Eén drukke zondag op Schiphol maakt nog geen herstel

Schiphol in zeven cijfers De problemen vanwege Covid-19 zijn nog lang niet voorbij voor de luchthaven. Schiphol verwacht „op zijn vroegst” in 2024 weer het niveau van 2019 te bereiken.

Luchthaven Schiphol zal ook in de tweede helft van 2021 verliesgevend zijn.
Luchthaven Schiphol zal ook in de tweede helft van 2021 verliesgevend zijn. Foto Vincent Jannink

Even was de vakantiedrukte terug op Schiphol. Op zondag 8 augustus telde de luchthaven 1.136 vertrekkende en aankomende vluchten. Het vliegveld was daarmee even het drukste in Europa. Drukker dan concurrenten als Frankfurt, Istanbul en Parijs Charles de Gaulle.

Dick Benschop, directievoorzittter van de Schiphol Group, meldt het vrijdag trots tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers. „Tot dusver heeft 2021 een herstel laten zien, maar minder dan wij hadden verwacht”, zei Benschop. „Door de hogere vaccinatiegraad en de geleidelijke opheffing van reisbeperkingen zijn wij gematigd positief voor het tweede halfjaar.”

Nu kende een zomerse dag op Schiphol in augustus vóór de pandemie (2019) niet zo heel veel meer vliegbewegingen – landen en opstijgen – dan begin deze maand. Dat waren er destijds gemiddeld 1.500. Maar één drukke zondag maakt nog geen herstel. De problemen vanwege Covid-19 zijn nog lang niet voorbij voor de luchthaven.

De situatie op Schiphol in zeven cijfers:

1 De financiële resultaten: -158 miljoen euro verlies

Schiphol Group, ook eigenaar van vliegvelden in Lelystad, Rotterdam en Eindhoven (51 procent), en aandeelhouder in enkele buitenlandse luchthavens, leed in de eerste zes maanden van 2021 een verlies van 158 miljoen euro. In dezelfde periode in 2020 was het verlies groter: -246 miljoen.

De omzet lag een derde lager dan in de eerste helft van 2020, toen januari en februari nog ‘Covid-vrij’ waren: 257 miljoen. Met name de ‘havengelden’, die luchtvaartmaatschappijen betalen voor alle diensten op Schiphol, waren dit jaar fors minder.

Het aantal passagiers in het eerste halfjaar bedroeg 5,6 miljoen (eerste helft 2020: 13,1 miljoen; eerste helft 2019: 34,5 miljoen). Het aantal vliegbewegingen daalde een kwart naar ruim 86.000. Wel verwerkte Schiphol meer vracht, 838.000 ton (+27,7 procent). Het aantal passagiersvliegtuigen met vracht in het ruim daalde weliswaar, maar Schiphol had meer plek voor pure vrachtvliegtuigen (full freigthers).

2 De verwachtingen: 2024

Schiphol verwacht „op zijn vroegst” in 2024 weer het niveau van 2019 te bereiken. Financieel directeur Robert Carsouw zei dat de groep ook in de tweede helft van 2021 verliesgevend zal zijn. Dit jaar volgen „geen gedwongen ontslagen”. In 2020 schrapte Schiphol bijna vierhonderd voltijdsbanen (nu zijn er ruim 2.300). Volgens Carsouw heeft Schiphol 55 tot 60 miljoen passagiers per jaar nodig om uit de kosten te komen. In het eerste halfjaar waren dat er circa 6 miljoen, op alle luchthavens in de groep.

Dick Benschop bepleitte meer wereldwijde afspraken over Covid-19 en vliegen. „Internationale afstemming over maatregelen en reismogelijkheden is cruciaal.” Hij was blij dat internationale luchtvaartorganisatie IATA de hele luchtvaart aanraadt de Europese corona-check-app te gebruiken. Benschop wil opheffing van reisbeperkingen voor alle gevaccineerden. Dan kunnen mensen vanuit Europa ook weer vliegen naar de VS. „De trans-Atlantische markt is enorm belangrijk voor ons en de hele luchtvaart.”

3 Frans-Nederlandse samenwerking: 8 procent

Er komt een einde aan de samenwerking tussen Schiphol en Aéroports de Parijs (ADP), eigenaar van onder meer Charles de Gaulle en Orly. Beide luchthavengroepen werkten samen, maar dat stelde volgens Benschop steeds minder voor.

Schiphol en ADG hadden sinds 2008 een belang van 8 procent in elkaar. Schiphol betaalde er destijds 530 miljoen voor, ADP 370 miljoen. Nu de Fransen hun belang te koop aanbieden, krijgt Schiphol mogelijk een nieuwe aandeelhouder. De gemeente Haarlemmermeer zou mede-eigenaar willen worden, naast de staat (circa 70 procent) en de gemeente Amsterdam (20 procent).

Schiphol profiteerde van de groei van ADP – „het was eigenlijk een heel goede deal voor ons”, zei Benschop – maar de Franse groep vond dat zij omgekeerd te weinig baat had bij een belang in Schiphol.

