230 medische tijdschriften: opwarming grootste bedreiging gezondheid

Klimaat Klimaatverandering bedreigt de gezondheid van mensen wereldwijd, concluderen hoofdredacteuren van 230 medische tijdschriften. „Een dokter met die visie moet op de barricade durven staan.”
Rook van een bosbrand in Cyprus deze zomer.
Rook van een bosbrand in Cyprus deze zomer. Foto Andrea Anastasiou/Reuters

Het falen van wereldleiders om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden en de natuur te herstellen, vormt op dit moment de grootste bedreiging voor de volksgezondheid. Dat concluderen hoofdredacteuren van 230 medische tijdschriften wereldwijd deze maandag in een gezamenlijke oproep om meer te doen tegen klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Nooit eerder werd door zoveel medische tijdschriften, waaronder de The British Medical Journal, The Lancet en het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, op deze manier internationaal samengewerkt.

Door juist nu aandacht te vragen voor de sterke relatie tussen milieu- en klimaatbeleid enerzijds en de volksgezondheid anderzijds, willen de medische tijdschriften druk uitoefenen op regeringen voorafgaand aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties later deze maand, waar klimaatbeleid een belangrijk thema zal zijn. Ook richten ze zich tot de deelnemers aan de grote biodiversiteitsconferentie in oktober in de Chinese stad Kunming, en aan de onderhandelaars op de klimaattop begin november in Glasgow.

‘Niet activistisch’

Volgens Marcel Olde Rikkert, hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG), past zo’n oproep in de traditie van het tijdschrift. „Veel gezondheidsproblemen hangen samen met leefstijl, maar ook met de omgeving waarin mensen leven”, zegt Olde Rikkert in een telefoongesprek. „Al bij de oprichting van het NTvG in 1856 was dat voor Jacobus Penn een belangrijke prikkel, met thema’s rond alcohol, maar bijvoorbeeld ook het feit dat Amsterdam geen of slechte riolering had.”

Olde Rikkert vindt de oproep dan ook niet activistisch. „Het moment is gekomen, dat we ons echt moeten realiseren dat klimaat de gezondheid van mensen raakt. Je hoeft de tv maar aan te zetten of je ziet aan klimaatverandering gerelateerde rampen, waaraan mensen overlijden en waardoor ze ernstige gezondheidsschade ondervinden. Als je wetenschappelijk vaststelt dat een probleem complex is en nauw samenhangt met de context waarin mensen leven, dan moet je als medicus verder moet gaan dan alleen maar zeggen: ik zoek daar een nieuw geneesmiddel voor of een nieuwe therapie. Dan ben je verplicht om je af te vragen hoe je het echt goed kunt aanpakken.”

Barricade op

Olde Rikkert trekt een vergelijking met roken of obesitas. „Ook dan willen we dat artsen niet alleen zeggen: stop met roken, ga minder eten. Nee, complex gedrag als bij roken kun je niet één op één regelen in de relatie van dokter met patiënt, daarvoor moet ook de overheid maatregelen nemen. Een dokter met die visie moet op de barricade durven staan.”

Volgens het artikel kan het aanpakken van de klimaatcrisis niet wachten op het einde van de coronapandemie. Het is opmerkelijk dat uitgerekend artsen dat zeggen. „Corona blijft natuurlijk nog een grote zorg”, aldus Olde Rikkert. „Maar SARS-CoV-2 zal onder ons blijven en geregeld opflakkeren. De verleiding is dan groot om de acute zorg aan te grijpen en te zeggen dat dat de enige brand is die geblust moet worden. Maar zo is het niet, juist ook vanwege de samenhang tussen corona, biodiversiteitsverlies en klimaatverandering. De aanjagers van de pandemie, van de zoönose en de snelle verspreiding, zijn ook de aanjagers van de opwarming. Denk aan het transport van mensen, dieren en spullen over de wereld of de temperatuurstijging waardoor infectiebronnen sneller worden verspreid.”

Sprinkhanen en muggen

In het artikel worden klimaat en biodiversiteit in één adem genoemd. Dat is volgens Olde Rikkert niet toevallig vanuit het perspectief van de gezondheidszorg. „Allereerst gaat het om de zorg voor voldoende goed drinkwater en goede voeding. Ooit leken monoculturen daarvoor de oplossing. Maar dat bleek niet zo te zijn. Klimaatopwarming draagt nu al bij aan verminderde voedselproductie. Het vergroten van de biodiversiteit leidt tot sterkere ecosystemen, waardoor de kans groter wordt dat er voldoende voeding en voldoende veilig drinkwater beschikbaar is.

Daar komt volgens Olde Rikkert nog bij dat een afname van biodiversiteit een grotere kans geeft op overwoekering door wat hij „schadelijke vectoren” noemt, die grote crises kunnen veroorzaken in de gezondheidstoestand. Als voorbeelden noemt hij de enorme sprinkhanenplagen in Afrikaanse landen die nauwelijks nog te stoppen lijken en het oprukken van muggen die infectieziektes kunnen verspreiden. „We kunnen wel prachtige vaccins of pillen tegen malaria produceren, maar wat betekenen die als aan de andere kant de verspreiding van de muggen gemakkelijker wordt?”

Dit artikel is op 6 september om 19.35 uur geüpdatet.