Laatste ontwikkelingen Afghanistan

Verzetsleider Pansjhir-vallei roept op tot ‘nationaal verzet’

In dit blog volgt NRC het laatste nieuws rond Afghanistan. Nu Amerikaanse militairen het vliegveld van Kabul hebben verlaten, spreken westerse regeringen met landen in de regio over evacuaties van vooralsnog achtergebleven ‘helpers’ en anderen die risico lopen.

VS evacueren voor het eerst sinds militaire terugtrekking Amerikaanse burgers

De Verenigde Staten hebben voor het eerst sinds de militaire terugtrekking uit Afghanistan staatsburgers uit het land geëvacueerd. Dat hebben Amerikaanse overheidsbronnen aan persbureau Reuters bevestigd.

Het gaat om vier Amerikanen die via land de grens over zijn gegaan naar een onbekend buurland. Eenmaal de grens over, werden de vier opgewacht door medewerkers van de Amerikaanse ambassade in dat land. Vanwege veiligheidsredenen is niet bekend naar welk land de staatsburgers zijn afgereisd.

Op maandag 30 augustus vertrokken de laatste Amerikaanse militairen na bijna twintig jaar aanwezigheid uit Afghanistan. In de dagen daarvoor probeerden de VS en NAVO-bondgenoten op hectische wijze zoveel mogelijk eigen staatsburgers en Afghanen die met de missie hadden geholpen, te evacueren - wat niet in alle gevallen lukte. Het alsnog evacueren van staatsburgers en Afghanen met geldige uitreispapieren is voor veel NAVO-bondgenoten een lastige kwestie.

Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag (D66) reisde eerder naar de regio af om te pogen de evacuaties door te zetten. Daar sprak een Nederlandse afvaardiging onder meer met leden van de Taliban.

Afghanen betreden eind augustus een Amerikaans vliegtuig om geëvacueerd te worden uit het land. Foto Visar Kryeziu/AP

Afghaanse journalist Fahim Dashti omgekomen in Panjshirvalleigevechten

De Afghaanse journalist en woordvoerder van de anti-Taliban groepering in de Panjshirprovincie Fahim Dashti is op zondag omgekomen bij gevechten in die regio. Dat meldt de belangenorganisatie International Federation of Journalists (IFJ) op haar website, en schrijft persbureau Reuters op basis van het Twitteraccount van de groepering. Een paar dagen voor zijn dood zei Dashti tegen de Indiase televisiezender NDTV dat „historici over ons zullen schrijven als mensen die voor hun land opkwamen tot het eind als we doodgaan”.

Dashti richtte volgens de IFJ een krant op in Kabul na de Amerikaanse invasie van Afghanistan in 2001. Sindsdien heeft hij zich beziggehouden met de vrijheid van meningsuiting en de veiligheid van journalisten in zijn land. Op zijn Twitteraccount deed hij verslag van het conflict in Afghanistan - na zijn overlijden is het account meteen opgeheven.

Woordvoerder van de Taliban Zabihullah Mujahid ontkent dat Dashti is omgekomen bij het geweld van de gevechten in de Panjshirvallei, schrijft persbureau Reuters. Hij zou volgens Mujahid zijn overleden bij een „geschil tussen twee commandanten in Panjshir”.

Verzetsleider Panjshir-vallei roept op tot ‘nationaal verzet’

Ahmed Massoud is teruggekomen op zijn oproep van gisteren om te onderhandelen met de Taliban. In een audiobericht op zijn Facebookpagina, geciteerd door persbureau AFP, roept de leider van het Nationaal Verzetsfront Afghanistan op tot „nationaal verzet voor waardigheid, vrijheid en voorspoed”. Zijn verzetsgroep probeert de Panjshir-vallei uit

De Taliban toonden volgens Massoud hun „ware aard” na zijn oproep: „Direct erna begonnen ze een grootschalig militair offensief, waarbij vele mensen om het leven kwamen, waaronder mijn naaste familieleden”. Ook bekritiseerde Massoud in zijn boodschap de internationale gemeenschap, die de Taliban volgens hem „een verderfelijke kans” op politieke legitimiteit heeft gegeven.

