De wederopstanding van IS-K stelt Amerikanen én Taliban voor extra problemen

Zes vragen over IS-K Dit weekend vergolden de VS de bloedige zelfmoordaanslag in Kabul, opgeëist door IS-K. Wat weten we over deze tak van IS?

Rook stijgt zondagmiddag op in Kabul na een raketinslag. Volgens de Amerikanen trof een raket een voertuig vol explosieven, waarmee een nieuwe aanslag op de menigte rond het vliegveld zou zijn verijdeld. Foto EPA/Stringer
Rook stijgt zondagmiddag op in Kabul na een raketinslag. Volgens de Amerikanen trof een raket een voertuig vol explosieven, waarmee een nieuwe aanslag op de menigte rond het vliegveld zou zijn verijdeld. Foto EPA/Stringer

De Amerikanen zeggen dat zij zondagmiddag met een droneaanval in Kabul op een voertuig van een zelfmoordterrorist een tweede aanslag op het vliegveld van Kabul hebben verijdeld. Bij de eerste aanslag kwamen afgelopen donderdag rond de 170 Afghanen en 13 Amerikanen om het leven, toen onder meer een zelfmoordterrorist zich opblies. Die aanslag werd opgeëist door IS-K, de Afghaanse tak van IS. Zaterdag vergolden de Amerikanen de aanslag al door met een drone twee mannen te doden, volgens de VS leden van IS-K die betrokken waren bij de zelfmoordaanslag. Zes vragen over deze relatief onbekende terreurgroepering.

1 Wat is IS-K?

De Islamitische Staat – Khorasan (IS-K) is een tak van IS in Afghanistan en Pakistan. De groepering komt deels voort uit de Pakistaanse Taliban (TTP, een rivaal van de Afghaanse Taliban) en deels uit verschillende jihadisten in Afghanistan die sinds 2013 naar Syrië en Irak afreisden om zich bij IS te voegen. Begin 2015 werd uit deze losse netwerken IS-K opgericht en zwoer de groep trouw aan de toenmalige IS-leider Abu Bakr al-Bagdadi. De naam Khorasan verwijst naar een historisch gebied dat Afghanistan, Pakistan en delen van centraal-Azië en Iran omvat.

2 Hoe groot is IS-K?

Daarover verschillen de meningen. Volgens de VS telde de groep op haar hoogtepunt, in 2015-16, niet meer dan 3.000 leden, maar de Italiaanse onderzoeker Antonio Giustozzi, die een boek schreef over IS-K, schat dat hun aantal op dat moment mogelijk meer dan 10.000 was. Vast staat dat de groepering sindsdien veel manschappen verloor in de oorlog met de VS, het Afghaanse leger en de Taliban. Volgens een rapport van de VN van begin dit jaar zijn er tegenwoordig tussen de 1.000 en 2.200 mannen over.

3 Hoe gevaarlijk is IS-K?

De groep opereert met name vanuit de bergen tussen Afghanistan en Pakistan, maar heeft in de laatste jaren veel territorium verloren. Toch waarschuwen analisten dat IS-K sinds begin 2020 aan een gestage opmars bezig is, actiever wordt in stedelijke gebieden en een nieuwe ambitieuze leider heeft, de Iraakse Shahab al-Muhajir.

IS-K pleegt regelmatig aanslagen, en verwierf een reputatie voor grenzeloze wreedheid tegen burgers en religieuze minderheden. Eerder dit jaar plaatste de groep een autobom buiten een school in een sjiitische wijk in Kabul. Negentig mensen kwamen om het leven, onder wie vooral meisjes jonger dan 16 jaar. Ook wordt IS-K verantwoordelijk gehouden voor een aanval op een kraamafdeling van een ziekenhuis in Kabul waarbij 24 mensen het leven lieten, onder wie zwangere vrouwen en baby’s.

Na de aanslag bij het vliegveld van Kabul afgelopen donderdag waarschuwde de Amerikaanse president Biden zaterdag dat het ‘zeer waarschijnlijk’ is dat IS-K binnen 24-36 uur nog een aanslag zal plegen. Hoewel de dreiging in Afghanistan acuut is, stellen analisten dat IS-K vooralsnog niet de capaciteit heeft om internationale aanslagen uit te voeren.

