Reportage

‘Van een land met Srebrenica in het geheugen mogen we dit niet verwachten’

Afghanistan-demonstratie Zaterdagmiddag demonstreerden zo’n 2.000 mensen op de Dam in Amsterdam tegen de Nederlandse aanpak van de Afghanistancrisis.

Er wordt een grote Afghaanse vlag gespannen over de Dam, tijdens de Afghanistandemonstratie.
Er wordt een grote Afghaanse vlag gespannen over de Dam, tijdens de Afghanistandemonstratie. Foto Olivier Middendorp

Tijdens de minuut stilte, afgekondigd bij de aanvang van de Afghanistandemonstratie zaterdag in Amsterdam, lijkt het alsof er een koepel over de Dam ligt. Trambelletjes, autogeluiden en het gebruikelijke geroezemoes van het zaterdagse winkelpubliek breken er slechts gemoffeld doorheen. Een demonstrant met een bord: ‘Human Rights for Afghans’ – er druipt bloed van het laatste woord – heeft tranen op haar wangen.

„Het Nederlands kabinet zegt te zijn ‘overvallen’ terwijl ze al ruimt twintig jaar berichtgeving ontvangen en medeplichtig zijn met hun eigen troepen”, zegt Sahar Shirzad (30), programmamaker en mede-organisator van de demonstratie. „Hoezo overvallen?!” Het publiek applaudisseert.

Onder de noemer Stop Killing Afghans wordt zaterdag in zeventien landen en veertig steden gedemonstreerd. Op het protest in Amsterdam zijn zo’n tweeduizend mensen afgekomen. Het is georganiseerd door het Actiecomité Afghaanse Nederlanders (ze noemen zich ook Azadi), een groep van dertig Afghaanse Nederlanders, allemaal vrouw en/of afkomstig uit de lhbtqi-gemeenschap. Ze bestaan pas tweeënhalve week.

‘Erken Afghanistan als onveilig’

De demonstratie is gericht tegen het Afghanistanbeleid van de Nederlandse regering. De organisatoren eisen onder meer dat Nederland Afghanistan erkent als onveilig land, dat het stopt met het uitzetten van uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers en dat het alle Afghaanse burgers evacueert die hebben samengewerkt met Nederlandse instanties en daardoor gevaar lopen.

Lees ook over de politieke reacties naar aanleiding van de evacuaties uit Afghanistan: ‘Ik zie dat we kostbare tijd hebben verloren’

Demonstranten op de Dam dragen vlaggen, voornamelijk Afghaanse, gedrapeerd over hun schouders of hoog in de lucht gestoken. Er zijn borden. Met veel anti-Amerikaanse teksten – „Yes we can! Make the Taliban great again”–, maar nog meer promensenrechten en specifiek vrouwenrechten. Daarnaast worden op sommige borden de Taliban uitgedaagd. „The only good Talib is a dead Talib.” En: „Hi Taliban, isn’t eating Paki ass Haram” – verwijzend naar de steun die de Taliban van Pakistan ontvangen.

Er zijn tien sprekers. Conflictanalist en journalist Khatera Shaghasi, de derde spreker, noemt Afghanistan „het schaakbord van derden”. Ze somt de verschillende partijen op die hun belangen in Afghanistan uitvochten. Bij „de USA”, klinkt luid boegeroep.

De toespraken worden afgewisseld met leuzen. „Say it loud, say it clear, refugees are welcome here.” En met muziek, protestzangeres Shishani zingt: „Freedom for a few, maybe if they look like you”.

Verder zingt de Afghaanse zanger Awesta Yarzada in tranen het lied ‘Sarzamin e man’ – ofwel: ‘Mijn thuisland’. Demonstranten zingen even geëmotioneerd mee – sommigen van de vooraf uitgedeelde blaadjes of van hun telefoons.

De laatste spreker, schrijver Massih Hutak, bekritiseert net als de negen andere sprekers voor hem het Nederlandse Afghanistanbeleid: „Van een land met Srebrenica in het geheugen mogen we dit niet verwachten, toch?”

Petitie 18.000 keer ondertekend

Aan het eind van de demonstratie overhandigt organisator Shirzad een petitie aan aanwezige politici, onder wie de Tweede Kamerleden Sylvana Simons (Bij1), Laurens Dassen (Volt) en Tunahan Kuzu (Denk). De petitie is zondagavond 18.761 keer ondertekend, nog ver onder de vijftigduizend die werden beoogd.

