Illustratie Mikko Kuiper

Na 9/11 verloor Tony Warner zijn grip op de werkelijkheid. Afgelopen Kerst blies hij zich op

Bomaanslag Nashville Op kerstochtend 2020 ontploft in het centrum van Nashville een camper. Een atypische zelfmoordaanslag, met de 63-jarige Tony Warner als enig slachtoffer. Wie in zijn levensverhaal duikt, ontdekt een rechtstreeks verband met de aanslagen van 11 september 2001.

Een zelfmoordaanslag op kerstochtend

Betsy Williams heeft het gezellig laat gemaakt op kerstavond 2020, als ze na een paar uur slaap gewekt wordt door het geluid van schoten. Ze kijkt uit het raam van haar appartement aan 2nd Avenue, hartje Nashville, maar niets wijst op een schietincident. Wat wel direct opvalt: aan de overkant staat een witte camper geparkeerd. En nog opmerkelijker: uit dit recreational vehicle (RV) schalt een blikkerige vrouwenstem. „Er is een bom aan boord van dit voertuig. Als je deze boodschap kunt horen, moet je evacueren.”

Eerst weet ze niet wat ze ervan moeten denken. „Een grap of…”, vertelt Williams, een energieke zestiger met zuidelijke flair in haar stem. Ze is rond half zes in de ochtend de eerste omwonende die alarmnummer 911 belt. Uit een luidspreker aan de RV klinken nog een keer schoten, de evacuatie-oproep blijft doorgaan. Tot de vrouwenstem om zes uur overschakelt op een countdown. „Evacueer nu. De bom gaat over vijftien minuten af.” En een minuut later: „De bom gaat over veertien minuten af.” Enzovoort.

Niet veel later zal uit de geluidsinstallatie Downtown klinken, een vrolijk popliedje uit 1964 van de Britse zangeres Petula Clark. Een agent die naast de RV staat, herkent flarden uit de eerste tekstregels, vertelt hij later aan de pers:

When you’re alone and life is making you lonely
You can always go downtown
When you’ve got worries, all the noise and the hurry
Seems to help, I know, downtown

Midden in de pandemie en op een feestdag is er in downtown Nashville weinig sprake van drukte of herrie. Maar dit deel van het stadscentrum is niet uitgestorven, in meerdere panden rond de RV wonen mensen. In afwachting van de explosievenopruimingsdienst proberen politieagenten die ochtend al rennend en bonzend op deuren zo veel mogelijk omwonenden te wekken. Het vriest zeven graden en mensen rennen blootsvoets en met hun kleine kinderen de straat op.

Betsy Williams besluit met haar gezin – in pyjama, en met kat Mavis in een mandje – in de auto te stappen. Ze rijden naar het sportstadion aan de overkant van Cumberland, de rivier die door Nashville stroomt. Daar laten ze het kwartier verstrijken, zonder dat een bom afgaat. Ze rijden al terug naar huis als ze rond half zeven alsnog een enorme vuurbal omhoog zien schieten. De drukgolf van de explosie tilt de daken van sommige gebouwen een eindje de lucht in. Williams: „Als we ook maar iets eerder terug waren geweest…”

Vanaf de 31ste verdieping van de wolkenkrabber waar Betsy Williams tijdelijk is neergestreken, op slechts een paar blokken van de aanslagplek, wijst ze naar de daken waarop nog puin ligt en de aircosystemen zijn losgetrild. Verspreid over meerdere huizenblokken raken die vroege kerstochtend 41 panden beschadigd door de krachtige bom die Anthony Quinn Warner heeft laten afgaan. De schade is zo groot dat enkele gebouwen gesloopt moeten worden en het herstelwerk zeker tot in 2022 zal duren.

Verspreid over meerdere huizenblokken raken die vroege kerstochtend 41 panden beschadigd door de krachtige bom die Anthony Quinn Warner heeft laten afgaan

Ondanks de enorme klap is de 63-jarige ict-expert Warner – verschanst in zijn RV – de enige die door de bom het leven laat. Op acht lichtgewonden na vallen die dag verder geen slachtoffers in Nashville.

Betsy Williams staat liever niet te lang stil bij de man die haar huis en bedrijf verwoestte. Ze ergert zich aan lokale media die het een ‘kerstwonder’ noemden dat er verder geen doden vielen. Zij weigert er zo naar te kijken. „Ik ga mezelf geen stockholmsyndroom aanpraten. Ik ben hem niet dankbaar. Ik ben dankbaar dat er verder geen slachtoffers zijn gevallen.”

Een dader zonder duidelijk motief

Driekwart jaar later blijft het een raadsel wat Tony Warner tot zijn zelfmoordaanslag heeft bewogen. De FBI concludeert half maart 2021 na uitgebreid onderzoek dat Warner de bom ontstak „in een opzettelijke daad zijn leven te beëindigen, deels gedreven door een opstapeling van stressfactoren in zijn leven – waaronder paranoia, lang gekoesterde persoonlijke ideeën die hij ontleende aan verscheidene zonderlinge samenzweringstheorieën, het verlies van stabiliserende ankers en verslechterende intermenselijke relaties”.

Maar naar zijn mogelijke motief kunnen de rechercheurs alleen gissen: „De FBI vond geen aanwijzingen voor een breder ideologisch motief om geweld te gebruiken met als doel sociale of politieke verandering teweeg te brengen, noch aanwijzingen voor specifieke persoonlijke grieven jegens individuen of entiteiten op of rond de plek van de explosie.”

Illustratie Mikko Kuiper

Het ging Warner om het aanrichten van zoveel mogelijk schade en hij deed juist moeite om mensenlevens te sparen. De aanslag wordt mede daarom niet aangemerkt als terrorisme. Al stelt de FBI ook: „Het is belangrijk op te merken dat alleen Warner de ware reden kent voor het tot ontploffing brengen van zijn bom.”

Uit welke ‘zonderlinge complottheorieën’ Warner allemaal putte, laat de recherche in haar eindrapport onbenoemd. Maar zijn beste vriendin Crystal Deck (44) weet precies wat hem op het lange pad naar zijn explosieve zelfmoord zette: 11 september. Die terreuraanslagen, deze maand precies twintig jaar geleden, baarden een hele generatie dwarsdenkers als Tony Warner die geloven dat de aanslagen een inside job waren: het werk van de Amerikaanse regering zelf.

