Reportage

Met aanjagen revolte speelt Bolsonaro leentjebuur bij Trump

Brazilië De Braziliaanse leider betoogde dreigend tegen het Hooggerechtshof, maar tot een bestorming als van het Capitool kwam het niet.

Ook in Rio de Janeiro gingen aanhangers van de ultrarechtse Braziliaanse president Bolsonaro op Onafhankelijkheidsdag massaal de straat op.
Ook in Rio de Janeiro gingen aanhangers van de ultrarechtse Braziliaanse president Bolsonaro op Onafhankelijkheidsdag massaal de straat op. Foto Mauro Pimentel/AFP

‘Laat ons er door! Jullie, de politieagenten zijn verkeerd bezig!” In een menigte met Bolsonaro-aanhangers die proberen door een barrière van dranghekken van de militaire politie te breken, gaat een man de discussie aan met de zwaar bewapende agenten. „We willen naar het Hooggerechtshof!” Anderen trekken hem aan zijn mouw. „Rustig, de militaire politie is niet onze vijand, ze staan achter ons, maar ze moeten orde bewaren!”

Ondertussen probeert kapitein Broock, zo staat op het naambordje van zijn blauwe kogelwerend vest, de verhitte presidentsaanhang te kalmeren. Een vrouw gekleed in de nationale kleuren van Brazilië gilt: „We mogen in dit land niets meer zeggen, er is geen vrijheid meer, alles is door de communisten verpest!”

Terwijl in de hoofdstad Brasília tijdens de viering van de Onafhankelijkheid van Brazilië (7 september 1822) op deze dinsdag al vroeg in de ochtend tienduizenden Bolsonaro-fans op de been zijn, maken ook alle grote steden in het land zich op voor spannende massaprotesten. Wordt dit Braziliës ‘6 januari’, toen in de VS eerder dit jaar het Capitool bestormd werd door Trump-aanhangers? Tegenstanders van Bolsonaro – de ‘Tropische Trump’ die het kunstje al vaker afkeek van de voormalige Amerikaanse president – hielden de afgelopen dagen hun hart vast.

Dreigen richting rechter

De Bolsonaro-aanhang stroomt dinsdagochtend opgewekt met vlaggen om de schouders, spandoeken en het volkslied al zingend, het politieke centrum van Brasília binnen. Tegen twaalven lokale tijd verschijnt de president zelf ten tonele tussen zijn aanhangers. In een korte toespraak door een slechte geluidsinstallatie klinkt hij opnieuw dreigend.

Brazilië accepteert het niet langer dat er, zoals hij zegt, ‘politieke gevangenen’ zijn, verwijzend naar een aantal aanhangers dat is gearresteerd vanwege opruiend en ondemocratisch gedrag op last van rechter Alexandre de Moraes. „Het Hof zal anders lijden, en dat willen we niet”, aldus Bolsonaro dreigend richting het Hooggerechtshof. De menigte gilt hierop: „Weg met Alexandre!”

Voor de ultrarechtse populist Bolsonaro moet deze dag een krachtmeting worden: hij staat er in de peilingen voor de verkiezingen van eind 2022 bar slecht voor. Zijn centrumlinkse aartsrivaal Lula da Silva is op vrije voeten en maakt volgens diezelfde peilingen de grootste kans om opnieuw president te worden. En Bolsonaro kan vervolgd worden voor corruptie en vanwege zijn falende aanpak van het coronavirus, dat aan meer dan een half miljoen Brazilianen het leven kostte. Ook zijn verwoede pogingen om het kiessysteem nog vóór volgend jaar van elektronisch naar handmatig te veranderen, zijn mislukt. Zijn afgelopen weken meermaals herhaalde dreigement om de instituties omver te werpen, en aan te sturen op een ‘zelfcoup’, veroorzaken spanning.

Lees ook: Met stoelendans in kabinet en legertop graaft Bolsonaro zich dieper in

Maar voor Odilon Fonseca, die de avond voor Onafhankelijkheidsdag met een groep vrachtwagenchauffeurs is aangekomen vanuit de deelstaat Minas Gerais, ligt daar juist de oplossing. „Er moet weer orde op zaken worden gesteld. Het kan toch niet zo zijn dat rechters van het Hooggerechtshof er alles aan doen om onze president het regeren onmogelijk te maken? Laten ze achter echte politieke criminelen aangaan en onze president met rust laten. Ik kan me helemaal identificeren met Bolsonaro: hij is net als ik een christen, de familiewaarden zijn belangrijk, evenals het gevecht voor ons vaderland.”

Het Hof zal anders lijden, en dat willen we niet

Jair Bolsonaro president van Brazilië

Samen met tientallen andere truckers staat hij op een parkeerplaats ongeveer een half uur buiten het politieke hart van Brasília. Aan de zogeheten Esplanada liggen de ministeries en even verderop het Plein der Drie Machten: het Congres, het presidentieel paleis en het Hooggerechtshof. Odilon steekt nog snel een stuk geroosterde kip van de barbecue in zijn mond en stapt dan in zijn vrachtwagen. De groep verlaat al toeterend het parkeerterrein richting het politieke centrum. „Wij zijn vreedzame mensen, we willen geen problemen’’, zegt Odilon als hij aankomt.

Maar als de groep even later wordt tegengehouden door dranghekken, krijgen ze hulp van aanhangers die deze afscheiding met geweld wegrukken. De stoet rijdt zover mogelijk door, terwijl de politie hen probeert tegen te houden. Van Odilon is geen spoor meer te bekennen. De middag verstrijkt, zonder dat zich een Braziliaanse ‘6 januari’ voltrekt.

Kwart steunt Bolsonaro blind

De angst dat Bolsonaro de macht van leger en politie naar zich toe zal trekken en het Hof en het Congres daadwerkelijk uitschakelt, zit er bij Maria-Victoria Dos Santos (53) echter goed in. De aardrijkskundelerares is naar de tv-toren getrokken, aan de rand van de Esplanada, waar oppositiekiezers zich hebben verzameld.

Dos Santos kijkt gelaten naar de duizenden bolsonaristas verderop, in hun groen-geel-blauwe uitdossingen. „Het liefst zou ik op deze dag, waarop we onze zelfstandigheid kregen, ook met onze vlag lopen, maar dan word ik gezien als zijn aanhanger. Bolsonaro heeft onze nationale kleuren gekaapt”, zucht ze.

Volgens de linkse senator Jean Paul Prates van de Arbeiderspartij (PT) die dinsdag ook protesteert, zegt de massale opkomst van Bolsonaro’s kiezers niets. „Het geeft een buitenproportioneel beeld want in de peilingen heeft hij nog maar 25 procent van de stemmen en dat is precies het percentage van zijn aanhang dat onherroepelijk op hem stemt. Wat Bolsonaro ook zegt of doet, ze steunen hem toch wel.”