Recensie

Recensie Boeken

Een meisje weet een heel dorp te ontwrichten

Koen Caris Dit slim gecomponeerde en spannende romandebuut draait om de belevingswereld van een introverte 17-jarige jongen die zijn zus heeft verloren. Wat zo stil en rustig begint krijgt een ijzingwekkend vervolg.
Een regenachtige lucht in Brussel, België
Een regenachtige lucht in Brussel, België

Broeierig is het woord. Stenen eten, de debuutroman van Koen Caris (1988), benauwt op een bijzondere manier. De gegevenheden zijn bekend, een geïsoleerd gelegen dorpje in het groen met gebaande paden, verveelde jongeren en brave burgers: hun ouders. De school, het eindexamen in een snikhete gymzaal, de feesten die erop volgen en aldoor de angst van de jongeren om anders te zijn, om buiten de groep te vallen. Opgemerkt willen ze worden, maar tegelijkertijd ook juist liefst helemaal niet, zoals het zeventienjarigen betaamt. Ben, de hoofdpersoon, valt alleen al drie jaar lang tegen wil en dank op. Zijn oudere zus is toen voor de trein gesprongen, op de avond van haar achttiende verjaardag. Nu zit hij zelf voor zijn eindexamen.

Caris, die tot nu toe hoorspelen en theaterteksten schreef, schrijft ingehouden en geraffineerd. Je leest steeds bijna over dingen heen: ‘Staand aan het aanrecht stouw ik het ontbijt naar binnen. We zitten eigenlijk nooit meer aan de eettafel. Ma eet sowieso maar weinig en hij is hoe dan ook te groot voor twee.’ Voor twee? De vader blijkt na de dood van zijn dochter te zijn weggelopen. Hij heeft zijn zoon wel gevraagd om mee weg te lopen, maar die begreep dat pas later. Het is knap hoe Caris informatie spreidt. Stenen eten is opvallend slim gecomponeerd.

Behendig blijft Caris binnen de belevingswereld van Ben. Ben leeft besmuikt. Niemand hoeft iets van zijn binnenwereld te merken. In zijn keer op keer bekeken lievelingsdocumentaire leggen leden van een Amerikaanse legereenheid uit hoe je martelingen kunt doorstaan. Ze hebben ‘een grot ontdekt diep in zichzelf waar ze zich kunnen terugtrekken’. Ben leerde ervan hoe hij zich schrap zet en niets van pijn of van het schuldgevoel dat hem kwelt sinds de zelfmoord van zijn zus, te laten blijken.

Geroddel

Zijn moeder is, anders dan talloze andere moeders in debuten, liefhebbend te noemen. Ze noemt haar zoon ‘schaapje’ en ze hebben ondanks hun gebutsheid, gebbetjes onderling, zelfs over de uitvaart van Bens zus. Een tante merkte toen handenwringend op dat ook de hemel huilde, omdat het regende. Ben en zijn moeder vinden dat eendrachtig belachelijk en halen het dikwijls aan. Er is dus hoop, voor deze twee. Denk je.

Maar dan is er een mooi en populair meisje op school dat ineens interesse in Ben toont, en met hem wil praten over het nog mooiere en nog populairdere meisje dat zijn zus was. Het lijkt onschuldig. Maar vanaf dat moment raakt Ben, en met hem de hele dorpsgemeenschap, de grip op dit meisje en allerlei andere jongeren kwijt. Er komen feesten waarop merkwaardige handelingen in zwang raken, zoals met een gele panty op je hoofd lopen. Bens zus had stralend blond haar. Het gaat van kwaad tot erger, het verhaal ontrolt zich ijzingwekkend.

Het hele dorp, waar alles zo voorspelbaar leek te zijn, waar alles zich langs lijnen van geleidelijkheid placht te ontrollen, raakt ontwricht. Inwoners van jong tot oud draaien door, er wordt geroddeld, gesmiespeld en, vooral, gevreesd. Ben kan de verlossersrol op zich nemen, maar dat zou ten koste van hemzelf kunnen gaan. En van zijn eigen geheimen, zoals zijn geworstel met zijn seksuele geaardheid. Wat kan Ben zich veroorloven, hoe kan hij verder groeien? Stenen eten is een in alle opzichten spannend boek.