Kunnen vrouwen niet online een abortuspil bestellen? En vijf andere vragen over de nieuwe abortuswet in Texas

Abortuswet in Texas Een nieuwe wet in Texas verbiedt abortus vanaf zes weken na de conceptie. Wie een vrouw daarna helpt met een abortus kan worden aangeklaagd. „Burgers worden tegen elkaar opgezet.”

Anti-abortusdemonstranten bij het regeringsgebouw van Texas in Austin, 29 mei 2021. De in mei getekende abortuswet trad op 1 september in werking.
Anti-abortusdemonstranten bij het regeringsgebouw van Texas in Austin, 29 mei 2021. De in mei getekende abortuswet trad op 1 september in werking. Foto Sergio Flores/Getty Images, AFP

‘Geen vrijheid is kostbaarder dan het leven zelf. Vanaf vandaag zal elk ongeboren kind met een hartslag beschermd zijn tegen de verwoesting van abortus.’ Greg Abbott, de gouverneur van Texas, beleefde een moment van triomf toen woensdag bleek dat het Hooggerechtshof in Washington de nieuwe, zeer controversiële abortuswet van Texas niet zou tegenhouden met een noodverordening. Abortusklinieken en burgerrechtenorganisaties hadden daar maandag om gevraagd. Maar de zogeheten ‘Fetal Heartbeat Bill’, door Abbott in mei al getekend, trad in werking zonder dat het Hof ingreep. President Biden noemde dat een ,,ongehoorde aanval” op de rechten van vrouwen. Hij viel het Hooggerechtshof hard aan. Dat vijf van de negen rechters zo’n verstrekkend besluit nemen, ,,zonder hoorzitting, zonder een uitspraak van een lagere rechtbank”, is volgens Biden ,,een belediging van de rechtsstaat”.

Abortus is in Texas nu verboden vanaf zes weken na de conceptie. Dat is het moment dat iets als een hartslag hoorbaar is, al moet het echte hartje nog gevormd worden. Het is ook een tijdstip dat veel vrouwen nog niet merken dat ze zwanger zijn. Uitzonderingen kunnen er alleen komen als de gezondheid van de moeder in groot gevaar is. Niet na verkrachting, niet na incest.

Zes vragen over een nieuw front in de Amerikaanse abortusstrijd.

1 Waarin verschilt de Texaanse wet van eerdere strenge abortuswetten?

Pogingen van andere staten om abortus na zes weken al te verbieden zijn tot nu toe steeds geblokkeerd door de rechter. Sinds de uitspraak in de zaak Roe vs Wade van het Hooggerechtshof in 1973 is abortus in de hele VS immers toegestaan zolang de foetus niet levensvatbaar is, ruwweg tot 24 weken.

De Republikeinse staten willen de strijd naar het Hooggerechtshof brengen, waar conservatieve rechters sinds drie benoemingen door voormalig president Trump de meerderheid hebben. Hun hoop dat er een streep gaat door Roe vs Wade flakkerde op toen bekend werd dat het Hof zich dit najaar buigt over een wet uit Mississippi, die abortus verbiedt na vijftien weken. Een uitspraak volgt in 2022. Tot het zover is kost dit juridisch gevecht de staten handenvol geld, en blijft abortus mogelijk.

Daarom kiest Texas een ander pad. Met S(enate) B(ill) 8 omzeilt de staat een blokkade door een beroep te doen op het civiele recht. Met SB 8 in de hand kunnen burgers – uit Texas of van elders – voortaan iedereen in Texas voor de rechter slepen die bijdraagt aan het uitvoeren van een illegale abortus, dus een abortus na de zesweken-grens. Dat kan een arts zijn, een hulpverlener, ouder, priester of de Uberchauffeur die de vrouw naar de abortuskliniek bracht. Alleen de vrouw zelf kan niet worden gedaagd. Wie een zaak wint, kan aanspraak maken op een schadevergoeding tot tienduizend dollar en krijgt ook de juridische kosten vergoed. De gedaagden draaien zelf voor hun advocatenkosten op, ook als ze winnen.

„SB 8 zet doeltreffend een prijs op het hoofd van iedereen die een zwangere steunt die een abortus nodig heeft na zes weken zwangerschap”, schreef Adrienne Kimmell, hoofd van pro-choice-organisatie Naral in een verklaring.

Mary Ziegler, hoogleraar rechtsgeschiedenis aan Florida State University en expert op het gebied van Amerikaanse abortuswetgeving, noemt de wet in een telefoongesprek „gevaarlijk”. „Het civiel recht is niet bedoeld om burgers tegen elkaar op te zetten.”