In en om de Panjshir-vallei is de afgelopen dagen hevig gevochten tussen de Taliban en het verzetsfront van Massoud. Berichten daarover zijn niet te verifiëren, omdat de communicatiemogelijkheden in de provincie zijn afgesloten. De Taliban claimden maandag de vallei te hebben veroverd, terwijl het Nationaal Verzetsfront dat ontkent. De noordelijke regio kent een lange geschiedenis van verzet. Tijdens de Sovjetinvasie tussen 1980 en 1989 hield de iconische vader van Massoud, Ahmad Shah Massoud, de Russen buiten de deur. Hij werd in 2001 vermoord, maar ook tijdens het vorige Taliban-bewind, eind jaren ’90, werd de vallei niet ingenomen.

Ahmad Massoud groet het publiek tijdens een bijeenkomst in 2019. Foto Mohammad Ismail/Reuters

IND keurt eerste asielaanvragen van 13 Afghanen goed

De Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) heeft de eerste dertien asielaanvragen van Afghaanse evacués goedgekeurd. Dat schrijft de instantie maandag in een verklaring. De evacués, die zijn vertrokken nadat de Taliban in Afghanistan de macht hadden overgenomen, zijn vrijdag door de IND op de hoogte gesteld. Ze verblijven op de Legerplaats de Harskamp in Ede. Volgens de IND gaat het om twee gezinnen en één individu. Verdere persoonlijke details over hen zijn niet bekendgemaakt door de dienst, omwille van hun privacy.

Van ruim 1.900 andere evacués is inmiddels de zogeheten voorregistratie afgerond. Dat houdt in dat hun namen en verblijfslocaties zijn vastgesteld. De marechaussee werkt er de komende tijd aan om de groep verder te identificeren, bijvoorbeeld aan de hand van vingerafdrukken. Daarnaast inventariseert de IND de evacués op „veiligheid en openbare orde”.

Als de algemene eerste fase in de asielprocedure is doorlopen, volgt een individueel traject. Daarbij worden de evacués verhoord door de IND. De dienst heeft daarvoor vijftig werknemers vrijgemaakt. Na de gesprekken kunnen zij „over het algemeen vrij snel” een conclusie trekken over de asielaanvraag. Na goedkeuring daarvan vertrekken de evacués uit Harskamp, dat een tijdelijke opvanglocatie is.

Taliban roepen officieel overwinning uit over Panjshir-vallei

De Taliban hebben maandag officieel de overwinning uitgeroepen over de Panjshir-vallei, het enige gebied in Afghanistan dat nog niet handen was van de fundamentalistische groepering. Dat schrijft Talibanwoordvoerder Zabihullah Mujahid maandag in een verklaring op Twitter.

Volgens Mujahid is de Panjshir-vallei „nu volledig uit het slop van oorlog” en zullen de burgers voortaan „in vrijheid, vrede en welvaart” kunnen leven. Hij schrijft dat niemand hoeft te vrezen voor discriminatie door de Taliban. „Het zijn allemaal onze broeders en we zullen samenwerken. Voor één land en één doel.”

Het Nationaal Verzetsfront (FNR), de verzetsbeweging in de Panjshir-vallei, schrijft maandag in een reactie op Twitter dat de strijd tegen de Taliban zal doorgaan. Het FNR heeft naar eigen zeggen nog altijd „strategische posities” in het gebied in handen, maar wat daarmee precies wordt bedoeld, is niet duidelijk. Vrijdag beweerden Talibaningewijden tegen persbureau Reuters ook al de inname van de vallei, gelegen op tachtig kilometer ten noorden van hoofdstad Kabul. Die overwinning werd toen door het FNR tegengesproken.

De Panjshir-vallei is van origine de thuisbasis van het FNR. Het gebied is niet eerder in vijandelijke handen gevallen, noch tijdens de Sovjetbezetting in de jaren ’80, noch onder de komst van de Taliban tien jaar later. Met de geclaimde overwinning van de Taliban maandag zou deze trend zijn gebroken.

