Moeders hoeven niet perfect te zijn, ze mogen ook falen

Fimfestival Venetië Venetië opende met ‘Madres paralelas’ van Pedro Almodóvar. Die openingstitel bleek profetisch te zijn. De moeder als complex en tegenstrijdig personage blijkt een haast eindeloze stroom films op te leveren.

Kristen Stewart in de biopic ‘Spencer’, van regisseur Pablo Larraín.
Kristen Stewart in de biopic ‘Spencer’, van regisseur Pablo Larraín.

Bezoekers van de 78ste editie van het filmfestival van Venetië struikelen werkelijk over films over moeders. Het festival vertoont films over moeders in de meest uiteenlopende situaties en omstandigheden: moeders in een vrouwengevangenis; een moeder die zich weliswaar voordoet als de moeder van een kind maar dat eigenlijk niet is; een moeder die het allemaal te veel wordt en die wegloopt van haar kinderen. Overal duiken moeders op.

Venetië opende vorige week met Madres paralelas van de Spaanse regisseur Pedro Almodóvar: een film waarin de vriendschap tussen twee moeders die elkaar leren kennen op de kraamafdeling van het ziekenhuis danig op de proef wordt gesteld. Die openingstitel bleek profetisch te zijn: de ‘parallelle moeders’ dringen zich sindsdien steeds weer op.

Lees ook het interview met Almodóvar: ‘Ik raad elk jong mens een tragische liefde aan’

Zelfs de indrukwekkende abortusfilm L’evenement van Audrey Diwan valt met een beetje goede wil in het thema te passen. In de op een autobiografische roman van Annie Ernaux gebaseerde film gaat de veelbelovende eindexamenkandidaat Anne in de vroege jaren zestig wanhopig maar vastberaden op zoek naar een mogelijkheid om haar zwangerschap voortijdig te beëindigen. Dat levert vele navrante scènes op, want in die tijd was abortus in Frankrijk nog streng verboden.

Veelzijdig personage

De moeder als een complex, veelzijdig en tegenstrijdig personage – dat blijkt plotseling een haast eindeloze stroom films op te leveren. Wellicht is er een verband met het door #metoo aangewakkerde nieuwe debat over seksisme, emancipatie en maatschappelijke rolpatronen. Dat debat is ook wel omschreven als ‘derde feministische golf.’

Moederliefde is mooi, maar kan ook verstikkend zijn – zowel voor moeder als kind. Moederliefde kan daarnaast behoorlijk wreed zijn – voor een kind doe je alles, ook als ethiek en moraal wellicht anders voorschrijven. Moeders hoeven in films niet meer perfect te zijn – ze mogen ook falen.

Van al die films springt The Lost Daughter het meest in het oog; de debuutfilm als regisseur van actrice Maggie Gyllenhaal. Olivia Colman speelt Leda, een gescheiden letterkundige die in haar eentje een vakantie aan het strand doorbrengt. Op het strand raakt ze volledig geobsedeerd door een jonge moeder en haar dochtertje. In een opwelling steelt ze de pop van het meisje – met groot kinderleed tot gevolg.

Dat is de aanleiding voor flashbacks naar de jonge Leda, die wordt gespeeld door de geweldige Jessie Buckley. We zien haar stijgende vermoeidheid en dito wanhoop terwijl ze een carrière van de grond probeert te krijgen en tegelijk de zorg draagt voor twee jonge kinderen. Uiteindelijk verlaat Leda huis en haard voor een andere man, terwijl haar dochters nog jong zijn.

Geïdealiseerde waas

Dat is nog altijd iets dat je niet al te vaak ziet in films: een moeder die haar kinderen verlaat. Rond moederschap hangt nog steeds een geromantiseerde en geïdealiseerde waas. Een film die ook de minder rooskleurige kanten laat zien van het moederschap – of misschien gewoon: ouderschap – blijft ongebruikelijk en opmerkelijk.

Gyllenhaal volgt in haar geslaagde debuut tamelijk nauwgezet de gelijknamige roman van Elena Ferrante. Colman en Buckley slagen erin om van Lena veel meer te maken dan uitsluitend een ‘slechte vrouw’, maar zonder ook maar een moment opzichtig naar sympathie van de kijker te hengelen. The Lost Daughter is een van films van Netflix die in Venetië kans maken op een Gouden Leeuw.

De meest hartverscheurende scènes tussen moeder en kind zijn te zien in 107 Mothers van de Slowaakse filmmaker Peter Kerekes. Hij draaide zijn film in een vrouwengevangenis in Odessa in Oekraïne waar vrouwelijke gevangenen met jonge kinderen in de eerste drie jaar van hun detentie hun kind bij zich mogen houden. Daarna worden moeder en kind gescheiden. Als er geen familie bij kan springen, gaan de kinderen naar een weeshuis. In een film die het midden houdt tussen documentaire en speelfilm laat Kerekes de vrouwen grotendeels hun eigen verhaal naspelen. De deels authentieke scènes waarin moeders afscheid moeten nemen van hun peuters gaan door merg en been.

Moederschap speelt ook een voorname rol in Spencer, de biopic die regisseur Pablo Larraín maakte over prinses Diana met Kristen Stewart in de hoofdrol. De film speelt zich af tijdens de laatste Kerstmis die Diana met de Britse koninklijke familie doorbracht in het landgoed Sandringham. De warme relatie van Diana met haar zoons, William en Harry, is cruciaal bij het winnen van sympathie van de kijker voor Diana.

Moderne moederfilm

Alleen van haar zoons wil Diana nog iets aannemen in Spencer; verder vertrouwt ze niemand meer aan het hof. Het grootste conflict tussen Diana en Charles gaat over de opvoeding: Charles wil dat de jongens meegaan op de traditionele jachtpartij, Diana is daar fel op tegen. Ze wil haar kinderen juist een warme, minder formele en traditionele opvoeding geven.

Spencer vormt eigenlijk een uitzondering in Venetië, omdat de moederrol hier nog wel min of meer op de traditionele manier wordt ingekleurd. Diana heeft in de film zo haar problemen, maar als moeder is ze uitsluitend liefdevol, warm en zorgzaam. Geen wonder misschien, aangezien Larraín de film vooral voor zijn moeder heeft gemaakt, zo verklaarde hij bij de première. „Ik wilde een film maken die mijn moeder goed zou vinden. Ik wilde op de een of andere manier laat zien wat iemand als mijn moeder in Diana ziet.”

Typerender voor de moderne moederfilm is het Franse drama Madeleine Collins van regisseur Antoine Barraud. Virginie Efira, die is doorgestoten naar wereldfaam met haar hoofdrol in Paul Verhoevens Benedetta, speelt een vrouw die er niet één, maar twee gezinnen op nahoudt; inclusief kinderen in beide huishoudens. Hoe ze dat precies voor elkaar heeft gekregen, is onderdeel van een ingenieus plot. Vanwege dat dubbelleven moet ze voortdurend liegen. Toch is ook duidelijk dat ze van àl haar kinderen houdt. Moeders zijn tegenwoordig niet meer zo simpel.