Nu de Nederlandse luchthaven zijn belang in Parijs gaat verkopen komt budget vrij voor nieuwe investeringen. Eventueel in het buitenland, aldus Benschop.

Schiphol profiteerde van zijn (kleinere) belangen in de luchthavens van Brisbane (Australië) en JFK (New York). Binnenlandse vluchten compenseerden daar enigszins het verlies door de internationale reisbeperkingen.

4 Nieuwe pier: 400 miljoen+ euro

Zorgelijk lijkt de situatie rond de A-pier, de nieuwe pier van drie etages en acht gates die Schiphol laat bouwen. De pier, die in december 2020 had moeten worden opgeleverd, is veel later klaar. „De voortgang van de bouw is niet zoals gewenst”, schrijft Schiphol diplomatiek in een toelichting. De A-pier moet allerlei duurzame eigenschappen krijgen; zo zullen de toiletten worden doorgespoeld met regenwater.

Volgens Benschop voert hij „stevige en lastige gesprekken” met de bouwers. Dat zijn het Nederlandse concern Ballast Nedam en het Turkse bedrijf TAV Construction (dat in Istanbul en het Midden-Oosten grote luchthavens bouwde). Benschop ontweek vrijdag de vraag of Schiphol al juridische actie heeft ondernomen tegen de bouwers.

Evenmin wilde hij iets kwijt over hogere kosten – mogelijk een overschrijding van honderden miljoenen. „Als het langer duurt, is het logisch dat wij hogere kosten verwachten.” Wat de problemen precies zijn, wilde hij niet zeggen. Een woordvoerder van Ballast Nedam wilde vrijdag evenmin ingaan op het conflict.

5 Fit for 55

Schiphol heeft in het eerste halfjaar van 2021 gewerkt aan een aantal innovaties op gebied van duurzaamheid. Benschop somde ze trots op tijdens de toelichting op de resultaten: hij experimenteerde met een zelfrijdende bagagetrekker, met duurzamer taxiën, met nieuwe technologie om de uitstoot van ultrafijnstof te meten, en deze week landde het eerste elektrische vliegtuigje op de luchthaven.

Maar, erkende ook Benschop, de enige manier om de verduurzaming te versnellen is door internationale samenwerking. Schiphol is „over het algemeen genomen” positief over het Fit for 55-pakket van de Europese Commissie. Onder leiding van Eurocommissaris Frans Timmermans wil Brussel dat voor 2030 de CO2-emissies zijn teruggebracht met 55 procent. Benschop is vooral positief over verplicht bijmengen van duurzame vliegtuigbrandstoffen.

Volgens Greenpeace is Schiphol een van de grote vervuilers in Nederland. Alle getankte kerosine op de vliegvelden van de Schiphol Group zorgt volgens de milieuorganisatie jaarlijks voor 13,6 megaton CO2-uitstoot. Dat is vergelijkbaar met de uitstoot van alle Nederlandse auto’s (in 2018) en evenveel als vier kolencentrales.

6 Havengelden: 95 miljoen euro

Schiphol onderhandelt met luchtvaartmaatschappijen over de nieuwe tarieven die de luchthaven zijn klanten mag rekenen. Dat is een sterk gereguleerd proces met onder meer een rol voor de Autoriteit Consument en Markt.

Budgetmaatschappijen als easyJet, TUI en Ryanair willen veel minder betalen dan nu het geval is. Zij klagen al langer dat de Amsterdamse luchthaven hun reizigers niet voldoende faciliteiten biedt. Traditionele maatschappijen als KLM zouden worden voorgetrokken. Schiphol zou bovendien te weinig rekening houden met de moeilijke, door Covid-19 veroorzaakte omstandigheden waarmee de luchtvaartmaatschappijen te maken hebben.

De havengelden zijn de belangrijkste inkomsten van Schiphol. In het eerste halfjaar van 2021 verdiende de groep daarmee 95 miljoen euro, op een omzet van 257 miljoen. In de eerste zes maanden van 2020 was dat 187 miljoen op 390 miljoen. In oktober zouden Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen eruit moeten zijn.

7 Over Lelystad: 0 woorden

Wat verwacht Schiphol van Lelystad? Wanneer opent de regionale luchthaven die vakantievluchten moet overnemen van Schiphol, zodat Amsterdam zich kan richten op het lucratievere trans-Atlantische vliegverkeer? Topman Benschop had zich vrijdagmorgen voorgenomen helemaal niets te zeggen over Lelystad. Dat vliegveld zou volgens de laatste mededelingen van het kabinet in november 2021 open moeten gaan. „Elke keer als ik iets zeg over Lelystad, gaat het vervolgens alleen daar over.”

Benschop kijkt reikhalzend uit naar een nieuw kabinet. Dat moet niet alleen beslissen over de toekomst van Lelystad, maar ook over de voor Schiphol zeer relevante luchtruimherziening (waar mag in Nederland worden gevlogen), het stikstofdossier, en de natuurvergunning die het ministerie van Landbouw moet afgeven aan luchthavens in Nederland.

Lees ook het interview met Dick Benschop (2020): Topman Schiphol: ‘We gaan niet weer de boel volvliegen’