Sahar, fanatiek: „We gaan allemaal brieven schrijven! Dit is een online-actie naar mevrouw Kaag, naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken, want Afghanistan is onveilig!”

De politici krijgen een ‘presentje’ mee. Shirzad: „Dit is een foto van Amine, twintig jaar oud, uit Afghanistan. Zet ‘m op je bureau. Denk aan hem als je je inzet voor Afghanistan.” De politici spreken allemaal hun steun uit aan de Afghanen en pleiten voor een ruimhartig asielbeleid voor vluchtelingen uit het land.

Lees ook het interview met jihadisme-expert Shiraz Maher: ‘De Taliban wonnen door hun pragmatisme’

Na de demonstratie op de Dam volgt een mars door de Amsterdamse binnenstad. Terwijl de zon eindelijk doorbreekt, verdwijnen honderden demonstranten achter het Paleis op de Dam, trekken richting de Spuistraat. Hun leuzen zijn nog van ver te horen, voor ze opgaan in het stadsrumoer.

Grafisch ontwerper Henk Oudijn (47) ‘We hebben een ereschuld richting de Afghanen’

„Ik heb een aantal Afghaanse vrienden. Ze vertellen mij hoe slecht de Taliban voor hen is. Wat in Afghanistan gebeurt, is door grote landen bepaald. Maar als je Afghanen zelf spreekt hoor je alleen angst voor de Taliban. Dan is het geen politiek meer.

Doet het mij denken aan de massamoord in Srebrenica? Het is nog erger. Ik kan het niet anders zien. Vanwege de rol van Amerika, en Europa dat er achteraan holt. Het begon al met Ronald Reagan, die de Taliban bewapende om te vechten tegen de Sovjet-Unie. Nu hebben we gewoon een ereschuld richting de Afghanen.

„De afgelopen jaren waren de meeste partijen in de Tweede Kamer vóór het terugsturen van Afghanen. En nu lijkt het alsof ze schrikken. Het is al tientallen jaren een puinhoop, helemaal sinds daar militairen aanwezig zijn.”

Scholier Yusof (13) ‘Als de Taliban mijn ooms vinden, worden ze vermoord’

„Mijn oudste oom zit vast in Afghanistan. Hij wil terug naar Nederland, maar dat kan nu niet door de Taliban. Mijn twee andere ooms zitten nu ondergedoken. Ze hebben gevochten in het Afghaanse leger. Als de Taliban ze vinden, worden ze vermoord.

Nederland helpt ons nu wel, dat is goed. Maar de NAVO heeft niet echt iets goeds gedaan. President Biden zou moeten opstappen, hij heeft ons land kapotgemaakt. Wij willen alleen vrijheid in ons land. Maar nu kan dat niet. Twintig jaar zijn voor niks geweest.

De Taliban beloven vrede. Maar zodra het rustig is beginnen ze weer. Dan gaan ze met een lijst langs de huizen. Mijn vader heeft het meegemaakt, twintig jaar geleden. Ze zeggen het voor de camera, maar daarachter verandert er niks.

Fawzia Nasir (31) ‘We staan hier ook vanwege de protesten in Harskamp’

„Ik heb familie in Afghanistan. Daar krijgen we berichten van, er is heel veel angst voor de Taliban. Ze zeggen wel dat ze vrouwenrechten gaan volhouden, en dat ze vrede willen. Maar dat geloof ik niet. De Taliban is niet veranderd in de afgelopen twintig jaar.

Er is een tekort aan hulp. Drie kwart van de Afghaanse bevolking leeft in armoede – soms zonder drinken en onderdak.

We staan hier ook vanwege de protesten in Harskamp tegen de Afghaanse opvang daar. Dat was vreselijk. Afghanen zijn geen economische vluchtelingen, maar echt in gevaar. Nederland heeft verantwoordelijkheid. Je bent daar geweest, de afgelopen twintig jaar. Hoe kán je het dan zo achterlaten?

We willen dat Nederland Afghanistan aanmerkt als onveilig land en belooft geen Afghanen meer terug te sturen. Hoe de Nederlandse overheid Afghanistan daar veilig genoeg voor kon vinden in de afgelopen jaren, begrijp ik niet.”