Hedy d’Ancona: ‘Ik ben feminist tot in mijn kist’

Dit heeft Margriet Schavemaker geleerd van Hedy d’Ancona over feminisme

Beeldbewerking NRC

‘Sinds een jaar of vijftien brandt in mij het vuur van feministen. Ja, dat mag ik zo wel zeggen, denk ik. Mijn kinderen waren jong. Bij de Universiteit van Amsterdam werkte ik aan een proefschrift. Door rsi-klachten moest ik me een tijdlang gedeeltelijk ziek melden. De reactie was: dat kan helemaal niet, want je bent al twee keer ziek geweest, dat is de ‘max’ bij een promotiebeurs.

„Twee keer ziekteverlof? Tweemaal had ik zwangerschapsverlof! En ik ging bepaald niet voor m’n lol met ziekteverlof. Toen voelde ik: als vrouw moet je veel harder knokken dan als man om je doelen te bereiken.

„Sindsdien denk ik: oké, dan zál ik ook harder er tegenaan gaan, op mijn manier. Of, iets rustiger gezegd: ik durf te problematiseren. Dat heb ik gedaan in het Stedelijk Museum in Amsterdam, waar ik na mijn promotie aan de slag ging. De hele collectie bestaat er voor 4 procent uit werk van vrouwen en dus voor 96 procent uit werk van mannen! Ik heb er meteen de vraag gesteld: willen we dat zo, met z’n allen? Is dat dé manier om met hedendaagse kunst om te gaan?

„Sinds twee jaar werk ik bij het Amsterdam Museum. De komende maanden is hier een tentoonstelling te zien over vrijdenkers. Vrijheid, gewetensvrijheid, vrijheid van meningsuiting, vrijdenken. Ook dat is een thema waarover je voortdurend met elkaar in gesprek móét zijn. Je kunt als museum niet meer volstaan met muren vol portretten van Multatuli en Aletta Jacobs hangen en dan zeggen: kijk, dit zijn dé vrijdenkers van deze stad.

‘In de laatste zaal van de expositie mogen bezoekers hun eigen favoriete vrijdenker nomineren. Ik aarzel nog tussen Hedy d’Ancona en mijn eigen moeder. Ik besef dat ik op de schouders sta van heel wat generaties sterke vrouwen. Zonder hen was het voor mij nog moeilijker, en misschien zelfs onmogelijk geweest om museumdirecteur en hoogleraar te worden.

„Mijn moeder was geabonneerd op het feministisch maandblad Opzij. Ik ben ermee opgegroeid. Hedy d’Ancona was de eerste hoofdredacteur. In feite volg ik haar mijn hele leven al. Voor mij is zij een rolmodel. Blijf strijden, blijf trouw aan je idealen, het persoonlijke is politiek – dát is voor mij Hedy d’Ancona.

„Toch ga ik misschien wel mijn moeder nomineren als mijn grootste inspiratiebron. Zij heeft nooit de kansen gehad die ik heb gekregen. Middelbare meisjesschool, een baantje als secretaresse en daarna huisvrouw: dat was haar carrière. Haar passies kon zij kwijt in de literatuur. Ze verslond het werk van en over vrouwen. Madame Bovary, Eline Vere. Belle van Zuylen, Simone de Beauvoir, Elfriede Jelinek.

„Dankzij mijn moeder heb ik al deze fantastische vrouwen, die allemaal op hun manier hun strijd als feminist hebben gestreden, al jong leren kennen.”

Te zien in het Amsterdam Museum: de tentoonstelling ‘Vrijdenkers: van Spinoza tot nu’, tot 27 februari 2022.