Volgens deze radicale mannengroep horen zwarte mannen en lesbische vrouwen niet thuis in Rusland

Rusland Een Russische mannengroep voert online haatcampagnes tegen bedrijven die minderheden in hun reclames tonen. Maar niet iedereen laat zich intimideren.

Een lesbisch gezin uit Moskou figureerde in een hummusreclame van ecosupermarkt VkusVill. Na een haatcampagne vluchtte de familie naar Spanje.
Een lesbisch gezin uit Moskou figureerde in een hummusreclame van ecosupermarkt VkusVill. Na een haatcampagne vluchtte de familie naar Spanje. Foto Nacho Doce/Reuters

Mag een zwarte man reclame maken voor sushi? En een lesbische vrouw voor hummus? Die vragen houden Rusland deze zomer in zijn greep, nadat de radicale mannengroep ‘Mannelijke Staat’ de aanval opende op restaurantketens en voedselbedrijven.

Vorige week richtte de actiegroep, verenigd op chatapp Telegram, zijn pijlen op twee sushiketens die in hun reclames gebruikmaakten van zwarte modellen. De Siberische keten Yobidoyobi plaatste een foto van een zwarte man met drie witte vrouwen. „Vinden jullie het soms normaal dat een Afro-Amerikaan wordt omringd door witte, Slavische vrouwen?”, vroeg Vladislav Pozdnjakov, aanvoerder van de groep, aan zijn tienduizenden mannelijke volgers.

Daarop bombardeerden de leden van de groep het restaurant met een haatcampagne. Ze verweten Yobidoyobi „promotie van multiculturalisme”, plaatsten slechte reviews, belaagden de website met DDoS-aanvallen en stuurden doodsbedreigingen naar de eigenaar en naar de modellen. Yobidoyobi ging overstag. Het bedrijf bood zijn excuses aan „aan alle Russen” en verwijderde de gewraakte foto.

Meteen daarna dirigeerde Pozdnjakov zijn virtuele ‘soldaten’ naar sushiketen Tanuki, die zestig restaurants heeft in Moskou en meerdere buitenlandse vestigingen. Tanuki maakte niet alleen reclame met een zwart model, maar verpakte zijn sushi ook in doosjes met regenboogkleuren. Pozdnjakov dreigde Tanuki te zullen „platleggen” als de keten zich niet zou verontschuldigen bij de „Russische natie voor het opleggen van uitheemse waarden”. Daarnaast bedreigde hij voedselleverancier Yandex.Eda, onderdeel van internetgigant Yandex, en eiste hij dat deze zou stoppen met het aanbieden van Tanuki’s sushi.

Sushiketen Tanuki weigerde in te binden en plaatste de tekst: „Dit bericht komt van een bedrijf dat lak heeft aan bedreigingen en oproepen om content te verwijderen.” Beeld Instagram

Bodybuilder

Over de definitie van deze virtuele moraalpolitie lopen de meningen in Rusland uiteen. Aanhangers, meest mannen, zien in de groep een vorm van eerherstel voor het patriarchaat. Tegenstanders, vooral vrouwen en minderheden, zien het als vergaarbak van gefrustreerde, agressieve mannen. Vast staat dat de groep veel morele en ook financiële schade aanricht.

De groep ‘Moezjskoje Gosudarstvo’ werd in 2016 opgericht door de dertigjarige bodybuilder en blogger Vladislav Pozdnjаakov uit Nizjni Novgorod. Onder het pseudoniem Dokter Vlad – zijn profielfoto toont hem in felblauw dokterspak – kreeg hij op Russische sociale media in een mum van tijd duizenden, overwegend mannelijke, volgers. Hij bedacht een logo: een zwarte adelaar met ‘MG’ in runetekens, ging vloggen op YouTube en begon later een eigen Telegramkanaal dat inmiddels bijna honderdduizend abonnees telt.

