Hoe Shrek een sexy meme-god werd

Sociale media Rond Sexy Shrek – een meme uit het moeras van internet – is een hele cult ontstaan. Daarin lijkt het groene monster uit de animatiefilm op Pepe, de fascistische kikker.

Shrek wordt ingezet voor de vaccinatiecampagne van de Mexicaanse overheid in Mexico-Stad.
Shrek wordt ingezet voor de vaccinatiecampagne van de Mexicaanse overheid in Mexico-Stad. Foto Eyepix/ NurPhoto

Er was eens in de moerassen van het internet een filmpje zó shockerend dat eenieder die erop stuitte, vervloekt werd met een eeuwige prent van deze verontrustende beelden in zijn geheugen. Het pornografische filmpje met in de hoofdrol de groene oger Shrek, uit de gelijknamige DreamWorks-filmsreeks, werd door de millennials uit het moeras getrokken en op een voetstuk geplaatst. En de titel, Shrek is Love, Shrek is Life, werd een vertrouwde frase voor millennials en hun opvolgers, generatie Z.

Veel memes zakken snel weer weg, maar sommige duistere internetgrappen belanden in het mainstream medialandschap. Zo overspoelden de afgelopen weken TikTokkers een Texaanse anti-abortuswebsite met Shrek-porno. Op de website kunnen burgers mensen aangeven die volgens hen de nieuwe Texaanse abortuswet overtreden. De omstreden wet verbiedt abortus zodra er een hartslag kan vastgesteld worden bij de foetus. Jongeren op het internet kwamen op het idee om de website onbruikbaar te maken door hem te bombarderen met Shrek-memes die zich ooit alleen in de onderwereld van het internet bevonden. Hoe ontsnappen deze ondergrondse memes hun donkere leefgebied? En welke invloed hebben ze op de wijde wereld waarin ze terecht komen?

Op 14 januari 2013 verschijnt op 4chan, een populair forum waar iedereen anoniem berichten, foto’s en reacties kan plaatsen, een copypasta met de titel Shrek Is Love, Shrek Is Life. Een copypasta is een forumbericht waarin memes en teksten (bijna) volledig gekopieerd, geplakt en keer op keer gedeeld worden. Daarin wordt het verhaal verteld van een negenjarige Shrek-fan die na ruzie te hebben gehad met zijn homofobe vader, fantaseert verkracht te worden door de sterke, groene oger. Als zijn vader binnenkomt vliegt de fantasie-Shrek uit het raam, en zegt de jongen: „Shrek is love, Shrek is life.”

Het animatiefilmpje dat een onbekende internetgebruiker vervolgens van het verhaal op 4chan maakte is vele malen gedeeld op sociale media en kwam zo op mening scholieren-telefoon terecht – ook al proberen platforms als Facebook en YouTube het filmpje na elke upload te verwijderen.

Toch galmt de uitspraak ‘Shrek is love, Shrek is life’ nog steeds door middelbare schoolgangen, en wordt hij luidkeels geroepen op studentenfeestjes. „4chan heeft een lange geschiedenis van het kweken van extreme memes die op den duur mainstream worden”, aldus Sam Summers, zelfbenoemd ‘shrekspert’ en docent animatie aan de Londense Middlesex University. „Iemand ziet een extreme grap op 4chan en deelt hem op Reddit. Daarna ziet iemand dat bericht weer op Reddit en deelt het op Facebook”, legt hij uit. En daar komt dan uiteindelijk de gemiddelde internetgebruiker, die niet bekend is met de eigenaardigheden van internetsubculturen, de grap tegen.

Let’s have shrex

Inmiddels zijn Shrek-memes niet meer weg te denken van het internet. De meeste zijn onschuldig, en lang niet zo shockerend als Shrek is Love, Shrek is Life. Toch wordt Shrek veel gebruikt om grappen die eigenlijk niet kunnen verteerbaar te maken, zegt Summers. Dat geldt zeker voor het subgenre van Shrek-memes dat bekend is komen te staan als ‘Sexy Shrek’, waarbij Shrek veelal als aantrekkelijke jongeman ten tonele wordt gevoerd. „Let’s have shrex”, zegt de groene brombeer bijvoorbeeld met een wazige blik in een veelgedeelde meme. Zo kan de maker iets pervers zeggen, maar de verantwoordelijkheid daarvoor als het ware afschuiven op de groene oger, zegt Summers.

Shrek-verering op Reddit:

De internettrend heeft zoveel momentum dat Shrek inmiddels op bijna religieuze wijze wordt vereerd. Zo werkten in 2018 meer dan tweehonderd Shrek-fans aan een film waarin de DreamWorks-productie uit 2001 wordt naverteld. De filmmakers vertellen allemaal op hun eigen manier een stuk uit de film waardoor een samensmelting van verschillende vertelvormen ontstaat, zoals live-action en animatie.

