De Marokkaanse danser en choreograaf Issam Zemmouri in zijn eerste solovoorstelling ‘HISTORIA’.

Foto Grzegorz Litwin/The Photographer

Interview

Danser Issam Zemmouri: ‘Nog altijd kan ik niet mezelf zijn’

Interview | Issam Zemmouri, danser Onlangs kreeg de Marokkaanse danser en choreograaf Issam Zemmouri asiel in Nederland. Zaterdag geeft hij zijn eerste voorstelling tijdens het Fringe Festival in Amsterdam. „Ook al vergeet je het verleden en de toekomst, dan nog blijft er het heden.”

De Marokkaanse danser en choreograaf Issam Zemmouri zit in de lege zaal van het Amsterdamse ZID Theater en oogt opgetogen. Hij heeft zojuist van de directeur en oprichter van het theater, Karolina Spaic, goed nieuws gekregen: zijn asielaanvraag is gehonoreerd door de IND. Zemmouri reageert met zachte stem: „Ik geloof het pas als ik de brief in handen heb.”

Zemmouri, die in 2019 naar Nederland kwam en in 2020 asiel aanvroeg, is in het lege theater om te repeteren voor zijn eerste solovoorstelling die op 4 september in première gaat tijdens het Fringe Festival: HISTORIA.

Issam Zemmouri werd in 1994 geboren in het Marokkaanse Tanger in een gezin van vijf kinderen. Na zijn opleiding sociaal werk, werkte hij er bij verschillende sociale en cultureel-artistieke instellingen en had hij een carrière in een dansgroep. Maar door zijn geaardheid had hij het moeilijk. Zemmouri vindt het moeilijk erover te praten, omdat hij zich nog altijd niet helemaal veilig voelt. Hij twijfelt wanneer ik ernaar vraag en komt er gedurende het gesprek een aantal keer aarzelend op terug.

„De druppel was toen ik een keer na het werk naar huis liep en door vier onbekende mannen midden op straat in elkaar werd geslagen en beroofd. Het was druk, de cafés zaten vol, iedereen keek toe, maar niemand deed iets.” De aangifte die hij deed, bestond volgens de politie niet.

Issam Zemmouri: „Je hebt een kast vol met kleren, maar niet het recht om er iets van te dragen. Je mag alleen dragen wat mensen mooi vinden, wat zij goedkeuren.” Foto Grzegorz Litwin / The Photographer

Hij vertrok om die reden in 2019 naar Parijs om daar moderne dans te studeren, maar voelde zich daar evenmin veilig. Hij besloot naar Amsterdam te komen waar hij met behulp van het vluchtelingensteunpunt ASKV werd geholpen met zijn asielaanvraag. Eenmaal in Amsterdam legde hij direct contact met theaters en dansgezelschappen.

„Dans en theater zijn therapie voor mij, zowel geestelijk als lichamelijk. Ik had psychische en medische problemen. Ik was geblokkeerd en moest dansen om die negatieve energie kwijt te raken, om de nare ervaringen te vergeten.”

Dat was aanvankelijk moeilijk, want hij sprak alleen Arabisch en Frans, geen Engels of Nederlands. Inmiddels is dat veranderd en springt hij tijdens het gesprek dat we in het Arabisch voeren regelmatig over op Nederlandse of Engelse zinnetjes.

Daarnaast was hij afhankelijk van de asielopvang (COA). Samen met Karolina Spaic somt hij de AZC-locaties op waar hij steeds naar toe moest verhuizen zonder uitleg of waarschuwing vooraf: van Den Helder en Almere tot Ter Apel en Wageningen. Hij voelde zich ook daar niet veilig, vertelt hij. „Ik zat daar met dezelfde mensen als waar ik voor was gevlucht.” Hij wilde het liefst naar Amsterdam, waar hij zijn repetities en therapie heeft.

Verkeerd beeld

Zemmouri vertelt over de vele uitnodigingen voor optredens in Europese steden die hij moest afslaan. Zolang zijn asielaanvraag liep, kon hij nergens heen.

„Mensen hebben een verkeerd beeld van vluchtelingen”, vindt hij. „Alsof ze hier komen voor een uitkering. Dat is niet zo, ik kon werken, maar dat mocht niet, omdat ik geen verblijfspapieren had.”

Het ZID bood uitkomst. Hij begon met korte danspresentaties en werkte een langere voorstelling samen met artistiek adviseur Christian Guerematchi uit tot een verhaal over een reis die begint aan de Atlantische Oceaan.

„‘Historia’ is Spaans voor verhaal. Het gaat over een reis in het verleden, heden en de toekomst. Over iemand die met zichzelf worstelt en met anderen om zichzelf te vinden. Hij wil zijn echte ik vinden, niet de persoon die mensen zien of willen zien.”

