Opinie

Een burgemeester die haar eigen agenten niet vertrouwt

Christiaan Weijts

‘Quis custodiet ipsos custodes?’ Tijdens de George Floyd-protesten vorige zomer kraste iemand dit citaat van Juvenalis onder het ‘I Can’t Breathe’ op een muur in Washington. Wie bewaakt de bewakers?

Het origineel is een tikje minder woke. Dat filosofeert over het opsluiten van vrouwen om hun overspelige aard te beteugelen, maar ja, dan gaan ze natuurlijk subiet met die bewakers van bil. Lastig, lastig… logisch doorgeredeneerd heb je een Droste Cacao-leger aan wachters nodig voor één amorele aandrift.

Satire: Juvenalis is er de uitvinder van. Maar ons eigen Amsterdam is nu alle satire voorbij. Sinds woensdag gaan agenten er preventief fouilleren op kapmessen en pistolen. Uit angst voor etnisch profileren bij deze proef lopen er ‘burgerwaarnemers’ mee. En omdat de politiebonden zich hierdoor gewantrouwd voelen, sturen die waarnemers mee om – echt waar – weer op die burgerwaarnemers toe te zien.

Dat zal indruk maken, zo’n stoet van uniformen en hesjes, gekneveld in elkaars wantrouwen. Plukken ze echt wel blind en onbevangen elke achtste of twaalfde passant? Is dat toevallig het bejaarde omaatje, dan mag zij haar boodschappentrolley leegschudden, en scheurt het scootertuig er lachend vandoor. De wakkere burgerwacht zet zijn tevreden vinkje.

Natuurlijk, bij de politie komen racistische vooroordelen voor. Maar is dit de remedie? We offeren professionele risico-inschatting op aan de argwaan van burgers, die niet gescreend blijken, en die lukraak mee mogen op volgorde van aanmelding. Protocollen krijgen ze niet. „Ze worden niet geïnstrueerd over waar ze tijdens het waarnemen op moeten letten”, zegt een woordvoerder van de burgemeester in Trouw.

We sturen vogelaars mee als copiloot.

De gemeenteraad was al tegen het preventief fouilleren an sich. De burgemeester vond, terecht, het veiligheidsrisico zo zwaar wegen dat zij de raad besloot te passeren. Een zeldzaamheid, en daarom vond zij dat zij de critici tegemoet moest komen. Een knieval aan het PvdA-plan voor burgerwaarnemers, gevolgd door een knieval voor de gepikeerde politiebonden.

Zo baren goede bedoelingen en de doorgeschoten angst om incorrect te zijn een wangedrocht. Wat blijft hangen, is de zweem van een burgemeester die haar eigen agenten niet vertrouwt. Waarom wij dan nog wel?

Lachende derde is de moordenaar van overmorgen. Scholieren met machetes, jeugdbendes, minderjarigen met vuurwapens: dáár begint het. De Amsterdamse politie schijnt redelijk in beeld te hebben waar die groepen zich ophouden. Dáár gericht preventief kunnen fouilleren – en dat kan best zonder meteen op huidskleur te discrimineren – dat is wat de politie wil, dat kan misschien als versperring werken op hun criminele pad. Want volgens Juvenalis bereikt niemand inééns de hoogste trap van de ondeugd. Kras dat maar in een muurtje. ‘Nemo repente fuit turpissimus.’

Christiaan Weijts schrijft elke vrijdag op deze plek een column.