4 Wat is de verhouding tussen IS-K en de Taliban?

Die twee zijn gezworen vijanden. Hoewel de Taliban vele malen sterker zijn, voelen ze zich al sinds de oprichting van IS-K bedreigd door de groep, omdat deze veel strijders bij hen wist weg te snoepen. Volgens het onderzoek van Giustozzi deed IS-K dat door hogere salarissen te bieden, gefinancierd met gulle donaties uit de Golfstaten van tot wel enkele tientallen miljoenen dollars.

Lees ook Haat en liefde tussen de Taliban, Al-Qaida en Islamitische Staat

Daarnaast is er een ideologisch conflict. Terwijl de Taliban geworteld zijn in de Afghaanse dorpscultuur en lokale stammenwetten, presenteert IS-K zich als de zuivere vertegenwoordiger van de wereldwijde jihad. De groep veroordeelt de Taliban daarom als ‘nationalisten’ die veel te soft zijn in de leer en die ook nog eens onderhandelen met de Amerikanen. „Ze kunnen niet één voorbeeld geven van dat ze de hand van een dief hebben afgehakt!”, klaagde een IS-K strijder onlangs tegenover CNN. „Dat komt doordat ze gecontroleerd worden door anderen.”

5 Hoe slaagt IS-K erin aanslagen te plegen terwijl de Taliban aan de macht zijn?

Hoewel de Taliban en IS-K vijanden zijn, betekent dit niet dat er geen onderlinge contacten bestaan. Veel IS-K strijders zaten immers voorheen bij de Taliban. Bovendien onderhoudt IS-K banden met het zogenaamde Haqqani-netwerk, een zeer radicale groepering waarvan de leider Sirajuddin Haqqani eveneens een leidinggevende positie in de Taliban bekleedt. Volgens terrorismedeskundigen hielp het Haqqani-netwerk IS-K in de afgelopen jaren met de voorbereiding van meerdere aanslagen.

Of dat ook geldt voor die bij het vliegveld van afgelopen donderdag, is onbekend. Het geeft in dit verband te denken dat Khalil Haqqani, de man die zich uitriep tot het hoofd van de veiligheid in Kabul een commandant is van het Haqqani netwerk die ook nog eens op de ‘most wanted’ lijst van de VS staat. En dat de IS-K strijder die CNN interviewde, aangaf dat hij zich zonder problemen kon verplaatsen in de Afghaanse hoofdstad.

Maar de Taliban hebben de aanslag van donderdag in alle termen veroordeeld en na afloop IS-K strijders opgepakt.

Volgens een woordvoerder van de Taliban waren niet zij, maar de Amerikanen verantwoordelijk voor de veiligheid van het gebied waar de aanslag van donderdag plaatsvond.

6Welke rol zal IS-K in de nabije toekomst spelen?

IS-K stelt de Amerikaanse president voor een dilemma: terwijl hij de chaotische aftocht uit Afghanistan zo snel mogelijk wil afronden, staat hij ook onder druk om de aanslag door IS-K niet onbeantwoord te laten. De VS voerden daarom zaterdag de drone-aanval uit ter vergelding van de dood van 13 Amerikaanse militairen bij de aanslag van donderdag. En naar eigen zeggen voorkwamen zij met de droneaanval van zondag een nieuwe aanslag op het vliegveld.

De vraag is of deze opeenvolging ontaardt in een spiraal van aanslagen en vergeldingen.

Ook de Taliban staan voor het blok. Ze delen de Amerikaanse zorgen over IS-K, maar willen ook dat de VS vóór de door hen gestelde deadline van 31 augustus vertrekken. Verdere onderhandeling met de Amerikanen, of zelfs eventuele samenwerking in de strijd tegen IS-K, maken de Taliban kwetsbaar voor interne critici die net als IS-K toch al vonden dat de Talibantop de jihadistische principes verkwanselt. IS-K’s toekomstige rol ligt besloten in hun vermogen deze interne spanningen aan te wakkeren en uit te buiten.