„9/11 was echt wat voor hem de deur dicht deed. Toen heeft hij zijn conclusies getrokken”, vertelt Deck in een vestiging van restaurantketen The Waffle House. Warner sprak vaak over 11 september en dan werd hij er telkens boos over. „Het was gewoon niet eerlijk, vond hij. Al die mensen die gedood werden om nog meer oorlogen te kunnen beginnen.”

Haar vriendschap met Warner was kort, maar hecht, vertelt ze terwijl ze haar lepel op en neer beweegt door een mok waterige filterkoffie. De twee leerden elkaar kennen in een ander Waffle House-filiaal in Antioch, de voorstad van Nashville waar ze beiden woonden. Zij bediende daar als kok de grillplaat, hij kwam er als vaste gast. Deck vond hem aanvankelijk odd, vreemd. Maar hij was ook attent, gaf goede fooien, betaalde soms het eten van andere gasten en bood aan haar hond Bubba uit te laten.

En al voordat ze bevriend raakten, gaf Warner haar enkele van zijn essays. Ze heeft ze meegenomen, bijeengehouden in een gescheurde envelop met koffievlekken. Het zijn door Warner zelf uitgeprinte teksten – enkele op een opmerkelijk lang formaat papier – met titels als Mind control & 9/11, Truth and Lies, Humans en Reptilians. „Hij deed niet geheimzinnig over zijn ideeën. Hij vertelde ze aan wie ze maar wilde horen.”

Uit de epistels stijgt een beeld op van een auteur die veel zeker weet en alles en iedereen wantrouwt. Hij heeft na lang onderzoek eigenhandig ontdekt hoe de mensheid collectief misleid wordt. En wel door een „schaduwregering” („degene die we niet kunnen zien”), door religie („die ons belet de waarheid te zien”) en de „marionettenspelers” van de grote media. Dit bedrog voert van de maanlanding (die nep was), via een invasie van buitenaardse hagediswezens tot 11 september.

De maanlanding in 1969 is volgens complotdenkers niet echt gebeurd. Beelden zouden in een studio gemaakt zijn.
Foto Neil Armstrong/NASA/AFP
De terroristische aanslagen van 2001 zouden door de VS zelf zijn beraamd. Foto AFP
Warner dacht dat de maanlanding nep was en 9/11 door de VS zelf zijn beraamd.
Foto Foto Neil Armstrong/NASA/AFP

Zijn radicale scepsis vat Warner samen in deze passage: „De waarheid is vandaag de dag als een object aan de horizon, elke keer dat je het nadert, lijkt het zich van je te verwijderen, zelfs op een heldere dag is het lastig te vinden. Met alle leugens en bedrog van tegenwoordig: hoe kun je nog begrijpen wat waar is, en wat niet? Hoe bepaal je wat echt is en wat niet? Laat me je vertellen hoe je de waarheid vaststelt. De waarheid staat altijd op zichzelf. De waarheid kent geen anomalieën. [..] Als ze er ook maar één kent, is het een leugen.”

De officiële versie van de aanslagen van ‘9/11’ zit vol met zulke onverklaarbare afwijkingen die wijzen op een leugen, schrijft hij in een andere tekst. Zo ontbreekt de „dubbele windmaalstroom, één bij elke vleugelpunt”, die men wel zou verwachten wanneer passagiersvliegtuigen zich in een wolkenkrabber boren. Het suggereert, concludeert hij, „dat iets anders de gebouwen geraakt heeft”. Ook omdat er „nooit brokstukken van de vliegtuigen gevonden” zouden zijn. „Dat is de eerste stap bij gedachtesturing: de blik ergens anders op richten. Ze laten je denken dat het vliegtuigen waren, en nemen je vervolgens mee op een joyride.”

Warner heeft nog een broer en een moeder. Hoewel hij maar een paar honderd meter van zijn ouderlijk huis woonde, was de band met zijn familie de laatste jaren verstoord. Zijn hoogbejaarde moeder zit op een zonnige dag in juni 2021 op haar gazon te roken, gezeten op een plastic tuinstoel en met een keffertje springend om haar heen. Ze praat liever niet over haar zoon met de pers. „Het was een goede jongen. Een prachtige, normale zoon. Maar de laatste jaren hadden we weinig contact, en het was niet goed”, is het enige wat ze kwijt wil.

De recherche doet antecedentenonderzoek naar Warner, maar dat levert – behalve een decennia-oude marihuanaveroordeling – niets verdachts op

Ook buren omschrijven hem in de lokale pers als een vreemde kwast of einzelgänger, en zijn IT-bedrijfje blijft altijd een eenmanszaak. Toch heeft hij tot zeker zestien maanden voor zijn aanslag een relatie. Kort nadat die is uitgegaan, belt de advocaat van deze ex-vriendin in augustus 2019 de politie. Hij heeft van zijn cliënte vernomen dat Warner een bom in zijn camper bouwt. De politie gaat langs bij de vrouw en treft haar in verwarde toestand aan. De recherche doet antecedentenonderzoek naar Warner, maar dat levert – behalve een decennia-oude marihuanaveroordeling – niets verdachts op. Ook gaan agenten langs bij Warner, maar hij is niet thuis – of laat hen niet binnen – en ze laten het er verder bij. In zijn met houten schuttingen omheinde tuin zien ze wel een RV geparkeerd staan.

Als Warner haar na een paar maanden vriendschap voor het eerst thuis ontvangt, vertelt hij Crystal Deck dat ze de eerste is in twintig jaar die bij hem over de vloer komt. Zijn huis is grotendeels leeg, er ligt een luchtbed op de kale vloer en er staat een computer. „Hij was het huis toen al aan het leegtrekken.” Ze hoort hem onder meer op zijn computer prutsen aan de opname van de vrouwenstem die later zijn aanslag zal inluiden. En als ze een keer gaan wandelen met Bubba, laat hij haar Downtown horen. „‘Luister naar dit liedje’, zei hij. ‘Het heeft zo’n diepe betekenis.’”

Het gaat best goed met haar sinds Tony’s dood, zegt Deck. Maar haar wegdraaiende ogen, wegzakkende stem en trage motoriek verraden dat ze voorafgaand aan dit gesprek besloten heeft de pijn met iets te verdoven. Ze mist Tony iedere dag. Zelf maakte ze de middelbare school nooit af en met hem ontmoette ze „de slimste persoon die ik ooit kende”. „Hij was zó slim, hij weet meer dan Google.”