Leider verzet Panjshir-vallei roept op tot onderhandelingen

Ahmad Massoud, die het verzet tegen de Taliban in de Panjshir-vallei leidt, heeft gezegd open te staan voor onderhandelingen met de nieuwe Afghaanse machtshebbers. Dat meldt persbureau Reuters. De afgelopen dagen is hevig gevochten in en nabij de Panjshir-vallei, het enige deel van Afghanistan dat de Taliban nog niet hebben veroverd.

Op zondag schreef Massoud dat zijn Nationaal Verzetsfront van Afghanistan (NRFA) openstaat voor onderhandelingen „om een duurzame vrede te bereiken”. Het is niet bekend hoe de Taliban op dit voorstel hebben gereageerd. De afgelopen dagen meldden Talibanstrijders al dat ze tot de hoofdstad van de vallei waren doorgedrongen, iets dat vooralsnog niet bevestigd kan worden.

Een dag eerder sprak Mark Milley, de hoogste generaal van het Amerikaanse leger, dat hij de toekomst van Afghanistan somber inziet. Hij zei dat een burgeroorlog „waarschijnlijk” was en dat hij zich afvroeg of de Taliban hun macht kunnen consolideren. „Ik denk dat er op zijn minst een grote kans is op een bredere burgeroorlog en dat zal dan weer leiden tot omstandigheden die kunnen leiden tot een heroprichting van Al-Qaida of een groei van ISIS of andere terroristische groeperingen”, zei hij in een interview met Fox News.

Strijders van de Afghaanse oppositie bij de Panjshir-vallei. Foto Ahmad Sahel Arman/AFP

Binnenlands vliegverkeer vanaf luchthaven Kabul weer hervat

Het binnenlandse vliegverkeer vanaf de luchthaven in de Afghaanse hoofdstad Kabul is weer opgestart. Persbureau AP meldt dat zaterdag de eerste vliegtuigen van de Afghaanse staatsmaatschappij Ariana zijn vertrokken naar de provincies Herat, Kandahar en Balkh. Zondag staan opnieuw drie vluchten gepland.

De toestellen zijn opgestegen zonder dat het radarsysteem op de luchthaven weer in gebruik is genomen, vertelde een op de luchthaven gestationeerde manager van Ariana aan AP. Het systeem werd volgens de Taliban gesaboteerd door de Amerikaanse militairen, vlak voordat zij afgelopen maandag definitief uit Afghanistan vertrokken. Sindsdien vonden er geen vluchten meer plaats van en naar Kabul.

De hervatting van het vliegverkeer is mogelijk door de komst van luchtvaarttechnici uit Qatar en Turkije. Volgens de Verenigde Naties is hun aanwezigheid cruciaal om Afghanistan via de lucht van humanitaire hulp te kunnen voorzien. Of in de nabije toekomst ook commerciële vluchten van en naar Kabul weer mogelijk zijn, is nog niet duidelijk.

De ingang van Hamid Karzai International Airport op 4 september 2021. Foto West Asia News Agency via Reuters

‘Aankondiging over nieuwe Taliban-regering met een week uitgesteld’

Nog altijd is geen formele duidelijkheid over de nieuwe regering die de Taliban in Afghanistan voor ogen staat. De Indiase krant Times of India schrijft zaterdag, op basis van opmerkingen van een woordvoerder van de beweging, dat een officiële bekendmaking van bewindslieden nog een week op zich laat wachten. Zabiullah Mujahid gaf volgens de krant geen verdere details over het „uitstel van een week”. Afgelopen week werd Abdul Ghani Baradar, een van de medeoprichters van de Taliban, door anonieme bronnen van de internationale persbureaus aangewezen als te verwachten hoofd van de Taliban-regering die in Kabul moet worden geïnstalleerd. Uit diezelfde berichtgeving klonk de verwachting dat andere posten van een bestuurlijke raad deze zaterdag bekend zouden worden aangekondigd.

