Laatste ontwikkelingen Afghanistan

Dertien Nederlanders vanuit Kabul aangekomen in Qatar

In dit blog volgt NRC het laatste nieuws rond Afghanistan. Nu Amerikaanse militairen het vliegveld van Kabul hebben verlaten, spreken westerse regeringen met landen in de regio over evacuaties van vooralsnog achtergebleven ‘helpers’ en anderen die risico lopen.

Dertien Nederlanders vanuit Kabul aangekomen in Qatar

Dertien Nederlanders zijn donderdagavond vanaf de luchthaven in Kabul aangekomen in de Qatarese hoofdstad Doha. Zij zaten aan boord van het toestel van Qatar Airways dat eerder op de dag vanuit Afghanistan vertrokken was. Vanuit Doha zullen de evacuees met lijnvluchten verder reizen naar Nederland. Dat meldt de Rijksoverheid donderdag. Op de vlucht zaten tussen de 150 en 200 passagiers, behalve Nederlandse staatsburgers ook Duitsers en Amerikanen.

Enkele Nederlanders die mee wilden met de betreffende vlucht kwam te laat aan bij de luchthaven en misten daardoor het vliegtuig. De Rijksoverheid omschrijft het regelen van de evacutie als bijzonder ingewikkeld. Er was sprake van „tijdsdruk, veiligheidsrisico’s, onzekerheden, passage langs Taliban-checkpoints en vereiste toestemming van betrokkenen om hun persoonsgegevens te delen met de Qatarese overheid”. Er zijn nog 25 andere Nederlanders in Afghanistan die de overheid hebben laten weten dat ze niet met deze vlucht mee wilden, maar wachten op „andere mogelijkheden” om het land uit te komen.

Deze specifieke reis was alleen toegankelijk voor personen met een Nederlands paspoort. Het was de eerste commerciële vlucht vanaf de luchthaven van Kabul sinds de Taliban de macht in het land in handen hebben. De Rijksoverheid zegt zich in te blijven zetten voor mensen met een Nederlandse verblijfsvergunning of Afghanen die op een Nederlandse evacuatielijst staan en graag het land uit willen.

Het betreffende vliegtuig komt aan in Doha. Foto Karim Jafaar/AFP

Honderdvijftig evacués mogen Afghanistan alsnog verlaten, ook Nederlanders op de vlucht

De Taliban hebben donderdag toegestaan dat zo’n honderdvijftig tot tweehonderd mensen met een andere nationaliteit Afghanistan verlaten. Er zitten ook mensen met een Nederlands paspoort op de vlucht, zo meldt The Washington Post. De krant maakt verder melding van passagiers met een Duits of Amerikaans paspoort - allemaal mensen die eerder achterbleven in Afghanistan, maar alsnog graag willen vertrekken. Ze kunnen donderdag met Qatar Airways het land verlaten, bevestigen functionarissen uit Qatar donderdag volgens persbureau AP. Nu.nl schrijft dat de evacuatie met „in elk geval dertien Nederlandse paspoorthouders” rommelig verliep.

Het is de eerste commerciële internationale vlucht vanaf de luchthaven van Kabul sinds het vertrek van de Amerikanen eind augustus. De commerciële vlucht van Qatar Airways had eerder op donderdag humanitaire hulp naar Afghanistan gebracht. Persbureau Reuters meldde donderdag ook op basis van een anonieme bron binnen de Amerikaanse regering dat zo’n tweehonderd Amerikanen en mensen met een andere nationaliteit het land mochten verlaten. Het is onbekend of het om dezelfde vlucht gaat. Ook is het onduidelijk of nu alle Amerikanen die wegwillen uit het land zijn geëvacueerd.

Een eerdere vlucht van Qatar Airways. Foto Noah Coger/Luchtmacht Verenigde Staten/Reuters

Australië haalt Afghaanse evacués op uit Pakistan

Australië heeft gevluchte evacués opgehaald uit de Pakistaanse hoofdstad Islamabad. De Afghanen waren uit hun thuisland naar Pakistan gevlucht. De Australische luchtmacht heeft hen vervolgens geëvacueerd uit Islamabad. Volgens de Australische premier Scott Morrison zijn meer dan honderd Afghanen Kabul ontvlucht en daarna in Australië terechtgekomen. Vanuit Islamabad vlogen zij naar een Australische militaire basis in Dubai, om vervolgens naar Australië te reizen.

