Brussel eist dwangsom van Polen voor bestraffen rechters

Rechtsstaat Het conflict tussen Polen en de EU over de Poolse rechtsstaat gaat een nieuwe fase in nu Brussel ook financieel de duimschroeven aandraait.

Poolse pro-EU-activisten bij het constitutioneel hof met EU-vlaggen en een spandoek waarop staat: ‘dit is geen gerechtshof’
Poolse pro-EU-activisten bij het constitutioneel hof met EU-vlaggen en een spandoek waarop staat: ‘dit is geen gerechtshof’ Czarek Sokolowski/AP

Na jarenlang juridisch touwtrekken is het conflict tussen de Europese Commissie en Polen dinsdag een nieuwe fase ingegaan. Voor het eerst heeft Brussel het Europees Hof van Justitie dinsdag gevraagd Warschau een dwangsom op te leggen voor het niet naleven van een gerechtelijke uitspraak. Een dag eerder werd al bekend dat de Commissie de subsidiestroom naar Poolse steden die zichzelf tot ‘lhbti-vrije zone’ hebben verklaard, dreigt te staken. Ondertussen weigert Brussel ook het plan goed te keuren waarmee Polen aanspraak wil maken op geld uit het coronaherstelfonds.

Lees ook: Kritiek rechtsstaat Polen en Hongarije komt op pikant moment

De dwangsom die de Commissie Polen nu wil opleggen, draait om de omstreden tuchtkamer die kritische rechters uit hun ambt kan zetten, salaris kan ontnemen of strafrechtelijk kan vervolgen. In juli oordeelde het Europees Hof dat Polen die tuchtkamer moet opschorten omdat die de onafhankelijkheid van de rechtspraak schendt en in strijd is met het EU-recht.

In reactie zegde Polen half augustus toe de tuchtkamer op te heffen, maar met die toezegging neemt de Europese Commissie geen genoegen, zo blijkt. „We weten dat de tuchtkamer nog steeds functioneert”, aldus een EU-ambtenaar. „Er is dus niet aan de uitspraak voldaan, en daarom vragen we nu om een sanctie.”

Daarmee neemt de Commissie nu een uitzonderlijke stap die het al langlopende conflict met Polen op de spits drijft. Een verzoek aan het Hof in Luxemburg om een financiële sanctie op te leggen komt maar heel zelden en voert de druk op de regering in Warschau nu flink op. Het vaststellen van de hoogte van de boete laat Brussel aan het Hof over, maar dat bedrag zal door Polen betaald moeten worden voor elke dag dat het de uitspraak niet opvolgt. In een vergelijkbare zaak werd in het verleden een dagelijkse boete van 100.000 euro opgelegd.

Lees ook Seksuele voorlichting op school ? Niet in de ‘lhbt-vrije’ zones van Polen

De boete is ondertussen niet de enige manier waarop de juridische strijd met Brussel financiële consequenties dreigt te krijgen voor de Poolse regering. Maandag werd duidelijk dat de Commissie de betaling van 126 miljoen euro aan EU-fondsen dreigt te bevriezen aan Poolse regio’s die zichzelf tot ‘lhbti-vrije zone’ hebben verklaard. Al eerder uitte Brussel zijn zorgen over de schending van de rechten van lhbti’ers in Polen en als de regio’s voor 15 september niet met een adequate uitleg komen kunnen de EU-gelden stopgezet worden.

Herstelmiljarden

Hoger nog is de inzet in het conflict over de herstelmiljarden waarop Polen aanspraak maakt. In mei diende Warschau een plan in voor ‘zijn’ 23 miljard uit het coronaherstelfonds, maar nog altijd heeft Brussel zijn goedkeuring daarvoor niet gegeven. De Commissie erkent inmiddels openlijk dat zorgen over de Poolse rechtsstaat daarbij een rol spelen. Eurocommissaris Paolo Gentiloni (Economie, Italië) zei vorige week in gesprek met Europarlementariërs dat de lopende discussie over de uitbetaling van de gelden „ook gaat over het primaat van het Europees recht, zoals de Poolse overheid zelf erg goed weet”.

Het is een directe verwijzing naar een aangekondigde uitspraak van het Poolse Constitutioneel Hof die in Brussel met grote aandacht en zorg wordt gevolgd. Dat Hof buigt zich op dit moment over de vraag wat zwaarder weegt: de Poolse grondwet of het Europese. Die kwestie raakt aan de fundamenten van de Europese Unie, en daarin heeft het Hof in Luxemburg in rechtskwesties altijd het laatste woord. Een uitspraak werd al meermaals uitgesteld en staat vooralsnog gepland voor 22 september.