Marokkanen mogen naar de stembus, maar de koning bepaalt

Verkiezingen Marokko gaat deze woensdag naar de stembus, maar het ontevreden volk dreigt thuis te blijven.

Premier Saadeddine Othmani (rechts) tijdens een campagnebijeenkomst in Marrakesh op 3 september.
Premier Saadeddine Othmani (rechts) tijdens een campagnebijeenkomst in Marrakesh op 3 september. Foto Fadel Senna/AFP

Deze woensdag gaan Marokkanen naar de stembus voor de lokale, provinciale en parlementsverkiezingen. Maar het merendeel van de stemgerechtigden blijft waarschijnlijk thuis. Niet alleen is de populariteit van de conservatieve regerende partij PJD van premier Saadeddine Othmani fors gedaald, ook is er weinig gedaan aan hardnekkige problemen als de alom aanwezige corruptie en hoge werkeloosheid. Daarnaast zijn echt democratische verkiezingen in Marokko relatief jong; dit zijn de derde landelijke verkiezingen sinds de Arabische Lente in 2011.

De onvrede is groot. Tijdens een verkiezingsbijeenkomst in hoofdstad Rabat jouwde een menigte begin deze week de premier uit. Vijf vragen over de Marokkaanse verkiezingen.

1 Wat verklaart de onvrede onder de bevolking?

Marokko is met ruim 2.500 euro (omgerekend) BBP per hoofd van de bevolking nog altijd een arm land. De infrastructuur is de afgelopen jaren sterk verbeterd, maar de gezondheidszorg is problematisch en de werkloosheid is hoog: ruim anderhalf miljoen Marokkanen zijn werkloos. In de hoop op een betere toekomst proberen voornamelijk jongeren de oversteek naar Europa te maken. Afgelopen zomer nog bestormden zo’n 8.000 migranten de Spaanse enclave Ceuta. De regeringspartij heeft bij de vorige verkiezingen beterschap beloofd, vooral op het gebied van gezondheidszorg en werkloosheid, maar die blijft vooralsnog uit.

2 Wat verklaart de verwachte lage opkomst?

Opiniepeilingen zijn rond verkiezingstijd verboden in Marokko om de verkiezingen niet te beïnvloeden, dus deed onderzoeksbureau MIPA dit al in februari. Uit dat onderzoek bleek dat 64 procent van de mensen niet gaat stemmen. Tijdens de vorige verkiezingen ging uiteindelijk nog ruim 43 procent van de Marokkanen naar de stembus. Natuurlijk verschilt de opkomst per regio en leeftijd. Zo gaan rijke stedelingen eerder naar de stembus dan arme boeren. Maar veel Marokkanen lijken nu de hoop te verliezen dat de politiek bij machte is iets te veranderen.

3 Welke rol speelt koning Mohammed VI in de verkiezingen?

In 2011, te midden van de Arabische Lente, gingen Marokkanen massaal de straat op om te demonstreren tegen de macht van koning Mohammed VI. Uit angst zijn macht kwijt te raken schreef de koning verkiezingen uit en paste hij de grondwet aan; daarin staat nu dat de koning niet langer direct de premier mag benoemen. Dat is nu aan het volk, via verkiezingen. Maar dat betekent niet dat de macht van de koning louter ceremonieel is. Zo mag hij nog altijd ministers op sleutelposities benoemen, zoals op Binnenlandse en Buitenlandse Zaken en Landbouw. In december 2020 knoopte Marokko, in navolging van andere Arabische landen, betrekkingen aan met Israël. Premier Othmani was hier tegen. Hij noemde in een interview het besluit van de koning „pijnlijk en moeilijk”, maar legde zich erbij neer in het belang van het land.

Lees ook: ‘Verlos ons van dit land, olé, olé’

4 Welke partijen staan tegenover elkaar?

Twee grote blokken spelen een belangrijke rol bij de verkiezingen: de conservatieve islamitische Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD, 125 zetels in het Huis van Afgevaardigden) en de liberale koningsgezinde partijen zoals de Nationale beweging van Onafhankelijken (RNI, 37 zetels).

In maart is door alle partijen ( behalve de PJD) de kieswet aangepast. Hierdoor moet PJD meer stemmen behalen, voor minder zetels. Volgens critici wordt het de PJD moeilijk gemaakt om weer de grootste te worden. Door de aanpassing van de kieswet kunnen de kleinere, koningsgezinde partijen samen genoeg zetels behalen om een regering te vormen.

De PJD kreeg afgelopen jaren weinig ruimte om het beleid te veranderen. De partij kwam in 2011 als grootste uit de bus, met de belofte corruptie aan te pakken. Bij haar pogingen het probleem aan te pakken is de PJD, die overigens niet antikoningshuis is, tegengewerkt door de entourage van het paleis van koning Mohammed VI.

5 Wat valt verder op?

De Marokkaanse grondwet bepaalt dat de helft van de parlementsleden vrouw moet zijn, maar dat is bij de laatste verkiezingen niet gelukt – er waren niet genoeg kandidaten. Dit keer staan er meer vrouwen op de kieslijsten, zowel landelijk als lokaal. In Marrakesh is er zelfs een lokale kieslijst met alleen maar vrouwen, onder leiding van Aziza Boujrida. De lijst bestaat uit academici, ingenieurs, artsen en huisvrouwen. Ze willen laten zien dat de vertegenwoordiging van vrouwen in alle lagen van de samenleving bijdraagt aan de ontwikkeling van het land. „Een overwinning zal een eerbetoon zijn aan zij die dit land dragen: de Marokkaanse vrouw”, zei Boujrida tijdens de presentatie van de lijst.

Dit is het eerste artikel van de nieuwe correspondent in Spanje, Portugal en Marokko van NRC.