Reportage

‘Herrie maken is het verdienmodel’, zeggen de race-critici

Tegengeluid Grand Prix De stikstofuitstoot tijdens de autoraces is volgens activisten veel groter dan was voorgesteld. „Dan schieten de emissies omhoog.”

Het Circuit Zandvoort in juni op een ‘gewone’ racedag. De verwachting dat de GP zou worden gecompenseerd met minder herrie in de rest van het jaar is niet uitgekomen, zeggen actievoerders.
Het Circuit Zandvoort in juni op een ‘gewone’ racedag. De verwachting dat de GP zou worden gecompenseerd met minder herrie in de rest van het jaar is niet uitgekomen, zeggen actievoerders. Foto Joris van Gennip/ANP/HH

‘Wwwwiiiieeee, wwwwiiiieeee, wwwwiiiieeee.’ Niet iedereen is enthousiast over het geluid van de gillende motoren, dat niet alleen dit weekeinde maar het hele jaar door vanuit Zandvoort over de Kennemer duinen raast. „Het is een naar muggengeluid, een eeuwig gezoem dat bij westenwind kilometers ver buiten Zandvoort te horen is”, zegt Karel van Broekhoven uit Haarlem, voorzitter van de lokale afdeling van Milieudefensie en bovendien voorzitter van het milieuplatform Rust Bij de Kust.

Van Broekhoven: „De Grand Prix is de druppel die de emmer doet overlopen. Wij strijden tegen het totale gebrek aan inlevingsvermogen van het circuit en de gemeente Zandvoort voor de overlast in de buurgemeenten. Op nette vragen of het wat minder kan met de dagelijkse rotherrie, is het antwoord: ‘nee, dat kan niet, lekker puh’. Men gedraagt zich als een asociale, egoïstische buurman.”

Van Broekhoven schat dat circa vijftigduizend omwonenden hinder ondervinden van het circuit, vooral bij westenwind. Dinsdag sprak hij met de Zandvoortse wethouder. Over of het alsjeblieft wat minder kan. „Onmogelijk, wordt ons dan gezegd.”

Tal van rechtszaken hebben niet kunnen verhinderen dat de Grand Prix dit weekeinde na 36 jaar eindelijk weer kan worden verreden, na ruim een jaar vertraging als gevolg van corona. De Grand Prix is juridisch mogelijk, legt een woordvoerder van Zandvoort uit, doordat het circuit twaalf dagen per jaar de wettelijke vergunde geluidsnormen mag overschrijden.

Hij verwijst naar de site van de gemeente: „Het circuit blijft met de Dutch GP binnen het maximaal aantal dagen waarvoor ontheffing van geluidsnormen geldt, doordat andere evenementen opgaan in het Formule 1-programma of verdwijnen.” Het circuit zelf meldt op zijn site: „Door strikte handhaving op het geluid dat voertuigen die op het circuit rijden produceren, alsmede door het voeren van geluidsdempers wordt getracht het geluid afkomstig van het circuit zoveel mogelijk te reduceren.”

Mondiale aandacht

De regio viert feest bij de gedachte aan de mondiale aandacht die de badplaats ten deel valt. Toch zijn er genoeg anderen die de schaduwzijden van het evenement uitvoerig uit de doeken willen doen, of beter gezegd: van alle andere dagen in het jaar dat er óók wordt gereden. De verwachting dat de GP-organisatie zou worden gecompenseerd met minder herrie de rest van het jaar is niet uitgekomen, zegt directeur Marc Janssen van Stichting Duinbehoud. „Het verdienmodel van het circuit is herrie maken. Hoe meer herrie, des te rendabeler het circuit. Op herrie komen de mensen af die tijdens bedrijfsuitjes zo hard mogelijk willen rijden. Liefst in auto’s zonder katalysator en geluiddempers.”

Janssen stelt dat het circuit z’n eigen duurzaamheidsdoelstellingen niet nakomt („Ik zie weinig meer dan dat er statiegeld op drinkbekers wordt geheven”) en dat zowel de provincie Noord-Holland als de gemeente Zandvoort „heel weinig” doet om dit te stoppen. Hij heeft met andere natuurorganisaties een ‘ambitiedocument’ opgesteld met als belangrijkste uitgangspunt: elektrisch rijden. „Een omschakeling naar elektrisch rijden voor 90 procent van de activiteiten op het Circuit Park Zandvoort moet binnen drie jaar mogelijk zijn”, aldus het pamflet. „Dit geeft voor de omgeving en de natuur al behoorlijk wat verlichting in de dagelijkse overlast en de schade aan de natuur.”

Lees ook deze reportage:De hotels zijn nog steeds niet volgeboekt

Zo lang willen anderen niet wachten. Dinsdag wees de rechtbank in Haarlem in een kort geding de eisen voorlopig af van Mobilisation for the Environment (MOB), de organisatie die enkele jaren geleden met enkele gewonnen rechtszaken de stikstofcrisis ontketende. De rechtbank wilde geen inhoudelijke uitspraak doen die het evenement onmogelijk zou maken, zolang er geen advies ligt van experts op gebied van omgevingsrecht.

Deze verloren slag is als het aan de actievoerders ligt nog maar de eerste in een strijd die zij denken te winnen. „Er is een sjoemelvergunning verleend op basis van sjoemeldata”, zegt MOB-voorzitter Johan Vollenbroek. De natuurvergunning is ruim twee jaar geleden verleend door de provincie en daartegen is beroep ingesteld.

Steen des aanstoots is de uitstoot van stikstof. Die is volgens de activisten veel groter dan het circuit heeft laten berekenen. Vollenbroek: „Moeten straks de boeren hun stikstofemissies halveren en mag het circuit gewoon z’n gang gaan?” Het mag volgens actievoerders waar zijn dat het milieu in de regio meer wordt vervuild door Tata Steel en mest van boeren, feit blijft dat de berekeningen op basis waarvan de toegestane hoeveelheid stikstofemissie door het circuit is vastgesteld, niet kloppen. Raadsman Valentijn Wösten: „Je valt van je stoel als je hoort welke rekensom adviesbureau Peutz heeft gebruikt om de vergunning aan te vragen. Dat de provincie daar een stempel op heeft gezet, is van God los.”

Zonder katalysator

Wösten legt uit dat het circuit jaarlijks slechts ruim zesduizend kilo NOx claimt uit te stoten. Een „zware onderschatting” van de echte uitstoot, veroorzaakt door onjuiste uitgangspunten over de uitstoot van het aantal auto’s met en zonder katalysator. „Dat onderscheid is cruciaal. Bij het racen wordt er zonder katalysator gereden. Dan schieten de emissies omhoog.”

Bovendien wordt de emissie van een Formule 1-wagen, zonder katalysator, gelijkgesteld aan de emissie van ‘gewone’ stadsauto zonder katalysator uit de jaren 70 en 80. „De rekensom deugt van geen kant. Dit is oplichterij.” Een woordvoerder van Peutz wil op de kritiek geen commentaar leveren zonder toestemming van het circuit. Dat was woensdag onmogelijk. Raadsman Wösten: „Ik ga er vanuit dat de vergunning onderuit gaat. Er is een goede kans dat de Grand Prix volgend jaar niet doorgaat.”