Een tijdlang hield Pozdnjakov zich onledig met het opsporen en publiekelijk te schande maken van Russische pornoactrices. Tijdens het WK in 2018 kreeg zijn groep bekendheid door Russische vrouwen te slutshamen die zich inlieten met buitenlandse voetbalfans. Volgens Pozdnjakov hoort de Russische vrouw iemand te zijn „die als maagd in het huwelijk treedt, trouw is aan haar echtgenoot en leeft volgens patriarchale waarden”, citeerde de Russische nieuwssite Lenta. Alle andere vrouwen zijn in Pozdnjakovs optiek vulgaire ‘Natasja’s’, te herkennen aan overdadige make-up, hoge hakken en lange nagels. Ironisch genoeg is Pozdnjakov zelf geen voorstander van het huwelijk. Hij roept zijn volgers op geen vaste relaties aan te knopen, om afhankelijkheid van vrouwen te vermijden.

Prototype machoman

Radicale en minder radicale mannengroepen floreren al jaren in Rusland. Die trend is volgens deskundigen deels te danken aan de steeds zichtbaarder wordende vrouwen- en lhbt-beweging, waardoor de Russische man zich bedreigd voelt. Maar vooral aan de militaire machocultuur die de Russische politieke elite, president Poetin voorop, al jaren gretig uitdraagt. Mannen worden aangemoedigd Moeder Rusland te beschermen, vrouwen moeten ervoor zorgen dat Rusland in ‘pure’, Slavische vorm blijft voortbestaan.

Uithangbord is Vladimir Poetin zelf, die zich graag laat fotograferen als onafhankelijke macho. Een die zich omringt met wilde dieren en militairen, maar zonder echtgenote aan zijn zijde. „[Rusland] is voortdurend in oorlog, met zichzelf en met de rest van de wereld”, schreef socioloog Zjanna Tsjernova op de Russische nieuwssite Lenta over de trend. Een idee dat wordt gesterkt door een „conservatief, traditioneel en grotendeels archaïsch genderbeleid, waarin vrouwen en het vrouwelijk lichaam worden onderworpen aan toezicht van mannen.”

Lees ook: Op huiselijk geweld staat in Rusland straks alleen een boete

Hoewel de Russische machoman zich gesteund weet door het Kremlin, trok de groep van Pozdnjakov meermaals de aandacht van veiligheidsdienst FSB en de rechter. In 2018 kreeg Pozdnjakov twee jaar voorwaardelijk wegens het oproepen tot geweld tegen en het vernederen van vrouwen. Die straf werd een jaar later echter alweer opgeheven, toen president Poetin ‘extremisme’ als misdaad deels decriminaliseerde. In 2017 verdween huiselijk geweld al deels uit het wetboek van strafrecht.

Dergelijk regeringsbeleid draagt bij aan een giftige atmosfeer, waarin progressieve, woke Russen het onderspit delven. In juli kreeg een lesbisch gezin uit Moskou de giftige cocktail van vrouwen- en lhbt-haat over zich heen, toen het figureerde in een hummusreclame van ecosupermarkt VkusVill, die ook een vestiging in Amsterdam heeft. Een gewaagde keuze van de keten, aangezien het ‘propageren’ van homoseksualiteit onder minderjarigen in Rusland verboden is. De advertentie verscheen daardoor alleen met het label 18-plus. ‘Mannelijke Staat’ lanceerde een haatcampagne tegen de twee moeders, drie dochters en kleindochter, die daardoor met de dood en verkrachting werden bedreigd. Het gezin vluchtte begin augustus naar Spanje. VkusVill bond in. De foto werd omgeruild voor eentje met een heterogezin.

Lees ook: ‘Achter deze nieuwe melkboer met lokale producten schuilt een Russische start-up’

In het politiek-maatschappelijke spanningsveld tussen progressief en conservatief Rusland is het voor bedrijven lastig manoeuvreren. Dat niet iedereen zich laat intimideren, bewees sushiketen Tanuki deze week. De keten weigerde excuses aan te bieden of foto's te verwijderen. In plaats daarvan lanceerde het bedrijf woensdag de hashtag #IkBenWijZijnTanuki en roept Russen op om bij chatapp Telegram een blokkade van de groep van Pozdnjakov te eisen. Tanuki kreeg bijval van de ombudsman voor het mkb, die dinsdag opriep tot vervolging van de groep. In een lauwe reactie zei Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov dat „als er wetsovertredingen zijn begaan”, die bestraft dienen te worden. Donderdag werd Pozdnjakov opgepakt, toen hij de grens met Azerbeidzjan wilde oversteken.