Premier Morrison liet donderdag aan Australische media weten dat de Australische evacuatiemissie ten einde is gekomen. In totaal zijn 4.100 evacués opgehaald uit Afghanistan nadat de Taliban de macht overnamen in het land. Van de evacués heeft Australië ook „enkele honderden” Afghanen geëvacueerd die aanvankelijk naar een ander land zouden vertrekken, aldus Morrison.

Van de 3.500 evacués die Australië in de laatste fase van de operatie wist op te halen, zijn 2.500 vrouwen en kinderen. Een onbekend aantal mensen met Australische paspoorten of visa zijn achtergebleven in Afghanistan. Australië maakte onderdeel van de westerse coalitie in Afghanistan en vocht mee tegen de Taliban. Het land heeft 39.000 militairen uitgezonden, daarvan kwamen er 41 om.

Evacués die via Dubai uit Afghanistan zijn gehaald. Foto Jacqueline Forrester/AFP

Taliban verbieden demonstraties zonder hun goedkeuring

De Taliban willen met een verbod een einde maken aan de demonstraties die sinds de machtsovername oplaaien in Afghanistan. Woensdag vaardigde de eerder deze week aangestelde minister van Binnenlandse Zaken Sirajudin Haqqani een officieel decreet uit, waarmee demonstraties en protesten illegaal worden als zij niet van tevoren goedgekeurd zijn door de Taliban.

Volgens de nieuwe regels moeten het doel en de slogans van de demonstratie, evenals de plaats en begin- en eindtijd, ten minste 24 uur van tevoren met „de relevante autoriteiten” worden gedeeld. De Afghaanse bevolking wordt opgeroepen om „voorlopig niet te proberen demonstraties te beginnen”. Wanneer zij dit toch doen, kunnen zij rekenen op „ernstige juridische consequenties”.

Geregeld gaan Afghanen de straat op uit onvrede over het nieuwe bewind. In meerdere steden in het land leidde dit al tot een confrontaties tussen Talibanstrijders en demonstranten, waarbij geweld werd gebruikt en soms ook doden vielen. Ook Afghaanse vrouwen zijn zichtbaar aanwezig bij de protesten, zij willen een statement maken tegen de rechten die hun worden afgenomen door de Taliban.

Woensdag zei Ahmadullah Wasiq, plaatsvervangend hoofd van de culturele commissie van de Taliban, in een interview met de Australische zender SBS dat vrouwen in de toekomst geen sport meer zullen mogen beoefenen. Hij stelde dat tijdens het beoefenen „mogelijk op enig moment hun gezicht of lichaam niet bedekt zal zijn”. Volgens Wasiq is dit gevaarlijk in het mediatijdperk, „omdat er foto’s en video’s van zullen worden gemaakt en mensen dit zullen zien”.

Afghaanse vrouwen roepen slogans tijdens een anti-Pakistan demonstratie in Kabul, op 7 september 2021. Foto Hoshang Hashimi/AFP

Oud-president Ghani komt met uitgebreide verklaring over vlucht uit Kabul

Ashraf Ghani, tot de machtsovername door de Taliban president van Afghanistan, heeft na drie weken radiostilte weer van zich laten horen. In een verklaring op Twitter schrijft hij woensdag een uitleg verschuldigd te zijn aan het Afghaanse volk, omdat hij Kabul tijdens de inval van de Taliban op 15 augustus halsoverkop verliet. Volgens Ghani was het „de moeilijkste beslissing” van zijn leven, maar „de enige manier om de wapens te doen zwijgen”.

Kort na zijn vertrek klonken geruchten dat Ghani 169 miljoen dollar (zo’n 144 miljoen euro) zou hebben meegenomen die toebehoorden tot Afghanen, maar dat ontkent de voormalig president stellig: „De beschuldigingen zijn compleet en categorisch onjuist”. Hij zegt open te staan voor een officiële accountantscontrole of financieel onderzoek onder leiding van de VN of een andere onafhankelijke organisatie.

Ghani vluchtte naar de Verenigde Arabische Emiraten, bevestigde het ministerie van Buitenlandse Zaken van dat land drie dagen na zijn vertrek uit Afghanistan. Hij zegt twintig jaar van zijn leven „gewijd te hebben aan het toewerken naar een democratische, welvarende en soevereine staat” en nooit de intentie te hebben gehad om het volk in de steek te laten. Zijn vlucht werd volgens Ghani aangeraden door zijn beveiligers.

Hij beëindigt zijn verklaring door zijn dank en respect uit te spreken voor de „opofferingen van alle Afghanen in de laatste veertig jaar”. Het spijt hem naar eigen zeggen dat zijn „eigen hoofdstuk op dezelfde manier eindigt als dat van zijn voorgangers”. De Taliban hebben de macht in Afghanistan volledig overgenomen en maakten dinsdagavond een nieuwe regering bekend.

