Recensie

Recensie Boeken

Stotteren is praten zoals het water beweegt

Kinderboek Op poëtische wijze en zonder het zielig te maken vertelt dit Canadese prentenboek over stotteren. De manier waarop de illustraties tot stand komen, ondersteunt op verrassende manier de boodschap.

Illustratie uit 'Ik praat als een rivier'
Illustratie uit 'Ik praat als een rivier' Tekening Sydney Smith

Een jongen zit in de klas en durft niet te spreken. Zoals elke ochtend is hij wakker geworden met het geluid van woorden, maar hij kan niet alle woorden uitspreken. Hij is bang voor de hoon van zijn klasgenoten. In prachtige zinnen legt hij uit hoe zijn stotter voelt: ‘De d van dennenboom krijgt wortels in mijn mond en wikkelt zich om mijn tong. De k is een kraai die achter in mijn keel blijft steken. De m van maan bestrooit mijn lippen met magie waardoor ik alleen nog maar mompel.’

Als zijn vader hem van school haalt, zegt die troostend dat het gewoon een slechte praatdag is geweest en neemt hem mee naar de rivier. Daar zegt hij: ‘“Zie je hoe het water beweegt? Dat is hoe jij praat.” Ik kijk naar het water het borrelt, het wervelt, het woelt en het raast.’

Fysieke daad

Ik praat als een rivier benadert het onderwerp stotteren op poëtische wijze waardoor het niet langer alleen maar vertelt over moeilijkheden met spreken. Breder gaat het over iemand die leert om zijn schaamte en moeilijkheden een plek te geven. En hoe je als ouder je kind kan helpen bij het vinden van die plek. En het vertelt nog maar eens dat praten een fysieke daad is waarbij je lichaam talloze kleine handelingen verricht – iets waar een niet-stotteraar eigenlijk nauwelijks bij stilstaat.

De Canadese Jordan Scott, van huis uit dichter, baseerde zijn kinderboekendebuut op zijn eigen ervaringen. Het werd daarmee een eerbetoon aan zijn vader, die hem leerde om zijn stotter te zien als een natuurlijk fenomeen. Dat bijzondere besef is in het boek vastgelegd met een uitvouwplaat waarbij je een close-up ziet van het gezicht van de jongen en bij openslaan de innerlijke belevingswereld, waarin hij zwemt in de rivier.

Lees ook: een prentenboek over een hangbuikzwijn met een milde depressie

Edward van de Vendel verzorgde een sterke vertaling. En het verhaal over gestotter is mooi en krachtig verwoord, nergens te expliciet. Nergens met het opgestoken vingertje van: ‘stotteren is een heel groot probleem en dat gaan we je nu uitleggen en dan moet jij het verschrikkelijk zielig vinden’. Nergens wordt een ‘oplossing’ geboden. Nee, hier wordt bescheiden, van binnenuit verteld, inzichtelijk gemaakt wat het emotionele landschap is van iemand die stottert en op zo’n manier verwoord dat het een groter verhaal vertelt. Een verhaal van slechte dagen kunnen hebben, je plek niet durven innemen, de anonimiteit kunnen voelen in een groep.

Kiezelstranden

Op de plaatsen waar de hoofdpersoon angst voelt is dat ook vertaald naar het beeld. Daar zie je hoe de wereld uit elkaar valt, hoe de figuren hun vaste vorm verliezen.

De illustraties zijn ingetogen waterverftekeningen die de oprechte boodschap van het verhaal ondersteunen. De hoofdpersoon is het enige personage met gelaatstrekken, de rest is gezichtsloos. We zien ook de Canadese natuur in de illustraties terug. Eenzame grote groene bossen langs stille plassen en verlaten kiezelstranden. Een fletse najaarszon, de herfst is al in enkele bomen gekropen. De mens als onderdeel van de natuur. Een natuur die niet altijd vloeiend is, maar weleens hapert. ‘Dit is hoe mijn mond beweegt. Dit is hoe ik spreek. Zelfs de rivier stottert. Net als ik.’

Lees ook over de hik als existentiële crisis: Hamlet hikt in zijn ziel

Illustrator Sydney Smith speelde met materialen die doorgaans niet samengaan. Hij gebruikte bijvoorbeeld granulatievloeistof, waardoor pigmenten in de verf zich van elkaar scheidden, ook gebruikte hij poederpigmenten en pasta, op zoek naar onverwachte structuren. Hij wilde dat de illustraties deels ongecontroleerd tot stand kwamen en op die manier de boodschap van het verhaal benadrukken: dat er in het ongecontroleerde schitterende dingen kunnen ontstaan. En dat je moet omarmen wat er gebeurt.