‘Klimaatverandering slecht voor de volksgezondheid’

Klimaatverandering Vier artsen brachten de gezondheidseffecten van klimaatverandering in kaart. Negatieve effecten domineren, zoals hitte en allergieën.

Bewoners van een verzorgingshuis in de zomerhitte. Toenemende hitte is hét gezondheidsrisico van klimaatverandering, volgens onderzoek.
Bewoners van een verzorgingshuis in de zomerhitte. Toenemende hitte is hét gezondheidsrisico van klimaatverandering, volgens onderzoek. Foto Bart Maat / ANP

Door klimaatverandering verslechtert de volksgezondheid in Nederland. Dat stellen vier artsen vrijdag in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG). „Qua gezondheid zitten er positieve kanten aan klimaatverandering, maar de negatieve wegen zwaarder”, zegt Jeffrie Quarsie, eerste auteur van het artikel en arts bij de GGD Rotterdam-Rijnmond. Hij richt zich specifiek op de medische milieukunde.

Wat is het belangrijkste negatieve effect?

„Het grootste gezondheidsrisico is de toenemende hitte in de zomers. Er stierven vierhonderd mensen door de hittegolf in 2019. Hitte vergroot de kans op een beroerte. Als je te weinig drinkt kun je uitdrogen en nierproblemen krijgen. En mensen slapen slechter. In Nederland woont ruim 40 procent van de bevolking in de stad, waar het nóg warmer wordt door het hitte-eiland-effect: materialen in de stad slaan warmte op en warmen de omgeving extra op. Ouderen zijn kwetsbaar, maar ook chronisch zieken, zwangere vrouwen, jonge kinderen en sociaal geïsoleerde mensen.”

Maar de winters worden minder koud. Dat is toch gunstig?

„Vermoedelijk is er minder sterfte door bijvoorbeeld hart- en vaatziektes, en griep. In het verkeer vallen er waarschijnlijk minder doden door gladheid. Maar of wintersterfte de afgelopen decennia is afgenomen, is niet duidelijk.

„De effecten zijn niet allemaal even goed te kwantificeren. Maar het merendeel van de gezondheidseffecten van klimaatverandering is negatief. We kunnen met hoge waarschijnlijkheid zeggen dat klimaatverandering de volksgezondheid verslechtert.”

De auteurs zien ook een toename van allergieën en luchtwegklachten. Planten en bomen staan door opwarming langer in bloei, en geven langer pollen af. Vanuit het zuiden verplaatsen zich nieuwe soorten vegetatie waar mensen allergisch voor zijn.

Verder neemt het aantal infectieziekten toe. Huisartsen zien meer patiënten met tekenbeten. De eikenprocessierups is vanuit het zuiden opgerukt en kan met zijn afgeworpen brandharen zorgen voor jeuk, oogirritatie en heftige allergische reacties. Verder overleven exotische muggen als de tijgermug makkelijker in Nederland. Die kunnen in potentie ziektes als dengue overbrengen.

Jullie noemen luchtverontreiniging ook als risico. Maar als we afstappen van fossiele brandstoffen, zal de luchtkwaliteit toch verbeteren?

„Luchtverontreiniging is complex. Aan de ene kant heb je fijnstof, dat onder meer ontstaat uit uitlaatgassen. Dat is aan het afnemen. Maar de vorming van ozon zien we juist toenemen. Dat zorgt voor meer zomersmog. En dat verergert hart-, vaat-, en longproblemen.”

Maar ozon vormt zich toch in de aanwezigheid van stikstofoxiden, die vrijkomen bij de verbranding van fossiele brandstoffen?

„Dat is inderdaad tegenstrijdig. Het verkeer is de afgelopen decennia schoner geworden, maar toch zien we meer ziekte en sterfte die samenhangt met ozon. De concentratie hangt samen met de temperatuur.”

Je kunt de stad afkoelen door bomen te planten. Maar zo introduceer je mogelijk ook extra pollen.

„De gezondheidswinst van het afkoelen is groter dan de eventuele extra allergieën. Je kunt ook rekening houden met het type planten dat je aanlegt.”

Alle effecten op de volksgezondheid staan beschreven in eerder gepubliceerde rapporten, onder andere van het RIVM. Waarom hebben jullie toch dit artikel geschreven?

„Geen arts leest die overzichtsrapporten van honderden pagina’s. Ze zijn ook niet gericht op de klinische praktijk van de arts die patiënten ziet. We wilden een praktische vertaalslag maken die voor de spreekkamer relevant is. En wil je artsen bereiken, dan moet je publiceren in het NTvG of in Medisch Contact.”

De klimaatproblemen zijn al enige jaren voelbaar in Nederland, met meer droogte, hittegolven, overstromingen. Is dit de eerste keer dat het NTvG publiceert over deze risico’s?

„Twaalf jaar geleden was er ook een artikel over. Maar dat had de strekking: we weten nog niet zo veel. Intussen is er meer kennis over, maar die zat verspreid. Bij huisartsgeneeskunde, dermatologie, allergologie. Wij hebben alles bij elkaar geveegd.”