Twitter avatar ashrafghani Ashraf Ghani Statement 8 September 2021 https://t.co/5yKXWIdLfM

Ashraf Ghani, die wegvluchtte uit Afghanistan tijdens de overname van Kabul door de Taliban. Foto Alex Brandon/AP Photo

VS bezorgd over Taliban-regering, China wil contacten aanhalen

Verschillende landen hebben inmiddels gereageerd op de nieuwe Taliban-regering. China en Qatar reageren gematigd, terwijl Amerika zich zorgen maakt. China stelt woensdag dat het land zich constructief zal opstellen richting de fundamentalisten en de contacten met de Taliban zal aanhalen. Volgens Beijing is de oprichting van de regering „een noodzakelijke stap” in de opbouw van het land, zo heeft een woordvoerder laten weten aan persbureau Reuters. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken respecteert de „soevereiniteit, onafhankelijkheid en territoriale integriteit” van Afghanistan.

Lees ook: Oude garde Taliban domineert regering

Volgens Amerikaanse media hebben de Verenigde Staten hun bezorgdheid geuit over de samenstelling van de Taliban-regering, omdat verschillende Taliban-bewindslieden als terreurverdachte te boek staan in Amerika. Zo wordt Sirajuddin Haqqani, minister van Binnenlandse Zaken, gezocht door de FBI; ook de keuze voor Mullah Mohammad Hassan Akhund als beoogd premier is in Amerikaanse ogen discutabel, aangezien hij op een sanctielijst van de Verenigde Naties staat.

Ook Qatar heeft gereageerd op de aanstelling van de Taliban-bewindslieden: het Qaterees regime vindt dat zij op „hun daden” moeten worden beoordeeld. De Taliban beloofden een „inclusieve, islamitische” regering, maar daarvan is geen sprake. Ook de VN stelden dat de afwezigheid van vrouwen in de regering „twijfel doet rijzen” over de recente beloftes van de Taliban over vrouwenrechten. De meeste ministers zijn kopstukken binnen de fundamentalistische beweging. Aan de eis van de internationale gemeenschap om ook kabinetsleden buiten de Taliban te betrekken, lijkt voorlopig niet te zijn voldaan.

Nadat de Taliban dinsdag een het kabinet aankondigden, gingen in de Afghaanse hoofdstad Kabul betogers de straat op. De verzetsbeweging in de provincie Panjshir noemde de regering „illegaal”. Zij riepen de internationale gemeenschap op om de Taliban-regering niet te erkennen. In een documentaire van de BBC zouden beelden zijn getoond van Taliban-strijders die het vuur openden op demonstranten.

Beeld van medeoprichter Mullah Abdul Ghani Baradar van de Taliban links en Wang Yi, buitenlandminister van China, rechts bij een ontmoeting in juli. Foto Xan Xinhua/AP

Taliban kondigen nieuwe regering aan

De Taliban hebben dinsdagmiddag bekendgemaakt wie zitting nemen in de nieuwe Afghaanse regering. Mohammad Hasan Akhund wordt de nieuwe premier van het land, met Taliban-kopstuk Abdul Ghani Baradar als zijn plaatsvervanger. Sinds de val van Kabul op 15 augustus overlegde de islamitische groepering over wie de verschillende posten in de nieuwe regering op zich zouden nemen.

Woordvoerder Zabihullah Mujahid kondigde de aanstelling van enkele ministers aan. Sarajuddin Haqqani gaat aan de slag als minister van Binnenlandse Zaken. Hij is zoon van de oprichter van het Haqqani-netwerk, een militante en machtige tak binnen de Taliban. Mullah Mohammad Yaqoob wordt minister van Defensie, Amir Khan Muttaqi is aangesteld als minister van Buitenlandse Zaken en Abas Stanikzai wordt onderminister van Buitenlandse Zaken.

Hasan Akhund maakte tijdens het vorige Talibanbewind tussen 1996 en 2001 ook al deel uit van de Afghaanse regering. Hij was in die periode minister van Buitenlandse Zaken en plaatsvervangend premier.