Deck spreekt het hele gesprek over hem in zowel de verleden als de tegenwoordige tijd. Zijn dood kwam ook voor haar abrupt. Een week voor zijn aanslag geeft Warner haar uit het niets de sleutels van zijn witte Pontiac Vibe, de auto waarmee ze zich straks naar haar werk zal haasten. Maar Deck gaat er die zeventiende december vanuit dat hij terminaal ziek is – een paar keer liet hij zoiets doorschemeren. Dat ze elkaar nog zullen zien. Op de 24ste sms’t ze hem: ‘Merry Christmas!’

Een complot tegen Amerika

Warners bomaanslag mag in menig opzicht opmerkelijk zijn geweest, zijn radicalisering na ‘11 september’ is dat allesbehalve. Bij de terreuraanslagen verliezen in 2001 niet alleen bijna drieduizend mensen het leven, nog veel meer Amerikanen (en andere westerlingen) verliezen hun grip op de werkelijkheid. Zoals vaker na een schokkende wereldgebeurtenis leggen sommige mensen zich niet zomaar neer bij de officiële lezing van de autoriteiten en in de massamedia (Al-Qaida viel de VS aan om de Amerikanen via een gehaaid staaltje asymmetrische oorlogsvoering tot een kostbare militaire overreactie te verleiden). Zij beginnen een grotere samenzwering te ontwaren.

Lees ook deze wetenschappelijke weging van 9/11-complottheorieën (uit 2006)

De aanval op het World Trade Center en het Pentagon komt zo al snel op een lijn met andere lastig te bevatten historische gebeurtenissen. Pearl Harbor, de maanlanding, de moord op president Kennedy. Soms worden bepaalde details bevraagd. Hoe kon bijgebouw WTC7 instorten, als het niet door een vliegtuig werd geraakt? Werd het Pentagon niet eerst getroffen door een kruisraket? Soms wordt de hele terreurdaad zelf in twijfel getrokken. Zijn er wel echt vier passagierstoestellen gekaapt en als vliegende bommen ingezet? Bestonden al die omgekomen mensen überhaupt?

Bij de terreuraanslagen verliezen in 2001 niet alleen bijna drieduizend mensen het leven, nog veel meer Amerikanen (en andere westerlingen) verliezen erna hun grip op de werkelijkheid

Dit vragenstellen leidt tot lezingen waarin niet langer Osama bin Laden en zijn negentien kapers de daders zijn. Nee, de regering-Bush (of wie er dan ook werkelijk aan de touwtjes moge trekken in de wereld) beraamde de aanslag zélf. Of op z’n minst liet ze de terroristen met opzet lopen. Alles om een alibi te krijgen voor militaire avonturen in het Midden-Oosten en het knevelen van eigen burgers via antiterreurwetten.

Wat veel dwarsdenkers die eerste jaren van deze eeuw voedt, is dat de regering-Bush de aanslagen aanwendt om zélf een grootse complottheorie de wereld in te helpen. Naast de inval in Afghanistan, waar het Taliban-regime Bin Laden jarenlang onderdak bood, richt ze onmiddellijk het vizier op nog een ander land: Irak. Anderhalf jaar lang voert Washington internationaal campagne om de Iraakse leider Saddam Hussein valselijk in verband te brengen met 9/11. Onderhield hij geen contacten met Al-Qaida en Osama, dan had Irak op z’n minst massavernietigingswapens die in terroristenhanden kunnen vallen, luidt de aantijging.

Surfend op een golf van patriottisme (United We Stand), bedient de regering-Bush zich van een redeneertrant die niet zou misstaan in een van Warners essays. Gevraagd waarom hij bijvoorbeeld zo zeker weet dat Irak mogelijk massavernietigingswapens aan terreurgroepen levert, antwoordt Defensieminister Donald Rumsfeld: „Er zijn dingen waarvan we weten dat we ze weten. We weten ook dat er bekende onbekenden zijn. Dat wil zeggen, we weten dat er sommige dingen zijn die we niet weten. Maar er zijn ook onbekende onbekenden – de dingen waarvan we niet weten dat we ze niet weten.” Om te voorkomen dat het antwoord op zo’n ‘unknown unknown’ „in de vorm van een paddenstoelwolk komt”, kan Irak maar beter binnengevallen worden, zegt een ander regeringskopstuk.

Deze omstreden opmaat naar de Irak-oorlog, waarbij de Amerikaanse pers grotendeels de regeringsleugens overneemt, draagt eraan bij dat Warner (en vele anderen) een complot achter 9/11 vermoeden. In zijn tekst Humans neemt hij de aanslagen op in een overpeinzing over het niet-bestaan van God.

President Bush zou onbewogen reageren op het nieuws over 9/11 omdat hij het al wist. Foto AFP
De moord op president Kennedy zou geen solo-actie zijn maar voortkomen uit een samenzwering.
Foto Monarchy Enterprises
Complotdenkers denken dat Bush onbewogen op het nieuws van 9/11 reageerde omdat hij het al wist en dat de moord op Kennedy een samenzwering was.
Foto Monarchy Enterprises en AFP

Op sarcastische toon vraagt hij zich af: „Gods masterplan, wat is dat voor plan. Wanneer kinderen kinderen vermoorden met automatische wapens. Als de Verenigde Staten atoombommen afwerpen op twee steden (oorlogsmisdaad) en niet op het leger van de vijand. Als iemand een zwik mensen vermoordt in een nachtclub of een kerk, omdat-ie zegt dat God hem dat vertelde te doen. Als een heel gezin omkomt, omdat een dronken automobilist de middenberm oversteekt. Wanneer de VS 3.000 van hun burgers vermoorden en dat als excuus gebruiken om miljoenen onschuldige levens te nemen.”

Slimme, argwanende blower

Dat Warner de Amerikaanse autoriteiten met grote argwaan beziet, verbaast Tom Lundborg niets. De vijftiger leert hem kennen in een andere fase van zijn leven: als Warner in de jaren zeventig voor het bedrijf van Lundborgs vader werkt als installateur van alarmsystemen, elektronische deursloten en bewakingscamera’s. Lundborg, adolescent nog, mag tijdens klussen mee om het vak te leren.

