Zien leden van GroenLinks en PvdA het linkse blok wel zitten?

Kabinetsformatie Zaterdag kunnen leden van PvdA en GroenLinks zich uitspreken over de samenwerking van beide partijen. Willen ze wel regeren met Ruttes VVD?

Partijleiders Ploumen (Pvda) en Klaver (Groenlinks) staan na een gesprek met de informateur de pers te woord.
Partijleiders Ploumen (Pvda) en Klaver (Groenlinks) staan na een gesprek met de informateur de pers te woord. Foto Bart Maat / ANP

Alleen nog maar één onderhandelingsteam en gezamenlijk fractieoverleg in de Tweede Kamer? Of direct al één fractie van 17 zetels gaan vormen? En waarom niet meteen een volledige partijfusie? De steeds intensievere samenwerking van GroenLinks en Partij van de Arbeid kent een paar varianten en houdt de gemoederen bezig, zowel op en rond het Binnenhof als onder de leden van beide partijen.

Zaterdag mogen die leden zich erover uitspreken. Bij GroenLinks is dat vrijblijvend, met een ‘ledenbijeenkomst’ waar niet kan worden gestemd over voorstellen. De PvdA organiseert een formele ‘Politieke Ledenraad’, waarbij wel moties met oproepen aan de partijtop kunnen worden ingediend. Bij GroenLinks is deze vorm van ledeninspraak in 2014 afgeschaft. Wel moeten de leden straks instemmen met een eventueel regeerakkoord.

Echt groot is de stap niet, hoewel de partijleiders Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) hun intensievere samenwerking graag zo presenteren. Om de kansen op een „zo progressief mogelijk kabinet” te vergroten, besloten ze met een gezamenlijke delegatie verder te gaan in de formatie. En zal hun inzet daarbij voortaan in gezamenlijk fractieoverleg worden besproken. Dat is nog geen juridische of politieke fusie.

Erg nieuw is de stap evenmin. Al kort na de verkiezingen riepen beide partijleiders alleen te willen meeregeren met ten minste één andere links-progressieve partij. Vanaf begin juni trekken Ploumen en Klaver in het formatieproces alleen nog samen op, in elk geval voor het oog van de camera’s. Mantra’s daarbij: „We houden elkaar vast” en „We laten ons niet uit elkaar spelen.” De fracties in de Tweede Kamer werken sinds de verkiezingen van maart ook al nauw samen, met gezamenlijke woordvoerders bij debatten.

Toch was een nadere bevestiging van hun politieke verbondenheid kennelijk nodig. Dat wekte de indruk dat de vorming van „één sterk blok” op links onder enige druk van informateur Mariëtte Hamer tot stand is gekomen, of van de twee partijen bij wie sinds de zomer het initiatief is komen te liggen: VVD en D66. In kringen van VVD en CDA wordt het een ‘truc’ genoemd, die hun bezwaar van een nieuwe coalitie met twéé linkse partijen zou moeten wegnemen. De betrokken partijen bezweren het initiatief zelf te hebben genomen, omdat ze dat nodig vinden.

Lees ook het opiniestuk van hoogleraar Joop van Holsteyn: Koppeling aan GroenLinks is de ondergang van de PvdA

Aan de leden van beide linkse partijen liggen eigenlijk twee kwesties voor. Is nauwer samenwerken met de ander wel gewenst, en zo ja: hoe intensief? Een tweede vraag is voor veel partijleden nu belangrijker: willen we wel gaan regeren met de VVD van Mark Rutte? Hij is in de ogen van veel kiezers op links de vereenzelviging van de ouderwetse, intransparante Haagse bestuurscultuur, die juist moet veranderen. En hadden GroenLinks en PvdA begin april niet een motie van wantrouwen tegen demissionair premier Rutte gesteund, in het verhitte debat over de positie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt?

