RIVM: concentratie schadelijke stoffen rondom staalfabriek Tata ‘ongewenst’

Vervuiling Nieuw onderzoek naar schadelijke stoffen in de omgeving van Tata Steel maakt de positie van de staalfabriek nog precairder.

De fabriek van Tata Steel in IJmuiden.
De fabriek van Tata Steel in IJmuiden. Foto Olaf Kraak / ANP

In de omgeving van de Nederlandse staalfabriek van Tata Steel komen meer potentieel schadelijke stoffen voor dan elders in Nederland. De blootstelling van spelende kinderen aan lood en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (pak’s) is zo groot dat deze „ongewenst” is voor de gezondheid. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM dat donderdag is gepubliceerd.

Het RIVM heeft in verschillende onderzoeken de leefomgeving bekeken rondom de Noord-Hollandse staalfabriek. In de jongste studie keek het milieu- en gezondheidsinstituut specifiek naar het zichtbare stof – dus niet naar fijnstof – dat neerslaat in de omgeving van Tata Steel.

Het RIVM concludeert dat in Wijk aan Zee, IJmuiden, Beverwijk en Velsen-Noord de concentraties pak’s en metalen – waaronder lood, vanadium, ijzer, mangaan en strontium – hoger zijn dan buiten de streek. Met name Wijk aan Zee, vlak naast de staalfabriek, zijn van sommige metalen wel twintig tot honderd keer hogere waardes gemeten. Van de stoffen die het RIVM onderzocht, is bekend dat ze vrijkomen bij het maken van staal.

Het onderzoeksinstituut bekeek ook hoe schadelijk de gemeten concentraties kunnen zijn voor spelende kinderen. Anders dan fijnstof is zichtbaar stof moeilijk in te ademen; het is met name gevaarlijk voor spelende kinderen die bijvoorbeeld vieze handen hebben.

Twee stoffen schadelijk

Het RIVM bekeek dergelijke ‘speelscenario’s’ en concludeert dat van twee stoffen de concentraties schadelijk zijn: lood en pak’s. Bij die laatste gaat het om een zeer miniem verhoogd risico op kanker. Voor de hoeveelheden lood zijn de risico’s serieuzer, aldus het RIVM: ook lage blootstelling eraan kan leiden tot neurologische ontwikkelingsstoornissen. Dat geldt zeker kinderen, omdat hun zenuwstelsel nog in ontwikkeling is.

De staalfabriek van Tata Steel (circa 8.000 werknemers) ligt al langer onder vuur vanwege de impact op de omgeving. Eerder bleek al uit RIVM-onderzoek dat de concentraties fijnstof in de omgeving van de fabriek relatief hoog zijn en dat omwonenden vaker gezondheidsklachten hebben. Ook komt in de omgeving volgens de GGD vaker longkanker voor. Beide onderzoeken wijzen ook op mogelijke andere oorzaken dan Tata Steel, zoals het hoge percentage rokers in de regio.

De nieuwe studie maakt de positie van Tata Steel, dat 7 procent van de nationale CO2-uitstoot voor z’n rekening neemt, nog precairder. In een eerste reactie toonde de Noord-Hollandse gedeputeerde Jeroen Olthof (gezondheid en milieu, PvdA) zich zeer kritisch op de fabriek. „Kan staalindustrie in de IJmond nog bestaan?”, schreef hij in een verklaring. „Wat mij betreft alleen nog als de nadelige effecten op de gezondheid en de leefomgeving zo snel mogelijk en zoveel mogelijk verminderen.”

Lees ook deze analyse: Tata Steel, fabriek zonder vrienden

Politiek ingrijpen

Volgens Olthof moet de landelijke politiek ingrijpen. Omdat Tata Steel doorgaans aan wettelijke (Europese) normen voldoet, is het voor de provincie niet gemakkelijk iets te doen.

Demissionair staatssecretaris Steven van Weyenberg (Infrastructuur en Waterstaat, D66) zegt op korte termijn in gesprek te willen gaan met Tata Steel en de provincie. Hij noemt het nieuwste RIVM-rapport over stof in IJmond „zeer zorgelijk” en vindt dat staal maken niet ten koste van de gezondheid van omwonenden mag gaan. „Dit kan zo niet en moet echt anders. Dit rapport laat de noodzaak zien om scherper aan de wind te varen als het gaat om wat Tata Steel mag uitstoten. Die ruimte biedt dit rapport de provincie ook. De Inspectie Leefomgeving en Transport gaat de provincie daar bij helpen”, schrijft de staatssecretaris in een verklaring.

Tata Steel Nederland zegt donderdag in een reactie het RIVM-rapport „zeer serieus” te nemen. „We begrijpen dat omwonenden en met name de inwoners van Wijk aan Zee zich naar aanleiding van dit rapport zorgen maken over hun gezondheid en die van hun kinderen en delen deze zorg.” Het bedrijf „voelt de urgentie voor verbetering” en stelt hiervoor reeds maatregelen te hebben genomen. „De urgentie is met dit rapport alleen maar groter geworden.” Tata Steel zegt verder in gesprek te willen gaan met de overheid, provincie en omwonenden. Het bedrijf wees er eerder op dat het 300 miljoen euro investeert in reductie van de overlast, en dat de stofuitstoot daardoor de laatste tijd al is afgenomen.

Met medewerking van Chris Koenis. Het bericht is later aangevuld met reacties van staatssecretaris Van Weyenberg en Tata Steel.