Taliban zijn trots op hun wapens uit de VS

Militair materieel De Taliban tonen op sociale media hun wapens van Amerikaanse makelij. Ze kunnen jaren vooruit met het arsenaal dat westerse troepen aan het Afghaanse leger gaven.

Talibanstrijders met hun nieuwe uitrustingen bij het Hamid Karzai International Airport.
Talibanstrijders met hun nieuwe uitrustingen bij het Hamid Karzai International Airport. Foto Marcus Yam/Los Angeles Times

Zo ziet triomf eruit: Talibanstrijders die vorige week met tientallen pantservoertuigen door de zuidelijke stad Kandahar reden. Buitgemaakt op Amerikaanse en Afghaanse manschappen, nu behangen met Taliban-vlaggen. De video van de parade werd door de beweging verspreid via sociale media.

„Een overwinnaar kan pronken met alles wat hij van zijn vijand afpakt. Met de inbeslagname van militair materieel deel je een psychologische klap uit”, stelt Elias Yousif, onderzoeker internationale veiligheid bij de denktank Center for International Policy in Washington.

Analisten als hij willen vooral weten waar de oorlogstrofeeën terechtkomen. En wat ermee gebeurt. Het is een lastig vraagstuk, legt Yousif uit aan de telefoon: „Het is überhaupt onduidelijk wélk materieel in Afghanistan in omloop was tijdens de war on terror en in welke hoeveelheden.”

Het ingenomen arsenaal valt in twee categorieën uiteen: de wapens en systemen die het Afghaanse leger eerder kreeg van westerse bondgenoten, en het materieel dat die buitenlandse legers tijdens de terugtrekking hebben achtergelaten.

Die laatste hebben geprobeerd zo min mogelijk bruikbare wapens achter te laten. Zo vertelde generaal Mark Milley, toen hij de laatste Amerikaanse vlucht vanaf Kabul aankondigde, dat het materieel dat tot het laatste moment werd ingezet bij de evacuaties „onklaar is gemaakt”. Toen Talibanstrijders daags erna het vliegveld van de hoofdstad opliepen, troffen zij inderdaad vernielde cockpits en uitgebrande voertuigen aan.

Eerder circuleerden op sociale media wel filmpjes van door Talibanstrijders bestuurde Black Hawk-helikopters boven Kandahar. Veel analisten betwijfelen echter dat die machines lang blijven functioneren. Yousif: „Het lijkt me onwaarschijnlijk dat de Taliban op de langere termijn iets hebben aan high-techsystemen. Ze hebben te weinig getrainde manschappen of kunnen de apparatuur niet onderhouden.”

Kleine wapens succesvol

Justine Fleischner waarschuwt voor de „al te verleidelijke focus” op dergelijke grote wapensystemen. Zij werkt voor de non-profitorganisatie Conflict Armament Research (CAR), die in opdracht van de EU onderzoek doet naar de herkomst van wapens die worden ingezet in conflictgebieden. „De opmars van de Taliban bewijst juist dat met kleinere, minder geavanceerde wapens militair successen kunnen worden geboekt”, zegt ze.

Dit handzamere materieel maakten de Taliban zeker niet alleen in de laatste maand buit, maar al in de jaren ervoor. „Het is overduidelijk dat de Taliban hebben geprofiteerd van de wapens die de Verenigde Staten en de NAVO naar Afghanistan hebben gebracht.”

Het is overduidelijk dat de Taliban profiteerden van de wapens die de VS en NAVO naar Afghanistan brachten

Het opzetten, opleiden en trainen van het Afghaanse leger- en politieapparaat maakte deel uit van de Amerikaanse strategie. Alle NAVO-bondgenoten deden eraan mee. Volgens het recentste kwartaalrapport van het agentschap SIGAR, dat voor het Amerikaanse Congres toezicht hield op het Afghanistanbeleid, staken de Amerikaanse ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie in totaal zo’n 83 miljard dollar (bijna 70 miljard euro) in de Afghaanse veiligheidstroepen. Dit budget werd de afgelopen weken veelvuldig geciteerd in internationale media, al is het volgens Yousif moeilijk er conclusies uit te trekken. „Dit bedrag omvatte naast de aanschafwaarde van het materieel ook de kosten voor trainingen en onderhoud.”

In een overheidsrapport uit 2017 staat dat ongeveer 29 procent van het budget dat jaar naar „wapens en transport” ging. Op basis daarvan berekende The Washington Post dat er in totaal voor zo’n 24 miljard dollar aan wapens zijn geleverd aan Afghanistan. Het zou daarbij onder meer gaan om tienduizenden machinegeweren, 3.500 M4-karabijnen, zo’n 16.000 nachtkijkers en duizenden voertuigen – om enkele aantallen te noemen die in de afgelopen twintig jaar naar Afghanistan zijn verscheept. Al die tijd is slecht gecontroleerd welke spullen precies zijn aangekomen bij de Afghaanse militairen en welke door hen zijn gebruikt, concludeerde SIGAR eerder. Het onderzoek van de organisatie CAR toont ook aan dat voorraden onvoldoende in kaart zijn gebracht.

‘Neem ons mee. Neem ons mee. Red onze zielen’ Een reconstructie van de chaos rondom de evacuatievluchten op het vliegveld van Kabu.

CAR deed sinds 2019 veldonderzoek in onder meer de provincies Helmand en Kandahar, en in steden als Kabul en Herat. „We werkten nauw samen met Afghaanse en westerse veiligheidstroepen en bezochten plekken waar was gevochten of waar aanvallen waren geweest.” Door sporenonderzoek te doen naar ingezette wapens, en te kijken naar serienummers, herleidt CAR wapens tot de fabrikant en ‘donateur’. Soms ontdekten de onderzoekers dat „wapens en munitie die waren geschonken door westerse overheden, door de Taliban waren buitgemaakt, en daarna weer waren terugveroverd door Afghaanse militairen”, schetst ze.

Ondergrondse handel

Op zwarte markten verspreid in het land vond Fleischners team materieel dat ooit bedoeld was voor de nationale krijgsmacht. Zij verliet het land in juli, toen de veiligheidssituatie ernstig verslechterde.

De val van Kabul zal er volgens analisten vooral toe leiden dat nog meer smokkelwaar afkomstig uit de officiële arsenalen, in de ondergrondse handel terechtkomt. Afghanistan is al lang een knooppunt voor illegale handelsstromen, waar extremistische groepen aan wapens komen.

Fleischner noemt controle op het wapengebruik in het land dan ook „een gepasseerd station”. „De geest is uit de fles”, zegt ze. Zij denkt dat onderzoekers nu beter kunnen pogen te achterhalen of en waarheen het ingenomen materieel weer wordt uitgevoerd, wellicht via routes in Rusland, China, India of Pakistan. Ook volgens Yousif is het aannemelijk dat de Taliban een deel van hun oorlogsbuit doorverkopen.

En in Washington kunnen de huidige machtsverhoudingen in Afghanistan tot een nieuwe discussie leiden, suggereert Yousif: „Misschien moeten de VS overwegen of het opbouwen van andermans leger wel zo’n goed idee is.”