Een groep kritische PvdA-leden heeft hier voorafgaand aan de ledenraad een motie over opgesteld: een oproep om niet verder te onderhandelen over eventuele deelname aan een nieuw kabinet onder leiding van Rutte.

Brug te ver

Over de nauwere linkse samenwerking in Den Haag klinken minder bezwaren, want de redenering van de fractievoorzitters klinkt logisch: dat je met twee fracties een steviger geluid laat horen in een door rechts gedomineerde Tweede Kamer.

Inhoudelijk zijn er niet veel verschillen meer tussen de sociaal-democratische agenda van de PvdA en de groene agenda van GroenLinks. Men is het eens over het tegengaan van ongelijkheid, investeringen in de publieke sector en internationale samenwerking. Er zijn wel accentverschillen. Zo ziet GroenLinks prioriteit in radicaal klimaatbeleid, en kent de PvdA meer gewicht toe aan baanzekerheid en het bouwen van betaalbare woningen.

Lees ook de Haagse Invloeden van Tom-Jan Meeus over de linkse samenwerking: Op de gang gonsde het: Jesse minister, Lilianne fractieleider, ‘Lo’ keert terug

Voor beide achterbannen zal een volledige partijfusie nog een brug te ver zijn. Daarvoor zijn de culturele verschillen te groot, net als het historische dna van de partijen en de samenstelling van de achterban. Het PvdA-ledenbestand is vergrijsd en GroenLinks heeft, in potentie, een veel jongere schare fans.

De moderne parlementaire geschiedenis leert daarnaast dat een fusie een proces van lange adem is. Dat is niet in een paar weken te regelen, en zeker niet onder druk van een formatieproces.

Partijleiders Ploumen en Klaver zijn vol vertrouwen dat hun traditioneel kritische leden zaterdag geen streep zetten door hun uitgestippelde formatiestrategie. Ze weten zich gesteund door een enquête van EenVandaag van vorige week. Daaruit blijkt dat 86 procent van de GroenLinks-kiezers en ruim tweederde van die van de PvdA voorstander is van de vorming van een links blok in Den Haag.

PvdA-raadslid Haarlem
Maarten Wiedemeijer (34): ‘Stop ermee, de formatie kan niet oneindig zo doorgaan’

„Het hele proces komt op mij vrij infantiel over”, zegt het Haarlemse PvdA-raadslid Maarten Wiedemeijer (34) over de formatie. Hij heeft een motie ingediend voor de Politieke Ledenraad van zijn partij op zaterdag: stop formatiepogingen met de VVD onder Mark Rutte, en probeer op links verregaand samen te werken in een volgend kabinet of de oppositie. „Het formeren duurt al een maand of vijf en er zijn eigenlijk geen echte gesprekken of onderhandelingen geweest. De inhoudelijke verschillen tussen de PvdA en de VVD zijn enorm. In de toeslagenaffaire is Lodewijk Asscher zelf opgestapt, Mark Rutte ging vrolijk door in demissionaire status. In april heeft de PvdA tijdens de formatie nog een motie van wantrouwen tegen Rutte gesteund. Nu zijn de PvdA en GroenLinks bereid als één team te onderhandelen en lijkt die handreiking door rechts afgewezen te worden. Dan denk ik: dit kan niet oneindig doorgaan. Voor linkse samenwerking ben ik wel, van mij mogen de PvdA en GroenLinks op termijn fuseren. Maar dat is een prima proces om los van deze formatie te doen.”

