenLinks en PvdA in een kabinet te willen. Dat de twee linkse partijen daar wel op hameren, is „ook een keuze”, aldus Rutte. Klaver zegt sarcastisch dat GroenLinks en PvdA samen inderdaad een grote bedreiging zijn voor de VVD. „Zeventien hele zetels, dat is wel zó ongelooflijk eng.”

De GroenLinks-leider wijst erop dat partijen onder de eerste informateur, Herman Tjeenk Willink, hebben afgesproken dat er vanuit de inhoud zal worden gepraat - en dat het dus niet zou moeten uitmaken of GroenLinks en PvdA dat al dan niet samen willen doen. „Voor een historicus heeft de heer Rutte een buitengewoon kort geheugen.”

Klaver noemt het gedrag van Rutte bovendien on-Nederlands. „Het past niet in de Nederlandse traditie om niet in elk geval met elkaar te gaan praten.”

Simons over Rutte: lastig debatteren met iemand die niets zegt

Volt-leider Dassen wil weten waarom de formatie nou precies geklapt is. Wat is ,,het ergste” wat Rutte kan overkomen door in een kabinet te stappen met PvdA en GroenLinks? Rutte antwoordt dat zijn positie steeds „consistent” geweest. Volgens hem zou een vijfkoppige coalitie (VVD, CDA, D66, PvdA, GroenLinks) problemen hebben opgeleverd voor „de stabiliteit van een kabinet”.

Ook op inhoud waren er „grote verschillen”, zegt de VVD-leider die hiervoor verwijst naar het eindrapport van informateur Hamer. Dassen wijst hem erop dat de eindconclusie van Hamer nu juist was: „Over inhoud is het heel weinig gegaan.” Volgens Dassen is er enorm draagvlak in Nederland om de grote uitdagingen zoals de klimaatcrisis aan te pakken.

Rutte houdt zich weer op de vlakte, zoals eigenlijk al de hele tijd in het debat. Hij heeft het over „een optelsom” die hij gemaakt heeft en dat een coalitie met twee linkse partijen (PvdA, GroenLinks) op basis daarvan niet mogelijk is. „In mijn optiek doorbreek je een impasse niet door een optelsom te maken”, zegt Dassen. „Je doorbreekt een impasse door als leider te laten zien waar je naartoe wilt. En het is mij duidelijk dat de heer Rutte dat weigert.”

BIJ1-leider Simons vindt het onbegrijpelijk dat Rutte tot nu toe zo weinig heeft gezegd. „Het is lastig debatteren met iemand die de hele tijd zegt: daar ga ik niet over.” Rutte zegt geïrriteerd dat hij over zijn „eigen antwoorden” gaat. Hij herhaalt dat hij niet op de aantijgen van Kaag wil ingaan en meldt dat hij „ook geen zin heeft in een minderheidscoalitie”.

Eerdmans van JA21 vraagt Rutte of hij vindt dat hij „recht doet aan de verkiezingsuitslag”. Moet de VVD-leider niet met rechtse partijen gaan praten in plaats van met linkse? De VVD-leider meldt dat hij samenwerking zoekt, ook in de Eerste Kamer, maar dat hij de PVV en Forum voor Democratie nog steeds uitsluit.

Rutte wil niet ingaan op kritiek van Kaag

Wilders verwijst naar de harde woorden die Kaag maandag impliciet over Rutte heeft gesproken in haar HJ Schoolezing. Volgens Wilders heeft Rutte „zes messen in de rug” gekregen van de D66-leider, door hem - volgens Wilders - een „politieke ritselaar” en „onbetrouwbaar” en „onmenselijk” te noemen. „Daar kunt u toch niet mee verder? Dat wordt toch nooit meer tussen jullie, na de ene belediging naar de andere.”

Wilders spreekt van een „politieke aframmeling” door Kaag en wil weten wat Rutte daarvan vindt. „Daar vind ik van alles van”, zegt Rutte, maar hij wil er niks over zeggen. „Ik heb besloten geen commentaar te geven op de toespraak. Elk minuut, elk uur dat ik daarin steek kan ik niet steken in het formeren van een nieuw kabinet.”

SP-leider Marijnissen wil weten wat Rutte zelf nou vindt van hoe het met de formatie gegaan is in de afgelopen periode. Rutte noemt het „een slechte situatie” omdat het niet gelukt is een nieuw kabinet te formeren. „Dat reken ik mezelf ook aan.” Hij zegt er „vertrouwen” in te hebben dat de formatie in de volgende fase alsnog kan slagen. „Ik kan de heer Rutte nergens toe dwingen”, zegt Marijnissen. „Maar ik vind dit veel te gemakkelijk.”