Sinds de Taliban op 15 augustus de Afghaanse hoofdstad innamen en daarmee de macht grepen in het land, heeft de beweging meerdere beloftes gedaan over het nieuwe regime. Dat zou „inclusief” worden, en respect en bescherming bieden aan vrouwen en minderheden in het land. Vooralsnog wordt ook contact gezocht met de internationale gemeenschap om tot een invulling te komen die ook daarvoor acceptabel is - al is dat juist een proces dat zorgt voor de vertraging van de bekendmaking, volgens de analyse van de Times of India. Antony Blinken, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, stelde afgelopen vrijdag dat van de Taliban nu dergelijke exclusiviteit en medewerking op het gebied van internationale terrorismebestrijding kan worden verwacht. Zijn Britse ambtgenoot Dominic Raab zei af te wachten of op de mooie woorden ook dezelfde daden zouden volgen.

Lees ook: EU schuift frustratie opzij en gaat praten met de Taliban

Het is aannemelijk dat een raad in het leven wordt geroepen, zoals ook tijdens het vorige bewind het geval was, maar er zijn nog geen namen genoemd voor dit orgaan dat de rol van een kabinet zou vervullen. Baradar geeft nu leiding aan het politieke bureau van de Taliban dat in Doha opereert. In de hoofdstad van Qatar zijn momenteel meerdere diplomatieke missies van westerse landen neergestreken, na de recente evacuaties van ambassadepersoneel uit Afghanistan zelf. Zo wordt in Doha wel overleg gevoerd met de Taliban door deze overheden, al heeft nog geen land of verbond, zoals de Europese Unie of NAVO, de beweging erkend als nieuwe gezaghebber in Afghanistan.

Straatbeeld in Kabul: een vrouw en kind gaan over straat, gefotografeerd op 4 september van dit jaar.
Foto Reuters
Straatbeeld in Kabul: Taliban-bewakers houden toezicht op een markt waar geld wordt gewisseld, gefotografeerd op 4 september.
Foto Reuters

Luchthaven in Kabul weer open voor binnenlandse vluchten en noodhulp

Een technisch team is er volgens de ambassadeur van Qatar, die momenteel aanwezig is in Afghanistan, in geslaagd om de luchthaven in Kabul te heropenen voor hulpgoederen. Dat meldt Al Jazeera zaterdag.

De landingsbaan is gerepareerd, aldus de ambassadeur, waardoor het binnenlands vliegverkeer weer langzaamaan opstart. De luchthaven van Kabul was gesloten sinds de laatste troepen van de Verenigde Staten zich terugtrokken uit het land. Vrijdag liet luchtvaartmaatschappij Ariana Afghan Airlines als eerste weten weer binnenlandse vluchten mogelijk te maken.

‘Zeventien doden en tientallen gewonden bij overwinningsschoten in Kabul’

Talibanstrijders hebben vrijdag in de Afghaanse hoofdstad Kabul ‘feestelijke’ schoten gelost en daarbij zeker zeventien mensen gedood. Tientallen anderen zouden gewond zijn geraakt. Dat melden persbureau Reuters en het Afghaanse Shamshad TV zaterdag. Meer informatie over de slachtoffers is niet bekend.

Ook in de Afghaanse provincie Nangarhar, ten oosten van Kabul aan de grens met Pakistan, zijn volgens een ziekenhuiswoordvoerder luchtschoten gelost. Daarbij zou een tiental mensen gewond zijn geraakt. De gebeurtenissen hebben vrijdag een reactie uitgelokt van Talibanwoordvoerder Zabihullah Mujahid, die strijders via Twitter opriep niet in de lucht te schieten, maar God in plaats daarvan te bedanken. „Kogels kunnen burgers verwonden, dus schiet niet onnodig.”

