Dertig procent van de boomsoorten wereldwijd wordt bedreigd met uitsterven

Internationaal rapport Brazilië en Madagascar scoren slecht. In Nederland is de situatie niet nijpend: van de 44 bekeken soorten wordt er geen een bedreigd.

Brandende Amazone bij Apui in Brazilië
Brandende Amazone bij Apui in Brazilië Fptp REUTERS/Ueslei Marcelino/File Photo

Zo’n 30 procent van de boomsoorten wereldwijd wordt bedreigd met uitsterven. Dat staat in het woensdag verschenen rapport van de internationale botanische-tuinen-organisatie BGCI. Belangrijkste oorzaken van de achteruitgang zijn landbouw en boskap. Ook verstedelijking, klimaatverandering, bosbranden en invasieve exoten spelen mee.

Over de hele wereld komen volgens het rapport 58.497 boomsoorten voor – al worden vooral in tropische gebieden met enige regelmaat nog nieuwe soorten ontdekt. Net als dieren bestaat er voor bomen een Rode Lijst. Een zeldzame soort die het risico loopt uit te sterven, krijgt daarop de status ‘bedreigd’. In die categorie vallen volgens het rapport 17.510 soorten. Een achteruitgang van het bomenbestand is slecht nieuws voor de gehele aarde, want bomen zijn niet alleen essentieel voor andere soorten, maar ook voor bijvoorbeeld het tegengaan van erosie en regulering van het klimaat.

Brazilië

Brazilië is wereldwijd koploper qua bomendiversiteit, maar ook qua bedreigde boomsoorten: van de 8.847 verschillende soorten worden er 1.788 met uitsterven bedreigd. Op tropische eilanden zoals Madagascar is de situatie eveneens zorgelijk. Van de 3.129 boomsoorten daar is ruim de helft bedreigd. „Dat komt omdat er op het eiland veel endemische soorten groeien: bomen die specifiek zijn voor één plek”, zegt bioloog Xander van der Burgt, werkzaam bij de Londense Kew Gardens als expert op het gebied van Afrikaanse bomen. Elders in Afrika zijn minder endemische bomen, maar worden soorten onder andere bedreigd door intensivering van de landbouw, verstedelijking en mijnbouw. „En van sommige soorten zijn er maar weinig exemplaren. In 2018 ontdekte de Wageningse bioloog Frans Breteler een nieuwe boomsoort in Gambia – en het is de enige in zijn soort. Als die wordt omgehakt, ben je hem kwijt.”

Belangrijkste oorzaken van de achteruitgang zijn landbouw en boskap

Vanuit Kew Gardens worden, in overleg met lokale overheden, Tropical Important Plant Area’s aangewezen om bomen te beschermen. „Zo zijn we onder andere in Guinee bezig met het opzetten van enkele nationale parken. Dat zal de bomen ten goede komen.”

Situatie Nederland niet nijpend

In Nederland is de situatie niet nijpend volgens het rapport: van de 44 soorten die zijn meegerekend, is geen enkele bedreigd. Toch betekent dit niet dat er niets aan de hand is, benadrukt ecoloog Bas Lerink van Wageningen University & Research. „We hebben wel degelijk zeldzame soorten, zoals de wilde appel.”

Bovendien hebben invasieve exoten recent voor een achteruitgang van bepaalde soorten gezorgd. Zo heeft de letterzetter, een keversoort, de fijnspar de laatste jaren flink aangetast. „Dat is geen bedreigde boomsoort, maar de aantallen zijn flink afgenomen. Ook de es heeft het flink te verduren, door het vals essenvlieskelkje, een Aziatische schimmelsoort.”

Door klimaatverandering kunnen sommige invasieve soorten zich in de toekomst makkelijker in Nederland vestigen. De opwarming zelf kan eveneens invloed hebben op het toekomstige bomenbestand, bijvoorbeeld doordat bepaalde soorten minder goed tegen droogte kunnen. Daarom experimenteren Nederlandse wetenschappers met ‘klimaatbossen’, waarin hitte- en droogtetolerante soorten worden aangeplant.