Denk-leider Azarkan zegt dat „we grote vraagstukken hebben in dit land”. Hij wil weten of Rutte zich niet „schaamt voor zijn rol” en wil weten wat Rutte dan nu anders gaat doen om tot een doorbraak te komen. Rutte doet „een beroep” op andere partijen om alsnog tot een kabinet te komen en heeft het over gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Azarkan wijst hem erop dat het de VVD zelf was die niet in zee wilde met GroenLinks en de PvdA, ook al stelden die zich constructief op tijdens de gesprekken in de afgelopen weken.

Rutte wil nu ‘met urgentie’ werken aan minderheidskabinet

VVD-leider Mark Rutte mag het formatiedebat openen en noemt de ontstane politieke situatie „een slechte zaak”. Rutte betreurt het dat er geen meerderheidskabinet kan worden gevormd en voelt daarvoor „zelf grote verantwoordelijkheid als voorman van de grootste partij”. De VVD-leider vindt wel dat er nu „met urgentie en vertrouwen” haast moet worden gemaakt met de formatie. Daarom stelt Rutte aan de Tweede Kamer voor dat een VVD-informateur nu een zoektocht gaat beginnen naar een minderheidskabinet dat kan rekenen op een goede samenwerking met de Tweede Kamer.

Rutte zegt dat Nederland weliswaar economisch goed uit de coronacrisis komt, maar dat er daarnaast grote vraagstukken als klimaat om oplossingen vragen. Hij hoopt dat een nieuw minderheidskabinet snel kan worden gevormd zodat een vierde kabinet-Rutte nog dit jaar de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd kan aanpassen met nieuw beleid.

De vraag is of de motie van de VVD, die oproept VVD-prominent Johan Remkes tot de nieuwe informateur te maken, voldoende steun krijgt van de overige partijen in de Kamer.

Komt het nog goed tussen de VVD en D66?

Blijft de kabinetsformatie vastzitten in een totale patstelling of komt er weer beweging? Dat is de vraag voorafgaand aan een Kamerdebat over de impasse in de formatie deze dinsdag. Informateur Mariëtte Hamer zei vorige week donderdag „heel bezorgd” dat ze na maanden van gesprekken had moeten concluderen dat het op dit moment niet mogelijk is onderhandelingen over een meederheidscoalitie te beginnen. Hoewel ze op de inhoud geen belemmeringen zag, waren er partijpolitieke blokkades over en weer die een meerderheidskabinet onmogelijk maken. Hamer opperde een minderheidskabinet te onderzoeken, en deed een beroep op partijen om niet boos op elkaar te blijven, want „dan kom je niet tot oplossingen”.

Lees ook: Hamer waarschuwt de partijen: blijf vooral niet boos op elkaar

Het leek er niet op dat veel partijen dat advies de afgelopen dagen ter harte hebben genomen. Het meest opvallend was de nauwelijks verhulde aanval van D66-leider Sigrid Kaag op demissionair premier Mark Rutte (VVD) in de HJ Schoo-lezing maandag. Hoewel VVD en D66 in augustus nog samen een aanzet tot een regeerakkoord hadden geschreven, maakte Kaag Rutte nu verantwoordelijk voor de crisis in de formatie. Kaag zei dat „degenen die om het hardst roepen hoe onwijs gaaf ons ‘landje’ toch wel is” lessen moesten trekken uit de Toeslagenaffaire en de coronacrisis. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers beet in een blog van zich af en beschuldigde juist GroenLinks en PvdA, die hij „linkse liefjes” noemde, zijn partij buitenspel te hebben gezet.

Hoe het verder moet met de formatie is de grote vraag voor het Kamerdebat, het eerste grote plenaire debat dat in de nieuwe tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer wordt gehouden. Raken de verhoudingen tussen VVD en D66, die als verkiezingswinnaars tot elkaar veroordeeld lijken bij het vormen van een meerderheid- of minderheidskabinet, nóg verder verstoord? Of doemt in het debat alsnog een meerderheid- of minderheidsvariant op die de volgende informateur, VVD-coryfee Johan Remkes, serieus kan onderzoeken? Het debat begint om 16.30 uur.