Talibanstrijders waren mogelijk opgetogen door onbevestigde berichten over de verovering van de Panjshir Vallei, het enige gebied in Afghanistan dat nog niet in handen was van de fundamentalistische groepering. Deze regio ten noorden van Kabul zou inmiddels volledig zijn ingenomen door de Taliban, claimden drie strijders vrijdag in gesprek met Reuters. De verzetsbeweging ter plaatse ontkent de geruchten.

Talibanstrijders bij een controlepost in Kabul. Foto Stringer/EPA

Aanhoudende gevechten in de Panjshir Vallei, onduidelijkheid over positie lokaal verzet

In de Afghaanse Panjshir Vallei woeden nog steeds gevechten tussen de Taliban en de verzetsbeweging. De Panjshir Vallei is de laatste regio in het land dat niet onder het Taliban-bewind staat. Vrijdag claimen de Taliban het gebied te hebben veroverd, al ontkent de verzetsbeweging dat. Drie bronnen binnen de Taliban hebben tegenover persbureau Reuters de overwinning in het gebied uitgeroepen. „De onruststokers zijn verslagen en Panjshir is nu onder onze heerschappij”, zou een van hen hebben gezegd. Leiders van het verzet ontkrachten het bericht van de Taliban.

In een videoboodschap, die hij naar een BBC-journalist heeft gestuurd, zegt de voormalige vicepresident van Afghanistan Amrullah Saleh dat het verzet staande is gebleven. „We hebben ze weerstaan.” Ahmad Massoud, een van de leiders van de verzetsbeweging, plaatste op Twitter dat het nieuws van de Talibanoverwinning „een leugen” is. „De dag dat zij Panjshir overnemen zal mijn laatste dag hier zijn.” Massoud is een zoon van de legendarische legercommandant Ahmed Shah Massoud, die in Afghanistan bekend stond als de Leeuw van Panjshir. In 2001 werd hij vermoord door Al-Qaida.

Volgens internationale persbureaus en daar aanwezige verslaggevers, klonken in Kabul deze avond „feestvierende geweerschoten”. Dat kan te maken hebben met de aankomst van Talibanleider Hibatullah Akhundzada in de stad, schrijft Sharif Hassan die voor The New York Times in Afghanistan zit, of het uitroepen Mullah Baradar tot Talibanregeringsleider. „Maar sommigen zeggen dat Panjshir gevallen is”.

Lees ook: Verzet in Panjshir Vallei gaat door

De verzetsbeweging voeren een strijd met de Taliban. Foto Ahmad Sahel Arman/AFP

NAVO-baas niet blij met plannen EU voor interventiemacht

NAVO-baas Jens Stoltenberg is geen voorstander van Europese plannen voor het opzetten van een eigen troepenmacht die snel kan ingrijpen. Dat heeft hij vrijdag gezegd in een interview met persbureau Reuters. In november praten EU-defensieministers over de eventuele oprichting van een gezamenlijke interventiemacht, die snel zou kunnen ingrijpen.

Aanleiding voor het plan voor een defensiesamenwerkingsverband is de situatie in Afghanistan, waarbij Europese landen afhankelijk waren van de militaire inzet van de Verenigde Staten. In vergelijkbare scenario’s in de toekomst hoopt de EU autonomer te kunnen opereren met zo’n interventiemacht.

„We verwelkomen grotere defensie-inspanningen van de EU, maar dat kan de NAVO niet vervangen”, vindt Stoltenberg. „Dat moet niet dubbelen met de NAVO, omdat we maar één verzameling van troepen hebben, onze middelen zijn schaars.” Het overgrote deel van de EU-lidstaten maakt ook deel uit van de NAVO.

De Europese troepenmacht zou ongeveer 5.000 manschappen moeten tellen, de NAVO heeft bijna 3,5 miljoen medewerkers ter beschikking. Niet alle EU-landen staan achter de plannen voor een gezamenlijke troepenmacht, vooral de Oost-Europese lidstaten zijn terughoudend, uit angst om de banden met de VS te beschadigen.