De twintiger Warner is dan net uit dienst bij de marine, herinnert Lundborg zich in het kantoor van Symspire, een elektronica-installatiebedrijf in Nashville. „Reteslim, zonder veel charisma, maar erg zeker van zichzelf.” Hij vraagt een paar keer om meer loon, wat Lundborgs ouders niet leuk vinden. Warner is een stil type, maar ziet er goed uit en doet het best goed bij sommige vrouwen. „Met lang haar, dat hoorde bij die jaren zeventig, en een snor zoals Magnum P.I.” Warner vindt zichzelf heel wat, maar hij kan technisch ook echt wel iets, zegt Lundborg.

In die tijd spreekt Warner nooit over complottheorieën, wel klaagt hij tegenover Lundborg veelvuldig over de politie. Warner „is een beetje een hippie-achtige jongere”, die erg van marihuana houdt. Zijn grootste probleem met de politie is dat ze hem daarover kunnen lastigvallen, merkt Lundborg. Warner is er erg wantrouwig over. Zoals elke wietroker wil hij niet gepakt worden, maar hij is daarnaast ook overtuigd dat agenten hem erbij willen lappen. „Ze bedriegen je, ze spelen vals”, stelt hij. Lundborg: „Ik denk achteraf dat je daar misschien al het begin van zijn paranoia zag.”

Anthony Quinn Warner, die zich opblies in zijn camper, dacht dat 9/11 het werk was van de Amerikaanse regering. Foto EPA

Warner blowt veel, ook onder werktijd met zijn vriendinnetje, die vaak meegaat naar klussen. Als ze naar opdrachtgevers rijden, met Lundborg op de achterbank, zitten Warner en zijn meisje voorin de auto te roken. „Een mooie meid, maar ook een volle nicht van hem.” Mensen vinden daar wel wat van, maar als je de familieband benoemt, wordt hij boos. „Een gevoelig punt voor hem.” Warner doet ook bedwelmd nog prima zijn werk. Lundborg: „Het zou me niet verbazen als hij het nog lang is blijven gebruiken.”

Decennia later, in 2007, komt Lundborg hem nog een keer tegen bij een gemeenschappelijke opdrachtgever in Nashville. De twee mannen herkennen elkaar, maar halen geen herinneringen op aan vroeger. Daar is Warner niet het type voor. „Hij was erg op zichzelf, het ging niet van: goh, wat heb jij sindsdien allemaal gedaan?”

Als Lundborg moet gissen naar een motief, dan zoekt hij het in „een samenzweringsding met AT&T”: Warners bomwagen stond pal voor een gebouw van deze telecomgigant geparkeerd. Niet het hoofdkantoor – dat in de volksmond van Nashville wel het Batman-gebouw heet, vanwege zijn twee opmerkelijke spitsen – maar voor een belangrijk centraal schakelstation. De bom beschadigt die installatie danig en een deel van het telefoon- en dataverkeer in het zuidoosten van de VS ligt na de explosie dagen plat. Bij winkels met een AT&T-lijn is pinnen of betalen met een creditcard niet mogelijk. Ook alarmnummer 911 is enige tijd onbereikbaar.

De FBI concludeerde dat de aanslag niet gericht was tegen ‘individuen of entiteiten op of rond de plek van de explosie’, maar Lundborg weet dat niet zo zeker. „Dat hij zoveel moeite deed niemand te verwonden, maar wel zoveel mogelijk schade wilde aanrichten, doet mij vermoeden dat hij paranoïde problemen met AT&T had en hen wilde raken.”

Warners vader werkte tot zijn dood in juli 2011 bovendien jarenlang voor BellSouth, een telefoonbedrijf dat in 2006 door AT&T werd opgeslokt. „Ik weet niet of dat er mee te maken had, maar hij was wel trots op zijn pa. En BellSouth was een wat warmer en gezelliger bedrijf dan zo’n kille moloch als AT&T.”

Tom Lundborg denkt regelmatig terug aan de aanslag. „Ik vind het vreselijk om te zeggen of zelfs maar te denken, maar ik waardeer het dat hij zoveel moeite deed geen andere slachtoffers te maken dan zichzelf. Ik zou me er niet goed bij moeten voelen, maar dat is toch wat ik eraan overhoud.”

Ook de FBI verkent AT&T aanvankelijk als mogelijke route naar Warners motief. Twee dagen na de aanslag meldt de lokale tv-zender WSMV dat rechercheurs mede onderzoeken of hij „paranoïde denkbeelden had over 5G-techniek die gebruikt zou worden om Amerikanen te bespioneren”. Een voormalig opdrachtgever van Warner vertelt de zender dat de FBI hem heeft gevraagd of hij Warner wel eens over AT&T of 5G had horen praten. Dat was niet het geval.

In de essays komen 5G en AT&T evenmin voorbij. Sowieso schrijft Warner nergens over actuele kwesties als de pandemie, de Black Lives Matter-protesten, de verkiezingen van november 2020, president Trumps verlies en daaropvolgende klachten over ‘kiesfraude’. Hij staat in zijn thuisstaat Tennessee ook niet geregistreerd als kiezer, wat in de VS nodig is om te mogen stemmen.

Een false flag-operatie?

Al daags na de ‘Christmas Bombing’ in Nashville verbazen twee terrorisme-experts zich op de opiniepagina van dagblad USA Today over de ‘maffe aanslag’. „Veel aspecten kennen we van andere terreuraanslagen in de hedendaagse geschiedenis”, schrijven Max Abrahms en Joseph Mroszczyk, „maar hun eigenaardige combinatie is ongekend en roept interessante vragen op over de motieven van de dader en de definitie van terrorisme zelf.”

Zo is Warners inspanning om het aantal potentiële slachtoffers zo laag mogelijk te houden niet nieuw. Ook bijvoorbeeld de ETA, de IRA, het ANC en dierenactivisten in de VS gaven vaak waarschuwingen af voordat ze een bom lieten afgaan. Zijn modus operandi (zelfmoordaanslag) wordt juist weer vaak toegepast door moslimextremisten, die doorgaans zo veel mogelijk slachtoffers willen maken. Het gebruikte wapen (een voertuig vol explosieven) past ook beter bij extremistische, dodelijke aanslagen. En tot slot laat Warner – in tegenstelling tot andere lone wolves die met een aanslag uit het leven stappen – geen manifest achter.