Groenlinks-kandidaatraadslid Hoogezand
Roshano Dewnarain (18): ‘GroenLinks staat van oorsprong línks van de PvdA’


„De keuze voor samenwerking met de PvdA begrijp ik, maar ik vind het niet verstandig en niet logisch”, zegt Roshano Dewnarain (18) uit Hoogezand, kandidaat-gemeenteraadslid in Midden-Groningen en mede-initiatiefnemer van de ledengroep ‘Nieuw Kritisch GroenLinks’. „GroenLinks is een partij die van oorsprong links van de PvdA staat. Een activistische club met systeemkritiek. De PvdA heeft die systeemkritiek losgelaten en noemt zichzelf een sociaaldemocratische partij binnen het kapitalisme. Ik bestrijd dat kapitalisme en GroenLinks zou dat ook moeten doen. We moeten niet verantwoordelijk willen zijn voor een neoliberaal beleid; daarom moeten we – met en zonder de PvdA – niet regeren met de VVD van Mark Rutte. Dat wordt het einde van GroenLinks. EenVandaag had laatst een opiniepeiling dat 86 procent van onze kiezers vóór een fusie met de PvdA is. Maar we laten ons als partij nu te veel leiden door de kiezers in plaats van onze eigen leden. Dat vind ik kwalijk. Laten we als GroenLinks eerst onze eigen organisatiestructuur op orde krijgen, voordat we de organisatiestructuur van Nederland gaan bepalen.”

Oud-gemeenteraadslid van PvdA in Rotterdam
Carlos Gonçalves (55): ‘Ik heb grote twijfels over een fusie’

‘Ik ben vóór een geheel nieuwe linkse partij, maar ik vraag me af of dat een fusie moet zijn van deze twee bestaande linkse partijen”, zegt Carlos Gonçalves (55), oud-gemeenteraadslid in Rotterdam en oud-voorzitter van de voormalige deelgemeente Delfshaven. „Links heeft aan geloofwaardigheid en vertrouwen verloren – en ik denk terecht. Zeker de PvdA die vaker aan de macht is geweest, GroenLinks heeft nog nooit bestuurd. Dat maakt links medeplichtig aan het gure, rechtse beleid van de afgelopen twintig, dertig jaar. Zoals de participatiewet, waarvan je nu de excessen ziet: een vrouw die bijna 3.000 euro aan bijstand moet terugbetalen, omdat ze boodschappen van haar moeder kreeg. De balans tussen links en rechts is weggevaagd, er is geen tegenmacht meer door bewuste beleidskeuzes. Ik heb grote twijfels of je met een fusie het vertrouwen kunt herstellen en een geloofwaardig links profiel kunt neerzetten. Voor zo’n nieuwe partij zul je sowieso afscheid moeten nemen van een aantal oude hoofdrolspelers. Een partij met oude wijn in nieuwe zakken; daar trappen kiezers niet in.”

Zowel lid van GroenLinks

als PvdA


Marlies Willemen (39): ‘We moeten een steviger links blok vormen tegen het rechtse geluid’

‘Zet een GroenLinkser en een PvdA’er samen aan tafel en ze komen er wel uit”, zegt Marlies Willemen (39) uit Utrecht, mede-initiatiefnemer van het manifest RoodGroen en lid van zowel GroenLinks (5 jaar) als de PvdA (twee maanden). „Er zijn accent- en cultuurverschillen, GroenLinks heeft meer aandacht voor het klimaat, maar in de partijprogramma’s zie ik veel inhoudelijke overeenkomsten: sociaal, groen, onderwijs, wonen, zorg. Daarom ben ik ervoor elkaar op te zoeken en te helpen; we moeten een steviger links blok vormen tegen het rechtse geluid. De verkiezingsuitslag was teleurstellend, maar samen hebben GroenLinks en de PvdA 17 zetels: dat is een serieuze partij waar je niet omheen kunt. Een volledige fusie mag wat mij betreft best enkele jaren duren. Als andere linkse partijen zoals de Partij voor de Dieren, de SP en BIJ1 op termijn graag willen aanhaken, waarom niet? Maar de prioriteit nu heeft echt de samenwerking tussen GroenLinks en PvdA. Met of zonder regeringsdeelname, dat maakt mij persoonlijk niet uit. Die samenwerking wel, die is nodig voor een beter Nederland.”