Je vrijheid vinden op een andere plek betekent ook verlies van vrijheid

Zemmouri noemt HISTORIA een combinatie van moderne dans, body poetry, toneel, fysieke expressie en poëzie. Hij wilde zijn eigen verhaal vertellen, maar dan niet met woorden, maar met zijn lichaam. De timide houding die Zemmouri tijdens het gesprek tekent, verdwijnt op het podium: hier is hij expressief.

De voorstelling is opgebouwd uit vijf scènes en in iedere scène symboliseert een bepaald object een onderwerp. Hij vertelt er met enthousiasme over: „Voor mij is een object geen decorstuk, maar mijn partner. Wat mij betreft heeft dat object ook een ziel en waar het bij mij om gaat, is dat er een vertrouwen ontstaat tussen het lichaam en het object, zodat er een energie vrijkomt op het podium.”

Zo staat het visnet waar de voorstelling mee begint voor de Middellandse Zee en de regels, normen en tradities van het land van herkomst waaraan iemand moeilijk, of misschien wel onmogelijk, kan ontsnappen.

Er is ook een stok, een ladder, een spiegel. Met alle objecten gaat Zemmouri een gesprek aan, een strijd, een worsteling. Opvallendste object is een jurk. Die staat, zo legt hij uit, voor de persoonlijkheid van de mensen.

„Je hebt een kast vol met kleren, maar niet het recht om er iets van te dragen. Je mag alleen dragen wat mensen mooi vinden, wat zij goedkeuren. Zoveel kleuren, zoveel persoonlijkheden, maar ik zie mezelf er niet in. Als ik de jurk aandoe, roept dat reacties op, want dat hoort niet, maar ik wil die jurk aan, die wordt een deel van me.”

Opluchting

In de voorstelling leidt die jurk een flamencodans in. Mannen in jurken, jongens met nagellak. Zemmouri’s zoektocht is er een waar velen zich in bevinden nu traditionele genderrollen steeds meer ter discussie gesteld worden. Ik vraag hem of HISTORIA autobiografisch is, maar hij zegt verrassend genoeg van niet. Althans, niet helemaal. 70 procent van het verhaal is persoonlijk, legt hij uit, maar er zijn ook dingen uit gekomen die hij niet per se voorzien had. Dat maakt volgens hem de voorstelling herkenbaar voor iedereen. „De verschillen zullen daar zijn maar de zoektocht is dezelfde.”

Wanneer ik hem vraag of hij zichzelf heeft gevonden, citeert hij een zin uit de voorstelling: ‘It is better for me to drown in water, the sea of nature, than to drown in the sea of humanity, the sea of ignorance, the sea of violence.’ De boot op het water is onzeker, hij kan verdrinken, maar misschien zijn de zee en de vissen aardiger voor hem dan mensen. „Ook al vergeet je het verleden en de toekomst, dan nog blijft er het heden”, legt hij uit, en daarin kan hij nog altijd niet zichzelf zijn. Dus nee, hij heeft zichzelf nog niet gevonden.

Issam Zemmouri: „‘Historia’ is Spaans voor verhaal. Het gaat over iemand die met zichzelf worstelt en met anderen om zichzelf te vinden. Hij wil zijn echte ik vinden, niet de persoon die mensen zien of willen zien.” Foto Grzegorz Litwin / The Photographer

„Je vrijheid verliezen op de ene plek en die zoeken op een andere plek, betekent ook verlies van vrijheid. Ik zocht vrijheid en veiligheid, ik wilde een leven zonder angst voor geweld. Dat heb ik hier gevonden. Maar ik heb ook het recht verloren om me te verplaatsen.”

Zemmouri doelt op de afgelopen twee jaar in Nederland en de periode dat zijn asielaanvraag liep waardoor hij niet kon werken of reizen. Aan die onzekerheid komt nu een einde met de goedkeuring van zijn asielaanvraag, al durft hij niet te juichen zolang de officiële papieren niet rond zijn.

„Ik ben blij, maar anders. Het is meer een gevoel van opluchting, zo van ‘eindelijk’. Ik had zoveel stress tijdens het wachten, ben zoveel kansen kwijtgeraakt. Ik begrijp heel goed dat veel wachtenden aan de drank en drugs raken. Als ik de dans niet had, was het ook slecht gegaan met mij. Maar gelukkig is dans mijn therapie. Ik leef nu voor de toekomst.”

HISTORIA is op 3, 4, 10, 11 sept.te zien op het Amsterdam Fringe Festival in Amsterdam (amsterdamfringefestival.nl) en op 24 sept. op het ExploreZ festival in Amsterdam (explorez.nl)