Op internet laat Warner ook al amper sporen na. Hij deelt zijn essays geprint uit of geeft mensen usb-sticks met de YouTube-video’s die hij goed vindt – ook daags voor zijn aanslag doet hij zo nog teksten en video’s op de post naar een half dozijn kennissen. Hij zet zijn ontdekkingen en gesprekken bewust niet online. „Om mezelf veilig te houden voor de corrupte Black Government [Zwarte Regering, red] van de Verenigde Staten, heb ik dit alles vertrouwelijk gehouden en niks op internet gezet”, legt hij in een tekst uit.

Zijn aanslag pleegt hij aan het eind van het zeer bewogen jaar 2020. En juist omdat hij geen manifest achterlaat of digitaal doopceel heeft, wordt zijn daad al snel speelbal van de hoog opgelopen politieke polarisatie in de VS. Vooral bij rechts Amerika, waar velen zich eind december nog niet willen neerleggen bij Trumps stembusnederlaag, anderhalve maand eerder.

Zo oppert ’s lands prominentste complotdenker Alex Jones een dag na de aanslag dat het mogelijk een false flag-operatie betreft. Een opzetje van de Deep State en Democraten om aanhangers van president Trump in diskrediet te brengen als aanslagplegers. In een video op zijn blog InfoWars legt Jones dit uit. Op de sterk naar links hellende nieuwszender CNN is gewaarschuwd dat Trumps geklaag over nepnieuws zijn aanhangers kan aanzetten tot geweld tegen de media. AT&T is het moederbedrijf van CNN.

„Dus”, concludeert Jones, had de dader het wellicht voorzien op AT&T „omdat het de propagandazender CNN bezit?”. Jones: „Voor de duidelijkheid, we zeggen niet dat CNN achter de aanslag zit. Maar het is een bekend feit dat ze de belangrijkste spreekbuis zijn van de criminele elementen binnen de globalistische Deep State en schaduwregering, die vechten om weer de controle te krijgen over de Verenigde Staten.”

Ook volgers van QAnon storten zich op de aanslag in Nashville. Deze sinds enige jaren populaire internetmythe draait rond een geheime ‘cabal’ van satanisten en kannibalen, onder wie veel hoge Democraten en Hollywoodsterren, die een pedofiel kindersmokkelnetwerk runnen. President Trump wil hen ontmaskeren, maar de Deep State van leger en inlichtingendiensten werkt hem tegen. De anonieme regeringsfunctionaris ‘Q’ geeft online cryptische aanwijzingen af, die zijn volgers – als in een virtual reality game – kunnen ontcijferen.

Lees ook: QAnon springt van het web over naar de echte wereld

Op QAnon-webfora wordt de aanslag gelijk opgepikt. In de naam Anthony Quinn Warner lezen gebruikers ‘Q Warns’. Anderen leggen een link met de in 2001 overleden filmacteur Anthony Quinn. Lin Wood, een advocaat die president Trumps klachten over verkiezingsfraude vergeefs voor de rechter probeert te bewijzen, wijdt een serie sceptische tweets aan de aanslag.

Aanhangers van QAnon geloven in een wereldheerschappij van satanisten en kannibalen.
Foto Getty
Miljoenen Amerikanen denken dat de wereldelite bestaat uit reptielachtige aliens.
Aanhangers van QAnon geloven in een wereldheerschappij van satanisten en kannibalen.
Miljoenen Amerikanen denken dat de wereldelite bestaat uit reptielachtige aliens.

Foto Getty Images

Trump zelf zegt weinig over de bomaanslag in zijn land, maar op de hem goed gezinde rechterweghelft van het Amerikaanse internet wordt er druk over gespeculeerd. Op 28 december, drie dagen na de aanslag – Warner is al snel geïdentificeerd als enige dader – werpt de anonieme twitteraar ‘Modern Day Joseph’ een andere vraag op. „Dus de FBI weet een bomaanslag binnen een dag op te lossen, maar geef ze Hunters laptop, Hillary’s e-mails, Epsteins zwarte boekje en bewijs voor gesjoemel in Oekraïne en jaren later weten ze niet eens dat ze dit hebben?”

De tweet combineert verschillende rechtse obsessies (met de presidentszoon, met Trumps oud-rivaal, met een dode, steenrijke zedendelinquent, met Oekraïense inmenging) en dat slaat aan. Tienduizenden keren wordt het bericht geliket en geretweet.

De plandemie: Covid-1984

Gigi Gaskens deelt die 28ste december een screenshot van deze tweet op de Instagram-pagina van HatWRKS, haar hoedenwinkel in Nashville. Het sociale medium gebruikt ze, volgens haar ‘bio’, ook om zich „uit te spreken tegen tirannie”. Dat betekent voor haar: vóór ex-president Trump, tégen lockdowns, mondkapjes en vaccins, president Biden en zijn Democraten en tegen de censuur door Big Tech-bedrijven. Op 6 januari is ze aanwezig bij de bestorming van het Capitool door Trump-fans, waarover zij stelt dat „de Deep State de betogers binnenliet”.

In haar winkel neemt Gaskens ook geen blad voor de mond. Naast de voordeur hangt een poster in de etalage die zowel klimaatverandering als het coronavirus ontkent. Binnen hangt er een van een man die een vaccinspuit weigert – ‘Bedankt, maar ik ben je experiment niet’ – naast een T-shirt met ‘Covid-1984’. Ook protesteert ze met een bord tegen het sluiten van haar winkel tijdens de lockdown: ‘Al het personeel is essentieel’.

Voor Gaskens was de uitbraak van het coronavirus wat 11 september moet zijn geweest voor Tony Warner, blijkt tijdens een lang, breed uitwaaierend gesprek achterin haar winkel. Ondertussen scharrelt ze wat rond in het magazijn, helpt ze klanten en speldt veertjes op fedora’s. „Door corona ben ik eigenlijk pas echt gaan inzien wat er allemaal gebeurt in de wereld. We zijn op een heel gevaarlijk pad beland. Er wordt een globalistische agenda uitgerold, die niet zal stoppen tot ze ons onder controle hebben.”

Virus en vaccin, stelt ze, zijn onderdeel van een ‘Plandemie’, een vooropgezet plan van het World Economic Forum en de Chinese Communistische Partij. Einddoel is ‘transhumanisme’, waarbij de mens wordt overgenomen door AI-computers. Tot die tijd zijn coronapaspoorten er om iedereen te knechten. Nieuwe virusvarianten moeten de mensen bang houden. „En dat terwijl het gewoon een griepje is waar een medicijn voor bestaat: ivermectine en zink. En let op: straks krijgen we ook klimaatlockdowns.”