Lees ook: Contouren van Talibanbewind: sharia, geen democratie

Mohammad Hasan Akhund ontmoette in 1999 als toenmalig Afghaans minister van Buitenlandse Zaken namens de Taliban de premier van Pakistan, Nawaz Sharif. Foto Saeed Khan/AFP

MIVD werd verrast door val van Kabul

De militaire inlichtengendienst MIVD had de snelle opmars van de Taliban in Afghanistan niet voorzien. Dat blijkt uit een dinsdag gepubliceerd document van het demissionaire kabinet, waarin de ontwikkelingen rond het Nederlandse evacuatieprogramma zijn uiteengezet. De dienst voorspelde in december al dat de Afghaanse regering niet overeind zou blijven, maar achtte het op 10 augustus nog „onwaarschijnlijk” dat de Taliban binnen drie tot zes maanden met geweld Kabul zouden proberen in te nemen. Die gewelddadige overname gebeurde vijf dagen later.

Oud-president van de Verenigde Staten Donald Trump sprak in 2018 de intentie uit om zijn troepen uit Afghanistan terug te trekken. Vanaf dat moment analyseerde het Nederlandse kabinet daar de mogelijke consequenties van. In dat kader rapporteerde de MIVD in december 2020 dat de Afghaanse regering zich na vertrek van de internationale troepen „nog enige tijd” zou kunnen handhaven, maar sprak ook van „uitstel van executie”. Een maand later noemde de MIVD het „onvermijdelijk” dat de Taliban zouden proberen het landsbestuur na verloop van tijd in handen te nemen.

Op 10 augustus schatte de MIVD in dat een gewelddadige overname van Kabul nog tot een halfjaar kon duren. Twee dagen later stelde de dienst dit bij naar „binnen negentig dagen”. Weer een dag later beoordeelde de MIVD het als „onwaarschijnlijk dat de opmars van de Taliban richting Kabul nog te stoppen zou zijn”.

Het onderschatten van de snelheid waarmee de extremistische beweging de macht zou grijpen, is van invloed geweest op het trage op gang komen van de evacuaties uit Kabul. Na de val van de hoofdstad werd de luchthaven afgesloten. Twee dagen later kwamen de evacuaties onder leiding van het Amerikaanse leger weer op gang, maar de inmiddels problematische situatie in de stad maakte het evacueren een gecompliceerde en gevaarlijke opgave.

Tot nu toe 1.673 mensen naar Nederland geëvacueerd vanuit Afghanistan

Tot nu toe zijn 1.673 mensen uit Kabul geëvacueerd die Nederland als eindbestemming hebben. Dat staat in dinsdag gepubliceerd overzicht dat het ministerie van Buitenlandse Zaken op verzoek van de Tweede Kamer maakte, waarin de ontwikkelingen rond het Nederlandse evacuatieprogramma van de afgelopen weken op een rij zijn gezet. Daarin is ook te lezen dat het demissionaire kabinet de afgelopen weken 21.512 aanvragen binnenkreeg van mensen die vanuit Afghanistan naar Nederland willen komen.

Onder de 1.673 evacués zijn 708 Nederlanders. Ook werden 371 tolken en andere Afghanen die zich hebben ingezet voor Nederlandse militairen opgehaald, inclusief gezinsleden. Daarnaast werden 211 ambassademedewerkers met hun gezin geévacueerd, evenals 64 lokale medewerkers van de EU, VN of NAVO. De overige 319 evacués vielen onder de doelgroepen van de zogeheten motie-Belhaj, waarmee de Kamer er eerder op aandrong nog meer groepen die Nederland van dienst zijn geweest asiel te verlenen, zoals chauffeurs, koks en journalisten.

De ruim 21.500 verzoeken tot asiel die zijn binnengekomen, lijken volgens het ministerie betrekking te hebben op de motie-Belhaj. Sommige van de aanvragen zijn gedaan voor groepen mensen, waardoor het aantal Afghanen dat naar Nederland wil komen „aanzienlijk hoger ligt” dan het aantal verzoeken zelf. Er moet nog worden geïnventariseerd om hoeveel mensen het in totaal gaat. Het kabinet moet ook nog beoordelen of de aanvragers in aanmerking komen voor asiel.

Een bus met Afghaanse vluchtelingen arriveert bij het tijdelijke asielzoekerscentrum in Heumensoord. Foto Rob Engelaar/ANP

Welkom in dit blog

In dit blog houdt de redactie van NRC de ontwikkelingen in Afghanistan bij. Na de terugtrekking van de Amerikaanse militairen en andere westerse eenheden hebben de Taliban de macht overgenomen in het land. Zelf claimt de fundamentalistische beweging ook de Pansjhir-vallei te hebben veroverd op de verzetsgroep die dat gebied in handen had. Nederland hoopt ondertussen om de achtergebleven evacués uit Afghanistan op te halen, daarvoor was demissionair minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag vorige week in Pakistan en Qatar.

Lees ook het vorige Afghanistan-blog terug