Surinaamse president komt langs voor complexe diplomatieke dans

Het gaat hard met de diplomatieke betrekkingen met Suriname, nu Chan Santokhi daar president is. Maar Nederland wil nog niet helemaal voluit gaan.

De Surinaamse president Chan Santokhi tijdens een toespraak in Paramaribo. Foto ANP/Ranu Abhelakh
De Surinaamse president Chan Santokhi tijdens een toespraak in Paramaribo. Foto ANP/Ranu Abhelakh

Het herstel van de lang getroebleerde diplomatieke relatie tussen Suriname en Nederland gaat in hoog tempo door. Maandag komt Chan Santokhi, sinds een jaar de nieuwe president van Suriname, in Nederland aan voor een bezoek dat officieel woensdag begint en zaterdag eindigt. Formeel heet het een werkbezoek te zijn, maar voor een werkbezoek heeft het veel extra toeters en bellen, inclusief een toespraak voor parlementariërs en een tête-à-tête met de koning. Vooral door dat laatste voelt het bijna als een staatsbezoek.

Lees ook: Het interview dat NRC in december 2020 had met de Surinaamse president Chan Santokhi

Dat het dat niet is, heeft deels een praktische reden: aan een staatsbezoek, inclusief kranslegging op de Dam, staatsbanket en militaire inspectie, gaan doorgaans jaren voorbereiding vooraf. Santokhi zit er nog maar een jaar. Hij trad in juli 2020 aan als opvolger van Desi Bouterse, die in Nederland wegens drugshandel is veroordeeld, in Suriname zelf voor betrokkenheid bij de Decembermoorden (1982). De relatie op ambassadeursniveau tussen beide landen werd pas in november vorig jaar hersteld.

Behalve tijdgebrek speelt mee dat Nederland nog even de kat uit de boom wil kijken, zegt Gert Oostindie, hoogleraar koloniale en postkoloniale geschiedenis aan de Universiteit Leiden. „Nederland heeft Santhoki heel hoog zitten en dat is terecht. Hij is op afstand de beste president die Suriname op dit moment kan hebben. Maar Nederland weet nog niet hoeveel doorzettingsvermogen Santokhi heeft.” Suriname staat voor grote problemen: Bouterse, die tien jaar president was, heeft een lege staatskas achtergelaten. Het land kampt met corruptie, armoede, grensoverschrijdende criminaliteit en een harde coronacrisis, waarvoor Nederland ook hulp bood. De huidige regering in Paramaribo bestaat uit vier partijen, met elk eigen wensen, en heeft een niet al te grote meerderheid.

Geen failed state, wel fragiel

In 2018 noemde toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok (VVD) Suriname in een moment van onoplettendheid een „failed state”. Dat is overdreven, zegt hoogleraar Oostindie. „Maar het is wel een fragiele staat.” In Nederland wordt ook met ongemak gekeken naar benoemingen van naaste familieleden in en rondom het kabinet. De vrouw van Santokhi, met wie hij kort na zijn overwinning trouwde, heeft een directeursfunctie in het kabinet van de president en is lid van de raad van commissarissen bij Staatsolie. Maar daarover spreekt Den Haag zich niet openlijk uit.

Lees ook: Tussen Nederland en Suriname ligt teleurstelling altijd op de loer

Volgens Oostindie komt het Santokhi zelf overigens ook niet slecht uit dat het geen staatsbezoek betreft. „Een al te innige omhelzing zou het voor het Bouterse-kamp makkelijk maken om hem weg te zetten als lakei van Nederland.”

Hoe dan ook: de gretigheid om de banden te herstellen is groot. Aanvankelijk stond er geen ontmoeting met de koning op de agenda, maar op de valreep werd die toch toegevoegd. Santokhi komt niet alleen, maar met vijf ministers in zijn kielzog, van Buitenlandse Zaken, Financiën, Justitie, Landbouw en Volksgezondheid. Dat is veel voor een buitenlands bezoek, zeggen ingewijden. De Surinaamse delegatie zal er niettemin op gebrand zijn de indruk te vermijden dat er wordt ‘gebedeld’. Er wordt vooral veel verwacht van de hulp die Nederland kan bieden bij de gecompliceerde onderhandelingen over noodsteun met het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Santhoki gaat woensdag langs bij demissionair premier Mark Rutte (VVD). ’s Avonds is er een ontmoeting met het bedrijfsleven om te praten over de broodnodige investeringen in Suriname.

Livestream uit de Ridderzaal

Donderdag volgt een bijeenkomst met Eerste en Tweede Kamerleden. Zulke ontmoetingen met parlementariërs uit beide Kamers zijn doorgaans achter gesloten deuren, maar Santhoki wilde graag dat deze live wordt gestreamd en zal ook een toespraak houden. Door de verbouwing van het Binnenhof gebeurt dit in de Ridderzaal, een onbedoelde statusverhoging van het bezoek. Gert Riphagen, woordvoerder van de Eerste Kamer, meldt maandag dat er inmiddels 24 aanmeldingen zijn voor het bijeenzijn. „Dat lijkt weinig maar is in vergelijking met andere staats- en werkbezoeken van presidenten erg veel.”

Vrijdag houdt Santokhi nog de Anton de Kom-lezing, vernoemd naar de anti-koloniale en verzetsstrijder. Zaterdag legt de president een krans bij het Nationale Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark en is er een receptie met de Surinaamse gemeenschap. De relatie met Suriname heeft door het gedeelde verleden en de aanwezigheid van 356.000 Surinamers in Nederland zelf een bijzondere dimensie die bij andere internationale betrekkingen vaak ontbreekt. Het resultaat is een gecompliceerde diplomatieke dans, met grote aandacht voor gevoeligheden over en weer.

Oostindie: „Als je het een staatsbezoek noemt, moet er een tegenbezoek worden aangekondigd. Hoewel Suriname het meest Nederlandse stukje buitenland is, is er sinds 1978 geen gekroond hoofd meer naartoe gegaan.” Hij wil maar zeggen: voor zo’n potentieel beladen bezoek is nog veel meer voorwerk nodig.

Correctie (9 september 2021): in een eerdere versie stond dat er sinds de onafhankelijkheid in 1975 geen staatsbezoek is gebracht aan Suriname. In 1978 bezocht koningin Juliana het land. Dit is aangepast.