Voor de pandemie was ze ook al wel wantrouwig, maar ze verdiepte zich niet zo in samenzweringen als het afgelopen jaar, zegt ze. Uren kan ze kijken naar video’s op YouTube en onbekendere, minder gereguleerde platforms. Ze geniet onder anderen van David Icke en Alex Jones, al zag ze laatst ergens voorbijkomen dat die populaire complotvloggers zelf dubbelspionnen zijn. „Toen ging mijn hoofd wel even van ‘poef’!”

Ze werd geboren in de jaren zestig, toen de VS werden opgeschrikt door de ene na de andere geruchtmakende moordaanslag: JFK, Robert Kennedy, Martin Luther King. „Ik kreeg daar als kind het staartje van mee. En ik heb altijd gedacht: het was de overheid.” Hetzelfde dacht ze bij 9/11. „Ineens kregen we de Patriot Act, het ministerie van Binnenlandse Veiligheid, de oorlog in Irak.”

Om haar weerstand tegen het vaccin te onderstrepen, legde ze in haar winkel in mei gele davidsterren in het schap met de tekst ‘ongevaccineerd’. Nadat ze een foto hiervan op Instagram had gezet, werd ze mikpunt van een storm op sociale media die ook het landelijke nieuws haalde. Er werd buiten haar winkel betoogd dat ze een nazi en een fascist zou zijn. „Stel je voor, terwijl ik me met die sterren juist verzet tegen fascisme.”

Ze haalde de foto van Instagram, verkocht geen enkele ster, maar binnen een halve dag was ze ‘gecanceld’, vertelt ze weken later. „Ik had al veel vrienden verloren doordat ik me uitsprak tegen de lockdown en voor president Trump. Maar na dat bericht lieten ook de laatsten me vallen.” Ze voelt zich nu alleen nog gesteund door haar broer en een nicht.

Producenten van hoeden willen niet langer aan haar leveren. Ze ís geen antisemiet, bezweert ze. Maar ze is nu wel gaan uitzoeken in wiens handen haar hoedenleveranciers eigenlijk zijn. „En wat denk je? Allemaal Joden.”

De kerstbomaanslag in Nashville was, meent ze, niet het werk van Tony Warner. Mogelijk moest in het AT&T-gebouw een datacentrum worden uitgeschakeld waar gegevens van Dominion op stonden, de leverancier van stemcomputers die een rol speelt in Trumps aantijgingen van kiesfraude. „Ik heb me er niet echt in verdiept. Maar ik vermoed dat het een hoog-energetisch wapen was. Of toch een drone.”

De reptielmensen zijn onder ons

Warner negeert in zijn essays niet alleen de actualiteit, maar ook de politiek, die hij net als religie wegzet als ‘dogma’s’, bedoeld om de mens af te leiden van de ware werkelijkheid. Die luidt, volgens hem, dat Reptilians, hagedis-achtige aliens, vermomd als mensachtigen rondlopen op Aarde. Door ons DNA te manipuleren hebben ze bij mensen een schakelaar in de hersenen geplant. „Hiermee kunnen ze tussen ons lopen en menselijk lijken.”

Op 11 september 2011, precies tien jaar na de aanslagen, hebben ze deze schakel volgens Warner omgezet toen ze onze planeet binnenvielen. De massamedia hebben die invasie vakkundig doodgezwegen.

Honden en andere dieren nemen de Reptilians wel waar voor wie ze werkelijk zijn. En Warner ziet ze zelf ook, als hij althans een infraroodbril opzet en ze actief opjaagt in het Montgomery Bell-natuurpark, even buiten Nashville. Daar heeft hij tijdens kampeeruitjes een ondergrondse basis van ze ontdekt, beschrijft hij. Dit nest is bovendien aangesloten op een tunnelnetwerk dat tot onder het Capitool in Washington loopt. Daar weten de reptielwezens de afgevaardigden en senatoren steeds weer over te halen tot het opschroeven van de defensiebegroting.

Reptilians lijken buitenissig science-fictionmateriaal, maar Warner is zeker niet de enige die denkt dat ze bestaan. In Amerikaans opinieonderzoek uit 2013 gaf 4 procent van de ondervraagden aan in zulke humanoïde reptielwezens te geloven. Dat zou neerkomen op 12 miljoen Amerikanen.

Illustratie Mikko Kuiper

Het geloof in dit soort wezens die heersen over de wereld gaat in de VS ver terug, vertelt historicus Mark Cheathem op zijn werkkamer aan de universiteit van Cumberland. Hij is vooral gespecialiseerd in de jaren van president Jackson, de zevende president (1829-1837) van de VS. Maar omdat in die tijd de Amerikaanse samenleving en politiek al bol stonden van het complotdenken, weet hij ook daar veel van. Elk jaar geeft hij er een onder studenten populair keuzevak over.

In de kern bevatten dit soort theorieën door de eeuwen heen steeds dezelfde elementen, legt Cheathem uit. „Ze worden alleen steeds weer net iets anders verpakt.” Begin negentiende eeuw gaan ze ook al over een geheime wereldregering onder controle van Joden, rijke bankiers, vrijmetselaars of katholieken. Anders dan nu zijn niet de Russen of Chinezen degenen die zich met de Amerikaanse democratie zouden bemoeien, maar meestal de paus van Rome of Joden. Amerikanen blijken er gevoelig voor: in de onzekere jonge republiek, nog maar net bevrijd van het Britse koloniale juk, dienen die theorieën de natievorming. „Een vijand van buiten verenigde.”

De Reptilians-mythe is van iets latere datum, uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Hij duikt voor het eerst op in volksverhalen die rondgaan in het Verenigd Koninkrijk en de VS. Beide landen industrialiseren snel en trekken plots veel immigranten aan. In de dan nog overwegend protestantse, Engelssprekende en blanke VS zijn de nieuwkomers eerst van katholieke origine (vooral uit Italië en Ierland) en vervolgens ook van Joodse komaf (Oost-Europa).