Jens Stoltenberg, secretaris-generaal van de NAVO. Foto Francisco Seco/EPA

EU wil gezamenlijk platform in Kabul opzetten

De Europese Unie wil een gezamenlijke vertegenwoordiging in Kabul opzetten om contact te onderhouden met de Taliban. Dat hebben buitenlandministers van de Europese Unie vrijdag met elkaar besproken in Slovenië. Voor contact met de Taliban hebben de politici wel een aantal voorwaarden opgesteld, meldt persbureau AP.

Zo moeten de Taliban mensenrechten en de rechtsstaat respecteren, net als persvrijheid. De EU vindt daarnaast dat Afghanistan geen basis mag zijn voor „export van terrorisme naar andere landen”, ook moeten de Taliban de georganiseerde misdaad in bedwang houden en drugs- en mensensmokkel voorkomen. „De toekomst van Afghanistan blijft een belangrijke kwestie voor ons”, zei EU-buitenlandchef Josep Borrell. „Het raakt ons, het raakt de regio, de internationale stabiliteit en het heeft een directe impact op de Europese veiligheid.” Tegelijkertijd wil de EU zich ook blijven inzetten voor de Afghaanse bevolking, zei hij.

De EU richt zich nu voornamelijk op het leveren van hulpgoederen aan Afghanistan en het garanderen van een veilige vlucht van mensen die het land nog uit willen. Ondertussen willen de ministers ook voorkomen dat er een massale vluchtelingenstroom naar Europa komt.

De Europese buitenlandministers poseren voor een foto in Slovenië. Foto Darko Bandic/AP Photo

Lokale luchtvaartmaatschappij biedt weer vluchten binnen Afghanistan aan

Luchtvaartmaatschappij Ariana Afghan Airlines heeft aangekondigd vanaf vrijdag weer binnenlandse vluchten te maken in Afghanistan. Dat meldt het bedrijf aan persbureau AFP. Het is de eerste vliegmaatschappij die weer vluchten gaat maken, sinds de Taliban drie weken geleden Kabul overnamen.

„We hebben groen licht gekregen van de Taliban en de luchtvaartautoriteiten”, zegt een woordvoerder van Ariana tegen AFP. Na de inname van Kabul kwam de binnenlandse luchtvaart vrijwel geheel stil te liggen. Het is nog niet bekend of andere maatschappijen ook weer gaan vliegen. Ariana is een vrij klein bedrijf, dat vanwege gebrekkige veiligheid op de zwarte lijst van de Europese Unie staat. Ook in de Verenigde Staten mag het niet vliegen.

De Verenigde Naties hebben donderdag bekendgemaakt dat er vanuit de Pakistaanse hoofdstad Islamabad weer vluchten met hulpgoederen en medicijnen naar Afghanistan gaan, meldt persbureau AP. De VN heeft de luchthavens van Mazar-i-Sharif in het noorden en Kandahar in het zuidoosten als bestemming gekozen. Er zijn donderdag al zeker drie vluchten geweest en de organisatie wil snel meer goederen afleveren. Aan de heropening van het vliegveld van Kabul wordt nog gewerkt.

Een vliegtuig van Ariana vertrekt vanaf luchthaven Kabul, een dag voor de inname van de hoofdstad door de Taliban. Foto Wakil Kohsar/AFP

Welkom in een nieuw blog

De redactie van NRC volgt de ontwikkelingen in Afghanistan en berichten over evacuaties uit het land, na terugtrekking van buitenlandse troepenmachten, op de voet. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Sigrid Kaag (d66) ging eerder deze week naar Qatar, waar een groot deel van diplomatieke werkzaamheden nu plaatsvindt: de Nederlandse ambassade zit tijdelijk daar om nog te kunnen assisteren bij volgende evacuaties, net als teams van andere landen. Ook de Taliban hebben een vertegenwoordiging in Qatar.

Lees ook: Relatie met Taliban maakt Qatar populair

Kaag reisde ook naar andere landen in de regio. Donderdag maakte zij bekend dat Nederland aan Turkije en Qatar hulp heeft aangeboden bij het beveiligen en beheren van de luchthaven van Kabul.

Lees hier het vorige blog over Afghanistan terug