Die film werd mogelijk gemaakt door de Amerikaanse komediegroep 3GI. Deze groep is ook verantwoordelijk voor het jaarlijkse festival Shrekfest waarbij aanbidders van de groene meme-god over de hele wereld zich in Madison, Wisconsin verzamelen. Het festival begon als meme op het internet en werd in 2014 werkelijkheid. Sindsdien maken de zelfbenoemde ‘Shrekheads’ een jaarlijkse bedevaart naar deze plek om hun liefde voor de grote, groene oger te vieren. Er is een brulwedstrijd, ui-eetwedstrijd en een outdoor-screening van de eerste Shrek-film uit 2001.

Maar ook buiten het Shrekfest wordt het groene monster steeds vaker in de offline wereld waargenomen. Zo verkleden demonstranten zich graag als Shrek bij protestacties, en zijn Shrek-kostuums populair bij verkleedpartijen.

In 2001, toen de eerste Shrek-film uitkwam, was Shrek verfrissend. „De wereld was toe aan een film die de heersende animatiewetten overhoop gooide en belachelijk maakte”, zegt Summers. „De jaren negentig waren de tijd van de ‘Disney Renaissance’, waarin Disney uiterst succesvolle, maar ook brave en romantische animatiefilms als Beauty and the Beast produceerde. Shrek was de antiheld die zich afzette tegen die naïeve positiviteit”, aldus Summers. De oger veegde, letterlijk in de openingsscène van de eerste film, zijn billen af met een rooskleurig sprookje.

Chillen met Hitler

Als internetpersoonlijkheid lijkt Shrek niet meer op de Shrek uit de DreamWorks-films. De Shrek in memes is chaotisch en bedrieglijk, terwijl de film-Shrek veel goedaardiger en braver is. Maar volgens Summers representeert de chaotische en bedrieglijke Shrek op internet wél de rebelse geest van de film. Meer nog dan de oger op het witte doek. „De groene brombeer op het filmdoek zou zich doodergeren aan de meme-Shrek en hem zelfs zijn moeras uit gooien”, aldus Summers.

Een ander karakter dat net als Shrek door het internet is vervormd tot een gemenere versie van zichzelf, is Pepe the Frog, die rond 2015 is geadopteerd door de rechtsextremistische alt-rightbeweging. Toen Pepe in 2005 tot leven werd gewekt als personage van de Amerikaanse striptekenaar Matt Fury was hij nog een onschuldige, maffe hippiekikker. Hij stond symbool voor de periode na het afstuderen, waarin veel jongeren een tijdje niet veel meer doen dan rondhangen met vrienden en games spelen. Na zijn overname door de fascistische internetjongens begon de antropomorfe kikker echter te chillen met Hitler, en vrouwen uit te schelden. Matt Fury kon het niet hebben dat zijn creatie was verworden tot haatsymbool en besloot hem dood te verklaren in 2017, maar toen was de internet-Pepe allang zijn eigen leven gaan leiden.

Een Sexy Shrek-meme op Reddit:

Volgens Summers speelden millennials de grootste rol in de ontwikkeling van de Shrek-trend. „Nostalgie kent cycli van twintig jaar. De trends van twintig jaar geleden worden nu weer populair, omdat de kinderen van toen de cultuurmakers van nu zijn.”

Millenials zijn opgegroeid met de slechte blockbusterfilm, zegt Dale Beran, schrijver van het boek over memes en radicalisering It Came From Something Awful, aan de telefoon. „Ook de Shrek-films waren gewoonweg slecht, vooral de vele spin-offs, maar ze werden door de strot van de toen nog erg jonge millennials geduwd door de grote filmstudio’s.” Toen zij ouder werden en inzagen hoe belachelijk hun jeugdsentiment was, moesten ze dat zien te accepteren. Dat deden ze volgens Beran door de kitsch uit hun jeugd te omarmen. Hierdoor ontstond wat hij ‘vuilniscultuur’ noemt: de acceptatie en viering van slechte content.

Pornografische, gore en foute Shrek-memes blijven populair, omdat binnen deze vuilniscultuur het geaccepteerd is om dit type content te omarmen. Bovendien zorgt het aanbevelingssysteem van 4chan ervoor dat de boeiendste berichten pronken aan de top van de forumpagina’s en de slechtste berichten onderaan uitsterven, aldus Beran. „Door het constante aanbod van boeiende troep, ontstaat concurrentie tussen de meest afgrijselijke geintjes. Alleen de meest controversiële plaatjes en filmpjes overleven.”