Recensie

Recensie Film

Gedurfde keuzes in ‘Mijn beste vriendin Anne Frank’

Oorlogsdrama Het dagboek van Anne Frank is wereldwijd nog steeds een van de best gelezen boeken over de Tweede Wereldoorlog en de Shoah. Een nieuwe film vertelt het verhaal vanuit het perspectief van haar vriendin Hannah Goslar.

Anne (Aiko Beemsterboer, links) en haar vriendin Hannah (Josephine Arendsen), in ‘Mijn beste vriendin Anne Frank’.
Anne (Aiko Beemsterboer, links) en haar vriendin Hannah (Josephine Arendsen), in ‘Mijn beste vriendin Anne Frank’. Foto Bas Losekoot

Het postuum gepubliceerde Dagboek van Anne Frank is wereldwijd nog steeds een van de beste gelezen boeken over de Tweede Wereldoorlog en de Shoah. De onderduik in het ‘achterhuis’ aan de Amsterdamse Prinsengracht, de aantekeningen van een dertienjarig meisje met grote dromen en een nog groter vermogen tot introspectie en reflectie. Een heel gewoon meisje in buitengewone omstandigheden. En toch ook een buitengewoon meisje dat een heel gewoon leven probeerde te leiden met haar ouders, zus Margot, de andere onderduikers onder wie de vijftienjarige Peter van Pels, onderwerp van haar kalverliefde en ontluikende seksualiteit. Een deel van dat verhaal kennen we alleen uit de getuigenissen van anderen: het verraad, de deportatie naar naziconcentratiekamp Bergen-Belsen waar zij vlak voor de bevrijding in 1945 aan vlektyfus stierf.

In Mijn beste vriendin Anne Frank van regisseur Ben Sombogaart en scenarioduo Marian Batavier en Paul Ruven (De jacht op mijn verkrachter, Ushi Must Marry) wordt dat verhaal verteld vanuit het perspectief van een meisje dat wel overleefde: vriendin Hannah Goslar. Dat is na de vele hervertellingen die er wereldwijd van ‘Anne Frank’ als film, musical, of strip zijn gemaakt zowel een moedige als een heikele onderneming.

Allereerst is er elk jaar een nieuwe generatie die voor het eerst met Anne Frank kennismaakt. Hoe vertel je haar verhaal voor hen, die niet noodzakelijkerwijs hetzelfde cultuurhistorische kapitaal als de makers met zich meedragen? Voor deze groep kunnen schoolvertoningen en lespakketten wellicht de geschiedenis dichterbij halen.

Of je het als maker nu wilt of niet, elke film over Jodenvervolging en Shoah staat ook in de bredere traditie van eerdere films en de discussies die daaromheen ontstonden. Vaak waren dat moreel-esthetische vragen: wat kun je laten zien, wat is verbeeldbaar, hoeveel dramaturgische vrijheden kun je je als maker permitteren. Deze zullen wellicht voor de ouders en eventueel grootouders van jonge bezoekers meespelen tijdens het kijken. Ook deze bieden stof voor een gesprek. Ik kan niet zeggen hoe ik als onbevangen dertienjarige naar deze film zou kijken, wel dat ik er als ouder veel omheen zou vertellen en laten zien om context te creëren. Vanuit dat perspectief is elke verfilming van Anne Frank bij voorbaat zowel noodzakelijk als gedoemd te mislukken.

Lees ook ‘Hoe verging het de acht onderduikers in het achterhuis na hun arrestatie?’ over het boek ‘Na het achterhuis’ van Bas von Benda-Beckmann

De makers zijn zich dit bewust, en melden aan het begin van de film dat ze Hannah Goslars verhaal hebben ingedikt en ingekort. Dat wat overblijft is een mix tussen The Boy in the Striped Pyjamas (de filmversie van dit boek dateert uit 2008) en, zonder het oneerbiedig te willen laten klinken, een meisjesboek uit de jaren veertig. Hannah en Anne. De bedachtzame en de wereldwijze. De gevoelige en de brutale. Gewoon in het park, een beetje flirten met de jongens. Stiekem de ‘voor Joden verboden’ bioscoop insluipen. Vanuit het perspectief van de film is de opmerkzame Hannah veel meer op de hoogte van de doem die al over hun levens hangt dan Anne, en dat is op zich al een gedurfde keuze.

Hannah Goslar overleefde, en is haar verhalen blijven vertellen, wereldwijd op scholen, in een kinderboek. Daarin spreekt het meest tot de verbeelding de ‘ontmoeting’ die ze aan het einde van Annes leven had door een schutting in Bergen-Belsen, toen ze haar leven waagde om haar uitgehongerde vriendin haar eigen kruimels te geven. Dat verhaal is groter dan welk oordeel over welke verfilming dan ook.