Nederland was in Kabul pijnlijk afhankelijk van de VS, blijkt uit feitenrelaas

Feitenrelaas In de slotfase van de missie in Afghanistan was Nederland zeer afhankelijk van de VS. Zonder hun steun lukte het niet tolken en Afghaanse ambassademedewerkers naar het vliegveld te krijgen.

Nederlandse militairen in Kandahar, Afghanistan.
Nederlandse militairen in Kandahar, Afghanistan. Foto AudioVisuele Dienst Defensie

Op zaterdag 14 augustus om 23.50 uur krijgt de Nederlandse ambassade in Kabul een dringend advies van de Verenigde Staten: verplaats de diplomatieke missie zo snel mogelijk naar het vliegveld. De Amerikanen kunnen de veiligheid van de ambassade in de stad niet langer garanderen, nu de Taliban voor de poorten van Kabul staan. De Nederlandse medewerkers vertrekken een uur en tien minuten later in allerijl. De volgende ochtend nemen de Taliban de hoofdstad in.

Enkele maanden eerder, in april, hadden de VS beloofd om het ambassadepersoneel te komen redden als de nood aan de man zou zijn. Toen tekenden de twee landen een „memorandum of agreement” van die strekking, zo staat te lezen in het feitenrelaas over de Nederlandse evacuatiemissie dat het kabinet dinsdag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het is slechts een van de voorbeelden waaruit blijkt hoezeer Nederland in de slotfase in Afghanistan afhankelijk was van de VS.

Het achttien pagina’s tellende document is de opmaat naar een debat, volgende week, dat premier Rutte zelf met de Kamer zal voeren. Daar zal veel te bespreken zijn. Het zal onder andere gaan over de mate waarin de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie voorbereid waren op de evacuatie van tolken, het Afghaanse ambassadepersoneel en andere kwetsbare Afghanen die een band met Nederland hebben.

Het feitenrelaas

Het zal ook gaan over de informatiepositie van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). De dienst voorzag, zo blijkt uit het feitenrelaas, in december al de val van Kabul, al was toen onduidelijk wanneer die verwacht moest worden. De dienst sprak toen van „een uitstel van executie, waarbij de republiek [Afghanistan] zich nog enige tijd zal kunnen handhaven”. Maar toen het einde van de republiek werkelijk nabij was, zag de dienst dat niet aankomen. Volgens het feitenrelaas meldde de MIVD op 12 augustus, drie dagen voor de inname van de hoofdstad, dat „het mogelijk is dat Kabul binnen 90 dagen in handen van de Taliban kan vallen”.

Verder zal het debat ook gaan over de samenwerking tussen Nederland en NAVO-bondgenoot de Verenigde Staten, die met 6.000 militairen veruit de grootste troepenleverancier waren. Het feitenrelaas geeft een aantal pijnlijke voorbeelden van de verhoudingen tussen de twee landen in die weken in Kabul.

Evacués zochten bij vliegveld tevergeefs naar Nederlandse militairen

Al in de eerste dagen van de evacuatiemissie ervaart Nederland hoe weinig het zelf kan uitrichten. Het ambassadeteam op het vliegveld wil op maandag 16 augustus proberen om tolken en Afghaanse ambassademedewerkers naar het vliegveld te loodsen, maar „krijgt geen steun van de VS”, aldus het feitenrelaas, en heeft zelf onvoldoende capaciteit.

Het Nederlandse C-17-vliegtuig dat de evacués moet ophalen, krijgt bovendien geen toestemming om te landen. De Amerikanen laten alleen toestellen toe die militaire versterkingen komen brengen. De evacués die uren in de massa bij de poorten hebben gestaan, moeten terug naar huis.

Chaotische mensenmassa

„Het beeld is dat de Verenigde Staten alleen mensen met een Amerikaans paspoort doorlaten”, schrijft het kabinet over de gebeurtenissen op zaterdag 21 augustus. „Er wordt besloten dat er extra capaciteit voor het ambassadeteam in Kabul moet komen.” Evacués vertellen over die dagen inderdaad dat ze zich in de chaotische mensenmassa rond het vliegveld hadden begeven, maar door Amerikaanse militairen geen toegang kregen en tevergeefs zochten naar Nederlandse militairen.

Lees ook dit stuk over de evacuaties in Afghanistan: Monteurs, koks, schoonmakers. Voor het evacueren van lokale medewerkers is nog niets geregeld

Het ministerie van Defensie zet die dag een compagnie mariniers en een compagnie van de Luchtmobiele Brigade paraat om mensen uit de stad te gaan ophalen en om versterking te bieden op het vliegveld. Daarnaast bereidt het de zending van twee helikopters voor, die naar Kabul of een land in de regio moeten worden gestuurd.

Maar van Nederlands militair optreden in de stad zal geen sprake zijn. De situatie is te dreigend en de VS staan het niet toe, schrijft het kabinet. De Amerikanen hebben werkafspraken met de Taliban gemaakt, Nederlandse militaire operaties in de stad zouden die doorkruisen.

Op woensdag 25 augustus „is duidelijk gemaakt” door de Amerikanen dat de laatste Nederlandse militair de volgende dag om uiterlijk één minuut voor middernacht het vliegveld moet hebben verlaten. Dit omdat de VS zelf een aantal dagen nodig hebben om hun spullen te pakken en hun eigen deadline van 31 augustus te halen.

Nederland heeft dan nog lang niet alle gegadigden het land uit weten te krijgen en pleit samen met andere bondgenoten bij de Amerikanen voor meer tijd. Maar het zit er niet in, de laatste Nederlandse vlucht vertrekt op 26 augustus om 20.30 uur.