Staatssecretarissen kunnen tijdens formatie ook Kamerlid blijven

Uitspraak Raad van State De dubbelfuncties zijn volgens de Raad van State niet strijdig met de Grondwet, maar ze hadden wel beter gemotiveerd moeten worden door het kabinet.

VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz-Zegerius is ook staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat.
VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz-Zegerius is ook staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat. Foto Bart Maat/ANP

De drie nieuwe staatssecretarissen Dilan Yeşilgöz en Dennis Wiersma (VVD) en Steven van Weyenberg (D66) kunnen voor de duur van de formatie gelijktijdig Kamerlid blijven. Dit is niet strijdig met de Grondwet. Dat heeft de Raad van State woensdagavond geconcludeerd in een door de Tweede Kamer gevraagd advies.

De Raad van State vindt wel dat de dubbelfuncties, waarover in de afgelopen weken ophef was ontstaan, „uit grondwettelijk oogpunt ongelukkig” zijn en beter gemotiveerd hadden moeten worden door het kabinet.

Om het advies werd twee weken geleden gevraagd door een Kamermeerderheid, op initiatief van SGP-Kamerlid Roelof Bisschop. Kern van de discussie was de vraag of de dubbelfuncties niet in strijd zijn met artikel 57 van de Grondwet. Volgens dat artikel zou de functie van Kamerlid alleen te combineren zijn met die van minister of staatssecretaris als de desbetreffende persoon al vóór de verkiezingen zitting had in het kabinet. Dat geldt bijvoorbeeld wel voor Rutte of Kaag, maar niet voor Yesilgöz, Wiersma en Van Weyenberg. Zij vielen pas ná de verkiezingen in op leeggevallen plekken in het demissionaire kabinet.

Het probleem is: zij dreigen hun politieke positie te verliezen als zij nu hun Kamerlidmaatschap opgeven maar vervolgens niet terugkeren in het volgende, missionaire kabinet. In zo’n scenario zouden ze niet opnieuw de Kamer in kunnen.

Dilemma

Staatsrechtgeleerden zien het dilemma, maar waarschuwden in de afgelopen weken ook dat het kabinet de interpretatie van de grondwet aan het oprekken is. Een betere oplossing, vinden zij, zou zijn geweest vervangers buiten de Kamer te zoeken, omdat je dan niet het risico loopt dat Kamerleden moeten gaan stemmen over voorstellen die ze zelf, als bewindslieden, hebben ingediend.

Lees ook:Het kabinet zoekt de randjes op

Volgens de Afdeling advisering van de Raad van State zijn de „grondwettelijke complicaties” die zouden kunnen ontstaan „niet tijdig en niet voldoende grondig” onderkend. De beantwoording van Kamervragen door het kabinet was „te summier”. Maar de Raad van State vindt het niettemin te billijken dat de drie bewindslieden hun Kamerzetel behouden. De Grondwet verbiedt zulke dubbelfuncties weliswaar, maar maakt een uitzondering voor een minister of staatssecretaris „die zijn ambt ter beschikking heeft gesteld”. De vraag op tafel was of de nieuwe bewindslieden formeel ook ontslagen zijn, ook al zaten zij nog niet in het kabinet toen dat in januari demissionair werd. Dat is volgens de Raad van State het geval. „Op het moment dat de staatssecretarissen werden benoemd tot het demissionaire kabinet, was hun ontslag ook al aangeboden.”

Correctie (1-09-2021): In een eerder versie van dit artikel stond abusievelijk dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de Kamer heeft geadviseerd. Dat moest de Afdeling advisering zijn.