Opinie

Poetin en de slag om Berlijn

De Duitse parlementsverkiezingen van 26 september zijn voor Poetin belangrijker dan de Russische verkiezingen een week eerder. Van CDU en SPD

heeft hij weinig nieuws te duchten, denkt , van de Kremlin-kritische Grünen wel.

Hubert Smeets

Als er één land politiek correct is jegens Rusland dan is het Duitsland. Uit materialistisch oogpunt zou dat niet hoeven. De Duitse economie is tweeënhalf keer groter dan de Russische. Toch is Duitsland beducht om Rusland voor het hoofd te stoten.

Schuldgevoel over de oorlog speelt een rol. Soms leidt dat tot een warboel. Zo gooide president Steinmeier dit jaar alle slachtoffer van de nazi’s in Oost-Europa (Joden, Polen, Oekraïners, Belarussen en Russen) op een hoop. „Meer dan twintig miljoen mensen zijn in de toenmalige Sovjet-Unie gesneuveld. Dat rechtvaardigt geen wangedrag in de huidige Russische politiek, maar het grotere plaatje mogen we niet uit het oog verliezen”, zei het staatshoofd ter ondersteuning van zijn standpunt dat de Russische interventies in Oekraïne en de aanslag op Navalny geen argumenten zijn om pijplijn Nord Stream 2 af te blazen.

De redenering van Steinmeier is curieus. In Oekraïne zijn in de oorlog ruim vijf miljoen burgers vermoord, onder wie anderhalf miljoen Joden, en sneuvelden tweeënhalf miljoen Oekraïense soldaten. In Belarus verloren drie miljoen mensen (waaronder een miljoen Joden) het leven, een derde van de totale bevolking. Juist deze landen worden benadeeld als straks het aardgas voor de Duitse industrie via Nord Stream 2 wordt gepompt.

Steinmeier staat niet alleen. In de aanloop naar de Bondsdagverkiezingen van 26 september zijn de meeste partijen in Duitsland voorzichtig over of ronduit onderdanig aan Rusland.

Het Kremlin moet „constructief en resoluut tegemoet getreden worden”, schrijft de CDU in haar verkiezingsprogramma. Bij kanselierskandidaat Laschet ligt het woord „dialoog” dan ook voor in de mond bestorven. Zonder Rusland geen vrede in Europa, stelt de SPD. De socialisten gaan niet zo diep door de knieën als hun laatste kanselier Schröder die op de loonlijst van staatsbedrijf Rosneft prijkt en Poetin een „loepzuivere democraat” vindt. In Europa geldt „de rechtsstaat en niet het recht van de sterkste”, aldus Scholz. Maar voordat hij Nord Stream 2 de nek omdraait, moet het Kremlin wel verder over de schreef gaan in Oekraïne of Belarus dan nu.

Aan de flanken zijn Die Linke en AfD onversneden poetinistisch. Dat is in Duitsland een oud verschijnsel. Sinds Nietzsche appelleert Rusland, vooral onder linkse én rechtse intellectuelen, aan het angstvisioen dat het Avondland ten onder gaat aan gebrek aan vitaliteit.

Alleen de potentiële regeringspartijen Grünen en FDP hebben geen politiek correcte opvattingen. De liberalen willen dat Nord Stream 2 wordt opgeschort, zolang er geen onafhankelijk onderzoek is gedaan naar Navalny. De Grünen eisen een resolute stop, mede omdat het project de geopolitieke belangen van de EU en de „stabiliteit van Oekraïne” schaadt. Lijsttrekker Baerbock sluit zelfs Oekraïense integratie in de NAVO niet uit, al acht ze een volwaardig lidmaatschap nog „niet realistisch”.

Onder druk van de Duitse industrie, met haar grote belangen in Rusland, zullen de Grünen en FDP vermoedelijk niet veel gewicht in de schaal gaan leggen. Maar een sterke positie van de Grünen kan wel tot wat accentverschuivingen leiden. Vandaar dat Poetin meer kijkt naar de stembusgang in Duitsland dan naar de parlementsverkiezingen een week eerder in Rusland. Wie er over drie weken in Berlijn kanselier wordt, is belangrijker dan de nieuwe Doema in Moskou. Dat hij daar zijn meerderheid behoudt, weet hij immers toch al.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.