In de stedelijke jungle – onderlinge spanningen, sanitaire crises – zoeken mensen houvast: waarom verandert hun wereld zo snel? Bloedzuigende, in mensen veranderende reptiel- en draakachtigen die de mensheid willen overheersen, bieden daar voor velen een verklaring voor. Het levert klassieke boeken op als Conan the Barbarian en Dracula, waarvan de gebruikte metaforen weinig subtiel inspelen op allerlei antisemitische clichés. Die Jodenhaat wordt nog verder aangejaagd na het verschijnen van de Protocollen van de Ouderen van Zion (1903), een antisemitisch document dat hoogstwaarschijnlijk is verspreid in opdracht van de Russische tsaar.

Technologie, sociale media, terreuraanslagen als 9/11, een pandemie, politiek conflict, raciale botsingen. Mensen zoeken een verklaring; waarom gebeurt dit, wat veroorzaakt dit?

Mark Cheatham, historicus

In deze eeuw is de Britse complotdenker David Icke de bekendste verspreider van de Reptielen-theorie. De voormalig sportcommentator ziet onder anderen de Britse Queen Elizabeth, Rolling Stones-voorman Mick Jagger, ex-president Barack Obama en Fed-voorzitter Alan Greenspan als onderdeel van de ‘cabal’. Ickes video’s hierover trekken miljoenen kijkers, totdat YouTube hem in mei 2020 van het platform gooit omdat hij 5G en Covid-19 met elkaar in verband brengt.

De aanhoudende populariteit van de Reptielen-theorie toont hoe de samenleving nog steeds heel overweldigend kan zijn, stelt Cheathem. „Technologie, sociale media, terreuraanslagen als 9/11, een pandemie, politiek conflict, raciale botsingen. Mensen zoeken een verklaring; waarom gebeurt dit, wat veroorzaakt dit?” Daarbij zoeken mensen die oorzaak het liefst buiten zichzelf. „Als we de schuld bij een ander kunnen leggen, ontslaan we ons ook van de verantwoordelijkheid er zelf iets aan te doen. En we zijn af van onze onzekerheid. De meeste mensen houden niet van onzekerheid.”

Net als twee eeuwen terug worden complottheorieën ook nu vooral verspreid door politici, predikanten en bepaalde massamedia. Maar waar die laatste lang vooral bestonden uit kranten, nieuwsbrieven of stencils, gaat de verspreiding van complottheorieën sinds de opkomst van e-mail en internet vele malen sneller, zegt Cheathem. Met de opkomst van sociale media kan iedereen ze verspreiden en ontvangen.

Veranderen doen ze evenwel weinig. „Toen ik eind jaren negentig mijn eerste e-mailadres aanmaakte, kreeg ik al kettingmails over de Clintons, pedofilie, satanisme. Dat was een herhaling van de satanic panic in de jaren tachtig en je ziet dezelfde verhaallijn nu weer terugkomen in QAnon.”

Trollenfabrieken

Warners aanslag in Nashville wordt na elf dagen volledig uit het nieuws verdreven door een gebeurtenis die óók het gevolg is van complotdenken: de Capitoolbestorming door Trumpfans die zijn leugens over kiesfraude geloven. Het is de culminatie van een van de succesvolste desinformatiecampagnes uit de recente geschiedenis: de verkiezingsrace van 2016, die Donald Trump in het Witte Huis deed belanden.

In 2001 haalt Al-Qaida de symbolen van Amerika’s economische en militaire macht neer door hét twintigste-eeuwse symbool van mondialisering te kapen (vliegtuigen). Vijftien jaar later wordt de Amerikaanse democratie langs zeer 21ste-eeuwse weg (het internet) gekaapt door de Russische inlichtingdiensten. In verkiezingsjaar 2016 zetten zij op grote schaal bots en trollen in om via YouTube, Facebook en Twitter desinformatie in de Amerikaanse samenleving te pompen. Een operatie die erop gericht is de meest pro-Russische kandidaat (Trump) te laten winnen, concludeert speciaal aanklager Robert Mueller uiteindelijk. Na die verkiezing is inmenging niet meer nodig: onder Trump verwordt het Witte Huis zelf tot trollenfabriek die ‘alternatieve feiten’ de wereld inspuit.

In 2001 treft Al-Qaida de VS door vliegtuigen te kapen, hét 20ste-eeuwse symbool van mondialisering

Warner schrijft nergens over die Russische inmenging en de gevolgen daarvan. Toch laat ook hij zich door Rusland om de tuin leiden. Zo schrijft Warner over ‘Operatie Jade Helm’, een oefening van het Amerikaanse leger die centraal komt te staan in een complottheorie die erg aanslaat bij Republikeinse kiezers in Texas. Rond de voorverkiezingen van 2015 beginnen zij te geloven dat de federale regering op het punt staat hun eigengereide staat binnen te vallen. De CIA en NSA zullen het verhaal in 2018 ontmaskeren als een digitale Russische desinformatiecampagne. Een generale repetitie voor de verkiezingen van 2016.

Geschrokken van hun dubieuze rol in 2016, beloven sociale-mediabedrijven vier jaar later beterschap. Zoals vliegmaatschappijen na 9/11 de beveiliging opschroefden, zo gaan techbedrijven als Google (tevens eigenaar van YouTube), Facebook en Twitter in het verkiezings- en pandemiejaar 2020 desinformatie te lijf. Dubieuze informatie wordt gefactcheckt en van waarschuwingslabels voorzien of helemaal geweerd. Na de aanval op het Capitool gaat Big Tech nog een stap verder. Vanwege zijn „aanval op de democratie” verbannen ze de uitgaande president van hun platforms en blokkeren allerlei accounts en personen die complottheorieën zouden verspreiden.

Lees ook dit NRC-onderzoek naar sociale media en desinformatie

Het heeft beperkt effect. Controversiële of opiniërende informatie levert meer interactie op dan feitelijke, waardoor de algoritmes deze sneller blijven rondpompen. Bovendien blijft de vraag of Big Tech wel kan en mag bepalen wat ‘desinformatie’ of een ‘complottheorie’ is. Zo oppert Trump de eerste maanden na de virusuitbraak de mogelijkheid dat SARS-CoV-2 uit het Wuhan-lab is ontsnapt. Berichten hierover worden door Facebook maandenlang geweerd als complottheorie. Totdat in 2021 de Democratische regering-Biden zegt de lablektheorie serieus te laten onderzoeken – dan heft Facebook de censuur vrijwel onmiddellijk op.

