Opinie

Wat is recht doen aan de verkiezingsuitslag?

Floor Rusman

Persalarm op dinsdagmiddag: de linkse wolk drijft over. Hij had lang boven de formatie gehangen, maar VVD en CDA zijn het zat. Ook het ChristenUnie-wolkje vervloog, dus ineens is er een serieuze kans op een minderheidscoalitie. Leuk nieuws voor de politicologen die rond de verkiezingen doorgaans vruchteloos pleiten voor een minderheidskabinet. Maar ook goed voor de burger, tenminste als je redeneert zoals de Frans-Britse politicoloog Catherine Fieschi. Zij waarschuwde laatst in de Volkskrant voor een ‘spookmidden’: coalities van linkse en rechtse middenpartijen die ideologisch verbleken bij de flanken. „Hoe breder een coalitie is, hoe gemakkelijker populisten kunnen claimen dat deze regeringen nergens voor staan”, aldus Fieschi.

Een centrum-rechts minderheidskabinet mag dan qua samenstelling niet erg origineel zijn, het is in elk geval geen ‘spookmidden’. Misschien zal er zelfs per ongeluk een opener bestuurscultuur door ontstaan. Zo’n kabinet lijkt me dus prima te verdedigen. Maar alleen om deze reden, en niet omdat een kabinet met PvdA en GroenLinks geen ‘recht doet aan de verkiezingsuitslag’, zoals de laatste maanden vaak te horen viel. Die redenering gaat zo: PvdA en GroenLinks zijn kleine partijen en ze hebben ook nog eens geen zetels gewonnen. Als zij beide gaan regeren, wordt de verkiezingsuitslag dus niet serieus genomen.

Dit klinkt misschien logisch, maar is het niet. Want wat betekent ‘recht doen aan de verkiezingsuitslag’ eigenlijk? Elke meerderheidscoalitie doet recht aan de verkiezingsuitslag. Het maakt niet uit hoe groot de deelnemende partijen zijn en of ze zetels hebben gewonnen of verloren; een meerderheidskabinet van allemaal kleine verliezers vertegenwoordigt evenveel kiezers als een meerderheidskabinet van één grote winnaar.

Maar de mensen die spreken over ‘recht doen aan de verkiezingsuitslag’ bedoelen iets anders. Zij lijken het volk te zien als één kiezer, die op verkiezingsdag een uitspraak doet over waar het heen moet met het land. Als de rechtse partijen samen zetels winnen, heeft de kiezer dus besloten dat het land rechtsaf moet. Komt links toch in het kabinet, dan wordt de kiezer genegeerd.

In werkelijkheid (waarschuwing: hier volgt een open deur) zijn er miljoenen kiezers die elk hun eigen ideeën hebben over waar het naartoe moet. En als we het dan toch over ‘recht doen aan’ hebben: van de afgelopen 25 jaar is er 21 jaar lang recht gedaan aan de stem van de VVD-kiezers, en nul jaar aan die van de GroenLinks-kiezers. De centrum-rechtse kiezer wordt in Nederland bijna altijd goed bediend, de (zeer) linkse kiezer bijna nooit. Doet dat wel recht aan de voorkeuren onder de bevolking?

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) schrijft elke woensdag op deze plek een column.

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de PvdA bij de verkiezingen zetels had verloren. Dat is niet zo: bij de laatste verkiezingen voor de Tweede Kamer behield de PvdA haar negen zetels.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.