Reportage

Zeeland Nazomerfestival opent met geëngageerd en weemoedig theater

Theaterfestival Het Zeeland Nazomerfestival brengt theaterproducties op prachtige locaties. De 21ste editie opende met een geëngageerd vluchtelingendrama en een poëtisch kleinood over afscheid.

Indra Cauwels en Frieda Pittoors in de voorstelling ‘Valavond’ op het Zeeland Nazomerfestival.
Indra Cauwels en Frieda Pittoors in de voorstelling ‘Valavond’ op het Zeeland Nazomerfestival. Foto Koen Broos

De zee speelt een belangrijke rol bij de eerste premières van het Zeeland Nazomerfestival, dat afgelopen dinsdag aftrapte op verschillende buitenlocaties in Zeeland.

In de openingsvoorstelling Grenspaal 369 spoelt een jonge bootvluchteling aan in Het Zwin, een drassige slufter pal aan de Noordzee. In Valavond tuurt een oude vrouw met haar dochter al tientallen jaren uit over zee, tevergeefs wachtend op de terugkeer van haar man.

Beide voorstellingen kunnen bogen op prachtige, natuurrijke locaties met uitgerekte vergezichten. Valavond speelt zich af bij zonsondergang, tegen het panoramisch uitzicht van de Oosterschelde in Schouwen-Duiveland. Grenspaal 369 is te zien aan de rand van het Zeeuws-Vlaamse dorpje Sluis, bij de resten van de voormalige Spaanse verdedigingswerken.

Dat is een treffende locatie: in dit post-brexit-vluchtelingendrama bewaakt een man (Koen Van Impe) de grens met Engeland. Als zijn vrouw (Maike Boerdam) een gestrande bootvluchteling (Nienke Nasserian) aantreft en onderdak biedt, ontwricht dat hun huwelijk. Zij wil de vluchteling helpen, hij wil van haar af.

Grove pennenstreken

Aan dat uitgangspunt wordt in deze muziektheaterproductie (composities: Douwe Eisenga) verder nauwelijks getornd. In zijn libretto schetst Don Duyns de personages met grove pennenstreken: de man is stug en ouderwets, kijkt het liefst een jarenvijftigdetective op de KRO („Iets gezelligs, met gleufhoeden, handwapens en lippenstift”), terwijl zijn vrouw haar blik op de wereld gericht houdt. Hoe integer die blik is, is overigens de vraag: de gretigheid waarmee ze de vluchteling op haar fotocamera vastlegt – als een kunstobject – doet een hooguit oppervlakkig engagement vermoeden.

De personages hebben een helder, eendimensionaal standpunt, waar ze niet van wijken – en waarmee het vooral moeilijk identificeren is. De nogal archetypische speelstijl die regisseur Vincent van den Elshout opzoekt, helpt daar niet bij.

Mooie vondst is dat Nasserian als vluchteling haar tekst niet zegt maar zingt, als theatrale vertaling van haar ‘vreemde taal’. Gaandeweg ontdekt het echtpaar dat ze niet alleen de taal van de vluchteling, maar ook elkaars taal niet spreken. De vreemdeling toont op die manier haarfijn wie hier de eigenlijke vreemden van elkaar zijn.

Lees ook: Zingen met ogen dicht bij Veere’s stadswal

Melancholiek spel

Vreemden van elkaar zijn ook de vrouw en haar dochter in de voorstelling Valavond, die samen de tijd verduren aan de rand van de zee. Ergens tijdens het wachten op de terugkeer van hun man en vader, zijn ze elkaar verloren.

De moeder (Frieda Pittoors) voelt het einde van haar leven naderen, en verlangt van haar dochter (Indra Cauwels) dat zij haar wachten voortzet. Maar die is uitgewacht, verlangt vurig naar het leven zoals ze dat alleen kent van de vele films die ze inmiddels woord voor woord kan meepraten. Een leven met emoties, confrontaties, grote en kleine climaxen. Tegelijkertijd lukt het haar niet om haar broze moeder te verlaten. Hun onderlinge liefde is groter dan gedacht.

Valavond durft lange tijd impliciet te blijven. Pas gaandeweg wordt duidelijk waarnaar we precies zitten te kijken, al is de weemoed vanaf de eerste seconde voelbaar: dat komt door het melancholieke spel (mooi sober geregisseerd door Eva Tijken) en de poëtische, repetitieve taal van Eva Jansen Manenschijn, die hiermee weer eens bevestigt een van de spannendste aanstormende toneelschrijvers van dit moment te zijn.

Prachtige taal

Op de valreep van het leven proberen moeder en dochter elkaar te begrijpen. Hun uiteenlopende perspectieven op het leven worden in prachtige taal gevangen: er gebeurt hier niks, volgens de dochter, waarop haar moeder verontwaardigd riposteert: „Het hele leven heeft zich hier voltrokken.”

Valavond gaat ook over wederzijdse opoffering. De dochter offert zich op om bij haar moeder te blijven, haar moeder weet dat ze moet sterven om haar dochter weer de wereld in te krijgen. Valavond is een prachtig, uitgerekt vaarwel.

Zeeland Nazomerfestival. T/m 4 september op verschillende locaties in Zeeland. Inl: theaterzeelandia.nl