Big Tech wordt door Amerikaans rechts inmiddels weggezet als ‘de schaduwregering in Sillicon Valley’ en ingedeeld bij de ‘cabal’. QAnon gaat steeds meer over in de ‘Big Lie’, de leugen dat Trump het presidentschap in november werd ontfutseld via een duister internationaal complot. Dit keer zou niet Rusland de Amerikaanse democratie gehackt hebben maar China, dat liever Joe Biden zag winnen. Trumpgetrouwe media, rechtse complotbloggers, evangelische predikers en Republikeinse partijgenoten blijven de verdenking van kiesfraude voeden. Voor de rechter worden de aantijgingen keer op keer verworpen, maar een grote meerderheid van het Republikeinse electoraat (in november 75 miljoen mensen) gelooft ze inmiddels.

Interview met een alien

Over een lengte van honderd meter is 2nd Avenue nog een rampplek, afgesloten met hekwerken. Maar op de laatste vrijdag van juni 2021, precies zes maanden na de knal, achten de autoriteiten het er veilig genoeg voor een korte rondleiding aan de pers. Aan de paar lantaarnpalen die niet zijn omgeblazen door de explosie, hangt nog kerstversiering. De gevelbedekking van het AT&T-gebouw is tot zeker de zesde verdieping weggeslagen. Op de plek waar Warners camper stond, zit een kuil in het wegdek.

Het Rhea-gebouw, waar Betsy Williams woonde en werkte, is weer stabiel genoeg om te betreden. In het Braziliaanse restaurant op de begane grond lijkt het of de tijd sinds 25 december heeft stilgestaan. Het grootste deel van het interieur is verwoest, maar er hangen nog onbeschadigde cocktailglazen aan de bovenste plank van de bar en lampenkappen aan het plafond. Draag alstublieft een gezichtsmasker als u niet zit, maant een bordje. Buiten is het mondkapje in de zomer allang uit het straatbeeld verdwenen.

Een ambtenaar van de stad Nashville vertelt de journalisten hoe de renovatie van elk getroffen gebouw vordert. Een medewerker van een bouwbedrijf wijst aan waar de schade het grootst is. Betsy Williams vertelt over de plannen die de buurt heeft om de renovatie aan te grijpen voor verbetering: bredere stoepen, ondergrondse vuilcontainers die afval samenpersen op zonne-energie. Het hele mediamoment duurt minstens een uur, maar de naam van Tony Warner zal geen enkele keer vallen.

Iemand had hem moeten tegenhouden. Twintig jaar heeft hij er aan gewerkt. Dit plan had-ie al twintig jaar.

Crystal Deck, vriendin van Tony

Nashville kijkt weer vooruit, maar Crystal Deck mist haar beste vriend Tony nog iedere dag. Dat hij haar niet vertrouwde, in ieder geval niet voldoende om haar over zijn bomplan te vertellen, is haar wel helder. „Duidelijk niet, nee”, zegt ze met zelfspot in haar stem. „Iemand had hem moeten tegenhouden. Twintig jaar heeft hij er aan gewerkt. Dit plan had-ie al twintig jaar. Dat is ook waarom hij nooit een vrouw vond en een gezin stichtte.”

Ze is te druk met haar baan in The Waffle House – zes dagen per week grilt ze van twee uur ’s middags tot negen uur ’s avonds – om zelf veel onderzoek te doen, maar ze gelooft tot op de dag van vandaag „onverdeeld” wat Warner haar allemaal vertelde over de Reptilians. Over één onderdeel van zijn ‘ontdekkingen’ is ze evenwel gaan twijfelen. Ze kreeg ooit een usb-stick van hem met YouTube-clips, maar die heeft de FBI na confiscatie nog steeds niet teruggeven, klaagt Deck.

Toch wilde ze laatst een van die video’s terugzien, ‘Interview met een Alien’. „Een gevangengenomen buitenaards wezen vertelt daarin dat hij uit de toekomst is komen terugreizen om de mensheid te waarschuwen. Er zal kortstondig een leider aan de macht komen die de wereld opblaast bij een kernoorlog.”

Toen Deck de video laatst via Google zocht, kwam er een etiket in beeld. „Het was een hoax ofzo. Nep. Dat sloeg me wel even uit het veld.” Maar het stelde haar ook gerust: er komt gelukkig geen kernoorlog aan. De Reptilians, daar gelooft ze nog wel in. „Het is mogelijk, ze bestaan. Ik denk niet dat hij gek is. Ik ga niet naar ze op zoek. Maar ik geloofde hem.”


Terroristische aanslagen

Vier aanslagen

Terroristen plegen vier aanslagen met gekaapte passagiersvliegtuigen. Twee toestellen boren zich in de Twin Towers van het World Trade Center in New York, een derde in het Pentagon in Washington. Een vierde stort neer in Pennsylvania. Bij de aanslagen komen bijna drieduizend mensen om.

Oorlog tegen terrorisme

Na de aanslagen van 11 september (of: ‘9/11’) begint de Amerikaanse president Bush jr. de ‘Oorlog tegen Terreur’. In Afghanistan jagen de VS op het brein achter de aanslagen, Osama bin Laden. In 2003 vallen de VS, samen met de Britten, Irak binnen. Bush’ oorlog is nooit ten einde verklaard.

De verkiezing van Trump

Trump bouwt zijn politieke carrière op verschillende leugens (van Obama die geen Amerikaan zou zijn tot Hillary Clinton die terminaal ziek is). Eenmaal gekozen klaagt hij steeds over (linkse) media die nepnieuws zouden verspreiden. Zijn woordvoerder noemt zijn leugens ‘alternatieve feiten’.

Uitbraak van het coronavirus

De uitbraak van het nieuwe coronavirus, eind 2019 in China, en de daarovolgende pandemie zijn een ideale voedingsbodem voor complottheorieën. Virus, vaccins en coronamaatregelen zijn hierin allemaal onderdeel van een vooropgezet plan om de mensheid te domineren.

Trump verliest herverkiezing

Als Trump de verkiezingen verliest, verspreiden zijn advocaten, campagnemedewerkers en anderen in zijn entourage de (nimmer bewezen) aantijging dat China, Venezuela en andere communistische landen Joe Biden lieten winnen door te rommelen met stemcomputers of poststemmen.

Bestorming van het Capitool

Op de dag dat het Congres de verkiezingszege van Biden definitief moet maken, is er een grote pro-Trump-betoging in Washington. De uitgaande president zweept fans op („vecht als de hel” en „we gaan naar het Capitool”). Honderden betogers dringen het gebouw binnen.