2 Wat zijn de directe gevolgen voor Texaanse vrouwen?

In Texas vond tot woensdag 85 procent van de abortussen plaats na zes weken. Waar de wachtkamers dinsdag tot middernacht vol zaten, meldden artsen woensdag een vrijwel lege praktijk.

Vrouwen kunnen natuurlijk uitwijken naar andere staten. Maar zelfs hulp vragen bij een ongewenste zwangerschap kan riskant zijn: het kan de vertrouwenspersonen immers op rechtszaken en boetes komen te staan.

Dit alles werpt vooral hoge drempels op voor jonge vrouwen, arme vrouwen, vrouwen zonder verblijfsvergunning, en al dan niet alleenstaande moeders die moeilijk van huis kunnen. In vrijwel al deze categorieën zijn zwarte en Latinovrouwen oververtegenwoordigd.

Mensenrechtenorganisaties benadrukken sinds jaar en dag dat een verbod abortus gevaarlijker maakt - verdwijnen doet het niet. Texaanse vrouwen zullen dus meer risico nemen om een ongewenste zwangerschap te beëindigen.

3 Kunnen vrouwen geen abortuspil bestellen online?

Twee hulporganisaties in de VS bieden de mogelijkheid online abortuspillen te bestellen – een door de warenautoriteit FDA veilig verklaarde methode tot tien weken. Alleen tekent Abbott binnenkort een wet die het verstrekken van de pillen na zeven weken zwangerschap verbiedt. Ook het opsturen ervan wordt strafbaar.

Lees ook deze eerdere reportage van correspondent Bas Blokker over anti-abortuswetten in de VS

4 Zullen burgers elkaar voor de rechter gaan slepen om een abortus?

Dat moet nog blijken. Kritische hulpverleners en juristen schetsen de meest naargeestige scenario’s. Een moeder die haar dochter naar een abortusafspraak rijdt, kan door de buurman gedaagd worden. Verkrachters of nijdige ex-partners die weten van een abortus, kunnen een vrouw en haar arts het leven zuur maken en financieel uitkleden. Halen ze hun gelijk, dan volgt een bonus.

Andere juristen temperen deze doemscenario’s. Rechtbanken moeten de zaken nog ontvankelijk verklaren, bewijzen moeten gevonden worden.

De vraag of ook wildvreemden de moeite van een rechtsgang zullen nemen, kan in het volstrekt gepolariseerde en goed georganiseerde abortusgevecht met ‘ja’ beantwoord worden. Pro-life-organisatie Texas Right to Life riep al een verklikkerswebsite in het leven. Die werd na een op sociale media gecoördineerde actie van tegenstanders overspoeld met spam. Maar: „We letten op illegale abortussen en we zullen zien hoe de abortusverstrekkers zich gedragen”, zei een woordvoerder tegen Politico.

5 Staan tegenstanders van de wet nu met lege handen?

In de verklaring waarmee het Hooggerechtshof woensdagnacht bekend maakte de Texaanse wet niet tegen te houden, schreef het dat de eisers hun zaak niet helder maakten, gezien de „complexe en nieuwe” procedurele vragen rond SB8. Het is dus nog mogelijk dat het Hof zich over de grondwettelijkheid van de Texaanse wet buigt.

Maar zover is het nog lang niet. Waarschijnlijk moet er eerst een zaak onder SB8 worden aangespannen. Een aangeklaagde abortusarts kan zich dan verdedigen met een beroep op Roe vs. Wade, waarna de tocht door het juridisch systeem kan beginnen.

Mary Ziegler is uiterst pessimistisch. „Het Hooggerechtshof zweeg aanvankelijk totdat de wet in werking was getreden en kwam toen met een formalistische verklaring. Daarmee laat het al zien dat het weinig belang hecht aan het recht op abortus.”

6 Haalt het Hooggerechtshof uiteindelijk een streep door Roe vs Wade?

Als het Hof de laatste abortuskliniek van Mississippi in 2022 in het ongelijk stelt, vervalt de federale legalisering van abortus en wordt dit weer een bevoegdheid van de staten. In onder meer Texas wordt dan meteen een zogeheten ‘trigger law’ van kracht die abortus nagenoeg compleet verbiedt. Mary Ziegler twijfelt er niet aan dat het zover zal komen. „Als het niet bij deze zaak gebeurt, dan bij een volgende.”