Veel onbegrip over nieuwe boringen in de Waddenzee

Gaswinning Tegen de plannen voor nieuwe gasboringen in de Waddenzee is veel protest. Het kabinet kan er weinig tegen doen – als het dat al zou willen.

Waddeneiland Ameland, met in de verte een boorplatform van de NAM, dat naar aardgas boort.
Waddeneiland Ameland, met in de verte een boorplatform van de NAM, dat naar aardgas boort. Foto Siebe Swart/ANP

Kan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) het maken om midden in de energietransitie en na het tekenen van het Klimaatakkoord een vergunning af te geven voor het aanboren van nieuwe gasvelden? En mag een demissionair minister, die in de regel terughoudend moet zijn met nieuw beleid, daar eigenlijk wel toe besluiten?

Afgelopen vrijdag publiceerde het ministerie een voorlopig bestemmingsbesluit, waarin demissionair minister Stef Blok (Economische Zaken en klimaat, VVD) aangeeft voorstander te zijn van gasboringen in de Waddenzee bij het plaatsje Ternaard, enkele kilometers ten noorden van Dokkum. Volgens EZK is gaswinning de komende jaren nodig zolang er nog onvoldoende alternatieven bestaan die aan de energiebehoefte van Nederland kunnen voldoen.

Tot en met 7 oktober kunnen er nog bezwaren worden ingediend tegen het voorlopige besluit. Als die bezwaren geen belemmering vormen, dan wordt de vergunning definitief verleend, en mag er vanaf 2023 vijftien jaar lang gas worden gewonnen, met een maximum van 7,5 miljard kubieke meter.

Dit is geen nieuw beleid. Wat wel nieuw beleid zou zijn, is als demissionair minister Blok zou besluiten om vanwege een nieuw inzicht het níet meer te doen.

Wim Voermans staatsrechtgeleerde

In het bestemmingsbesluit wijst de Technische commissie bodembeweging (Tcbb), een van de adviseurs van het ministerie, dat „de kans op bevingen en aanverwante schade beperkt is”. Ook verwacht het dat de bodemdaling meevalt.

Natuurorganisaties en omwonenden zijn echter niet te spreken over het voorlopige besluit. „De inkt van het laatste IPCC-klimaatrapport is nog maar nauwelijks droog of de regering gaat ‘gewoon’ door met gaswinning onder een beschermd natuurgebied en UNESCO Werelderfgoed”, schrijft de Waddenvereniging op haar website. Het is volgens de organisatie „onbegrijpelijk dat de demissionaire regering ervoor kiest om zo’n groot en desastreus besluit te nemen over het meest bijzondere en kwetsbare stuk natuur dat Nederland rijk is”.

Kritiek uit Tweede Kamer

Ook vanuit de Tweede Kamer komt kritiek op de plannen, onder meer van D66 en GroenLinks, en van de Friese Statenfracties GroenLinks en PvdA. Maar vooralsnog ziet het er niet naar uit dat het ministerie van EZK eigenhandig een stap terug kan doen, denkt hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans van Universiteit Leiden. „Dit besluit is uitvoering van een gebonden vergunningsaanvraag. Als je [als aanvraagdiener] aan eisen A tot en met D voldoet, dan moet die vergunning gewoon worden afgegeven. Blok heeft eigenlijk niet zo veel te willen, zijn handen zijn gebonden.”

Lees ook: ‘In 2028 moeten problemen in Groningen opgelost zijn’

Dat is ook wat de minister schrijft in een uitgebreid antwoord op vragen van actualiteitenprogramma EenVandaag. „De NAM wint al sinds 1969 gas onder de Waddenzee. Het ontwerp-instemmingsbesluit dat nu is gepubliceerd, is een stap in een al veel langer geleden ingezette vergunningenprocedure.” Het maakt, beaamt ook Voermans, dus niet uit dat Blok demissonair is. „Dit is geen nieuw beleid. Wat wel nieuw beleid zou zijn, is als hij zou besluiten om vanwege een nieuw inzicht het níet meer te doen.”

Veel gasvelden die zich (deels) onder de bodem van de Waddenzee bevinden zijn al jaren geleden ontdekt, en worden nu pas aangeboord. Het aanvragen en de verlening van vergunningen „loopt continue door”, zegt hoogleraar energietechnologie David Smeulders (TU Eindhoven). Omdat Nederland kolencentrales sluit, neemt het aantal gascentrales zelfs weer toe. „We kunnen ook importeren, uit Rusland, maar als je die afhankelijkheid wil verminderen, dan is het handig om eigen gasvelden te gebruiken.”

Het is door de sluiting van het grote gasveld in Groningen een logische stap om naar kleinere velden te gaan waarbij de kans op een aardbeving en schade aan gebouwen veel kleiner is, aldus Smeulders. „En het is bovendien milieuvriendelijker, omdat je het gas over een minder grote afstand hoeft te transporteren.”

Het enige wat de tegenstanders van de gaswinning bij Ternaard nog kunnen doen, is naar de rechter stappen, aldus Voermans. „Ze kunnen in beroep bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State als hun bezwaren niet worden gehoord. Maar ze zullen misschien ook wel aanvoelen dat ze daar niet heel veel kans hebben.”