Analyse

In de formatie hoeft de inhoud niet het probleem te zijn

Formatie Ook het tijdelijk samengaan van de fracties van GroenLinks en PvdA heeft de formatie niet verder gebracht.

Mark Rutte en zijn secondant Sophie Hermans (VVD) werden maandag met Sigrid Kaag en Rob Jetten (D66) uitgenodigd bij informateur Mariëtte Hamer.
Mark Rutte en zijn secondant Sophie Hermans (VVD) werden maandag met Sigrid Kaag en Rob Jetten (D66) uitgenodigd bij informateur Mariëtte Hamer. Foto Lex van Lieshout

Heel vervelend, vond VVD-leider Mark Rutte het dat hij maandagmiddag niets kon zeggen over de voortgang van de formatie. Heel ongemakkelijk, aldus CDA-leider Wopke Hoekstra. D66-leider Sigrid Kaag nam de moeite niet de pers te woord te staan en zei in het voorbijgaan enkel dat er „veel gesprekken” zijn. Ook informateur Mariëtte Hamer deed er opnieuw het zwijgen toe. Zij beantwoordde op 22 juni voor het laatst vragen van de pers.

Dag 165 van de formatie eindigde zoals die begon: ogenschijnlijk zonder enige vooruitgang in een formatie die voortmoddert, waarin inhoudelijke onderhandelingen tussen een groep bereidwillige partijen nog niet eens begonnen zijn en waarvan Rutte zich inmiddels, zei hij, kan voorstellen dat „Nederland zich er kapot aan ergert”.

Wat zich afspeelt tijdens de vele gesprekken die Hamer met de partijleiders voert, blijft ruim vijf maanden na de verkiezingen volstrekt onduidelijk. Terwijl veel vermeende struikelblokken de afgelopen maanden wel degelijk overwonnen lijken. De inhoud hoeft het probleem niet te zijn: al voor de zomer constateerde Hamer dat partijen elkaar daar best op konden vinden. Dat bleek wederom in de zomer toen een formatiestuk van D66 en de VVD, een „opzet voor een aanzet voor een mogelijk regeerakkoord”, aldus Kaag, grotendeels op instemming kon rekenen van CDA, GroenLinks en de PvdA. Alleen Gert-Jan Segers van de ChristenUnie zei weinig te zien in het stuk. Hij plaatste zich daarmee voorlopig, en onuitgesproken, buiten de formatie.

Linkse samenwerking

Ook de vrees dat de achterbannen van GroenLinks en de PvdA deelname van hun partijen aan formatiegesprekken zouden blokkeren bleek ongegrond. Afgelopen weekend stemden ledenvergaderingen van de twee linkse partijen in met het plan om als één formatieteam aan te schuiven. Maandag zeiden GroenLinks-leider Jesse Klaver en PvdA-leider Lilianne Ploumen dat wat hun betreft „de formatie inhoudelijk kan starten”.

En dus wordt nu gekeken naar VVD en CDA. De leiders van die partijen weigeren zich hardop uit te spreken over hun aanvankelijke weigering van twee linkse partijen aan de formatietafel. Hebben de voornemens van Ploumen en Klaver daar iets aan veranderd? Rutte en Hoekstra houden zich vast aan het mantra dat het „het proces niet helpt” als zij ook maar in de buurt komen van een antwoord. Achter de schermen klinkt wel dat de plannen van GroenLinks en PvdA niet voldoende zijn om de bezwaren weg te nemen. Maandag hielden Rutte en Hoekstra de onduidelijkheid in stand door een oproep van Klaver om „hom of kuit” te geven onbeantwoord te laten.

Ook D66-leider Kaag spreekt zich al tijden niet uit over háár voorkeur. Publiekelijk heeft ze haar steun voor het aanschuiven van de twee progressieve partijen al een tijd niet meer uitgesproken. Intussen stelt de voorkeurspartij van de VVD, het CDA, wel eisen aan welke ándere partijen mogen aanschuiven. De christen-democraten zijn na maanden van twijfel of ze überhaupt wel wilden regeren ineens een bijna vanzelfsprekende partij aan de formatietafel geworden. Hoekstra hield de positie van zijn partij steeds in het midden door te zeggen dat hij zich goed kon voorstellen dat ze in de oppositie zouden terechtkomen, maar óók dat ze mee zouden regeren.

Wantrouwen verdwenen

Het grootste struikelblok waarmee deze formatie begon is vrij geruisloos verdwenen: het wantrouwen van veel partijen in Mark Rutte. In april zegden GroenLinks en de PvdA hun vertrouwen in hem op; het CDA steunde een motie van afkeuring. Inmiddels is de aanwezigheid van Rutte aan de formatietafel een vanzelfsprekendheid en schuiven GroenLinks en PvdA, die in april nog een motie van wantrouwen tegen hem steunden, maar wat graag aan.

In de tussentijd presenteerde Rutte ideeën over een nieuwe, open bestuurscultuur die hij zelf „radicaal” vond, maar waar in de praktijk nog weinig van blijkt. De inhoud van het formatiestuk dat D66 en VVD schreven is nog niet met de buitenwereld gedeeld. En openheid over de formatiegesprekken, zei Rutte maandag als vanouds, „helpt totaal niet om een kabinet alsnog dichterbij te brengen”.

Dinsdag komt hij samen met de partijleiders van VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks langs bij informateur Hamer, in verschillende formaties.

Lees ook: Welke opties heeft Mariëtte Hamer nog?