Sigrid Kaag haalt in toespraak hard uit naar Mark Rutte

HJ Schoo-lezing De stemming tussen VVD en D66 is verzuurd. D66-leider Sigrid Kaag geeft Mark Rutte nu de schuld van het stranden van de formatie.

D66-leider Sigrid Kaag tijdens de HJ Schoo-lezing, vernoemd naar journalist, columnist en essayist HJ Schoo (1945-2007). Ze haalde in haar toespraak hard uit naar Mark Rutte.

D66-leider Sigrid Kaag tijdens de HJ Schoo-lezing, vernoemd naar journalist, columnist en essayist HJ Schoo (1945-2007). Ze haalde in haar toespraak hard uit naar Mark Rutte.

Foto Ramon van Flymen

D66-leider Sigrid Kaag heeft de schuld van het mislukken van de formatie bij de VVD gelegd. Kaag gebruikte de jaarlijkse HJ Schoo-lezing om hard uit te halen naar haar beoogde coalitiegenoot. Ze verweet demissionair premier Mark Rutte (VVD) niet alleen de formatie te hebben laten klappen, maar betichtte hem ook van „politieke bijziendheid”, en hield hem verantwoordelijk voor de bestuurscultuur in Den Haag.

Kaag zei dat „degenen die om het hardst roepen hoe onwijs gaaf ons ‘landje’ toch wel is” lessen moesten trekken uit de Toeslagenaffaire en de coronacrisis. „We kunnen niet langer om het feit heen, dat in het zonnige politieke en bestuurlijk klimaat van het keurig aangeharkte Nederland onmiskenbaar een schaduw is gevallen.”

Vorige week concludeerde informateur Mariëtte Hamer dat haar opdracht, het vinden van een coalitie voor een meerderheidskabinet, onhaalbaar is. Voor de VVD is samenwerking met twee linkse partijen, de PvdA en GroenLinks, onbespreekbaar. Eén van tweeën is wel acceptabel. D66, voorstander van een zo progressief mogelijk kabinet, wilde dat juist graag. Deze partij verwierp samenwerking met de ChristenUnie. De Tweede Kamer debatteert dinsdagmiddag over deze impasse.

Verhoudingen onder druk

Meer en meer zijn Rutte en Kaag de afgelopen weken tegenover elkaar komen te staan. In de zomer schreven VVD en D66 nog gezamenlijk een notitie die de basis moest vormen voor coalitieonderhandelingen. Maar van die eenheid is niets meer te merken.

Kaag, verwijzend naar de VVD: „Na een zomer vol inhoudelijk werk zijn helaas potentiële bondgenoten op niet-inhoudelijke gronden uitgesloten.” Kaag hekelt in haar toespraak de politieke cultuur in Den Haag. Opnieuw zonder Rutte bij naam te noemen, zegt ze dat „politiek hier wordt bedreven door koffie te drinken, relaties te managen, en binnenskamers spelletjes te spelen met partijpolitieke emotie”. Ook in de formatie speelt „Haags gedoe” een te grote rol, vindt ze. „Er lijkt meer tijd te worden besteed aan wat er geschreven wordt in de krant dan de geschiedenis die wij zelf willen schrijven. Ik voel me daar niet bij op m’n gemak.”

Kaag zegt dat ze vertrouwen had dat de gesprekken met de twee linkse partijen succesvol zouden worden. GroenLinks en PvdA reageerden positief op de startnotitie en besloten gezamenlijk op te trekken in de formatie, waarna Kaag dacht dat er geen probleem meer zou zijn om het met de linkse partijen te proberen. De ChristenUnie had inhoudelijke bezwaren, omdat de notitie in de ogen van Gert-Jan Segers „duidelijk door twee liberale partijen is geschreven”.

Lees ook: De crisis van het politieke midden

‘Te goedgelovig geweest’

Sigrid Kaag zegt hierover: „De seculiere politiek van twee liberale partijen ligt ver van de overtuigingen van de confessionelen. Het is voor mij dan ook moeilijk te bevatten dat we nu nog niet aan tafel zitten met de enthousiaste partijen [PvdA en GroenLinks]. Misschien was ik al die tijd te goedgelovig.”

Naar verwachting stemt de Tweede Kamer dinsdag in met de benoeming van VVD-prominent Johan Remkes tot de nieuwe informateur. Remkes moet de mogelijkheden gaan onderzoeken om een minderheidscoalitie te vinden, omdat een kabinet dat een meerderheid in de Tweede Kamer heeft, op dit moment onhaalbaar is. Het ligt voor de hand dat VVD en D66, de twee grootste partijen, daar allebei aan deelnemen. Maar het mislukken van de formatie heeft de verhoudingen tussen de liberale partijen onder druk gezet.